8.7 Steunmaatregelen vanuit de ECB

Niet alleen de EU en de lidstaten namen maatregelen om de crisis te beteugelen, ook de ECB probeerde hieraan op verschillende manieren haar steentje bij te dragen.1 Twee maatregelen zijn daarbij bijzonder controversieel gebleken: het Outright Monetary Transactions-programma (hierna: OMT-programma) en het besluit tot Quantitative Easing (kwantitatieve verruiming, hierna: QE). Beide programma’s zijn gericht op het op zeer grote schaal opkopen van (onder meer) staatsobligaties door de ECB. QE richt zich echter op schuldbewijzen van alle eurolanden, terwijl met het OMT-programma staatsobligaties van specifieke eurolanden worden opgekocht. Dit verschil sluit aan bij de uiteenlopende doelen die beide programma’s willen bereiken.

ECB-president Mario Draghi kondigde het OMT-programma in juli 2012 aan met de inmiddels fameuze woorden: ‘Within our mandate, the ECB is ready to do whatever it takes to preserve the euro. And believe me, it will be enough.’2 In het kader van het OMT-programma kan de ECB op onbeperkte schaal staatsobligaties van specifieke eurolanden opkopen. Ten tijde van de bekendmaking van dit programma, gedurende de heftigste fase van de eurocrisis, stegen de rentes op staatsleningen voor sommige eurolanden tot onhoudbare hoogtes. Het idee van besmetting, het risico dat financiële problemen in het ene land via de markten overspringen op een ander land, speelde daarbij een belangrijke rol. Door die hoge rentes werd het steeds lastiger voor deze landen om hun schulden te financieren. De aankondiging van het onbeperkt en selectief opkopen van staatsobligaties van een of meer eurolanden zou hun financieringsvoorwaarden sterk verbeteren, zo was de redenering van de ECB. Het OMT-programma zou uitsluitend schuldbewijzen opkopen van lidstaten die een steunverzoek hebben ingediend bij het ESM. Tot nu toe is de aankondiging van het OMT-programma zeer succesvol gebleken. Alleen al de bekendmaking van het programma was voldoende om de markten tot rust te brengen. De ECB heeft het programma daarom nog niet hoeven toepassen. Door velen wordt deze aankondiging gezien als het meest effectieve redmiddel dat tijdens de crisis is ingezet.

In januari 2015 volgde het QE-besluit.3 De ECB maakte toen bekend zestig miljard euro per maand beschikbaar te hebben voor aankopen vanaf maart 2015 tot ten minste eind september 2016. Later volgden meerdere verruimingen en verlengingen.4 Eind oktober 2017 kondigde de ECB aan vanaf 2018 een begin te maken met de afbouw van het programma.5 QE richt zich op het realiseren van een bepaald inflatiepeil voor de gehele eurozone, dat nodig is voor de prijsstabiliteit die de ECB nastreeft.6 Het gevaar van deflatie en de daarmee gepaard gaande algemene prijsdalingen waren de belangrijkste redenen voor de ECB om het QE-besluit te nemen. Hoewel het idee van lagere prijzen voor dezelfde producten in eerste instantie aantrekkelijk klinkt, kan dit leiden tot een stilstand van de economie, omdat consumenten hun aankopen uitstellen, sparen aantrekkelijker wordt en schulden meer waard worden. De ECB probeert daarom met QE deflatie tegen te gaan.7