8.3.4 Geen doorwerking van de ondernemingsovereenkomst

Afspraken die een ondernemer met zijn ondernemingsraad maakt over arbeidsvoorwaarden werken niet door in de individuele arbeidsovereenkomst en naar mijn mening is er geen reden dit uitgangspunt te wijzigen.1 In de literatuur is wel voorgesteld aan ondernemingsovereenkomsten doorwerking te verlenen wanneer in een bedrijf geen cao geldt, of wanneer een cao een onderwerp ongeregeld laat. Aan de afspraken met de ondernemingsraad zouden dan wel een aantal voorwaarden verbonden dienen te worden, zoals een verplicht achterbanoverleg.2 Daarbij wordt dan veelal verwezen naar het Duitse model omtrent de doorwerking van ondernemingsovereenkomsten (Betriebsvereinbarung). De doorwerking van afspraken met de ondernemingsraad zou aan veel onduidelijkheid over de status van afspraken met de ondernemingsraad een einde maken en zou tegemoetkomen aan trends als decentralisatie en differentiatie.

Rechtstreekse doorwerking van afspraken met de ondernemingsraad staat naar mijn mening op gespannen voet met internationale verdragsnormen omtrent de vrijheid van vakvereniging en collectief onderhandelen. Door de ‘doorwerking’ van afspraken met de ondernemingsraad krijgen deze afspraken nagenoeg dezelfde status als cao-bepalingen en worden daardoor een aan de cao gelijkwaardig alternatief.3 Een werkgever die een voor de werknemer bindende regeling wil vaststellen in zijn onderneming kan kiezen voor onderhandelingen met de ondernemingsraad of de vakbond. De figuur van de ondernemingsovereenkomst zou daardoor de cao als de gebruikelijke, en uit het oogpunt van evenwichtigheid en onafhankelijkheid van onderhandelingsposities te verkiezen, vorm van arbeidsvoorwaardenvorming kunnen verdringen, en de positie van de werknemersorganisaties en werkgeversorganisaties bij de arbeidsvoorwaardenvorming kunnen ondermijnen (zie ook paragraaf 8.3.2).4 Daarnaast geldt dat het door middel van het cao-instrument voeren van beleid dat mede georiënteerd is op algemene sociaaleconomische belangen betreffende werkgelegenheid, pensioen en scholing wordt bemoeilijkt.5

In het thans geldende recht vindt doorwerking van afspraken met de ondernemingsraad plaats via incorporatie- en wijzigingsbedingen en ook via die weg kan aan de behoefte van meer maatwerk door werkgevers tegemoet worden gekomen. Zie hierover ook hoofdstuk 9.