HR, 12-10-2012, nr. 11/04974

De tekst van artikel 9, eerste lid, onderdeel i Wet Vpb is helder en taalkundig voor geen andere uitleg vatbaar: voor het zijn van fondswerver is geen overeenkomst vereist. Wanneer de tekst van de wet taalkundig wordt ontleed, dan kan de overeenkomst slechts zien op de uitkering van gelden en niet op de verwerving van de voor die uitkering bestemde gelden. De wettekst spreekt immers van: ‘…gelden die ingevolge de statuten van het lichaam of op grond van een schriftelijke overeenkomst zullen worden uitgekeerd aan een instelling als bedoeld in artikel 16…’.

Indien de wetgever als bestaansvoorwaarde voor een fondswerver werkelijk zou hebben bedoeld om een voorafgaande schriftelijke overeenkomst te vereisen, dan zou redelijkerwijs mogen worden verwacht dat de wetgever de wettekst anders had geredigeerd. Een betere tekst had dan als voorbeeld kunnen zijn: ‘… of waarvan de werkzaamheid ingevolge de statuten van het lichaam of op grond van een voorafgaand aan deze werkzaamheden gesloten schriftelijke overeenkomst uitsluitend of nagenoeg uitsluitend is gericht op de verkrijging van gelden die zullen worden uitgekeerd aan een instelling […]’.

In de Memorie van Toelichting (Kamerstukken 2001–2002, 28.034, nr. 3) wordt verwezen naar een brief van de Staatssecretaris van Financiën van 18 april 2000. In die brief reageert de Staatssecretaris op vragen van diverse fondswervende instellingen over hun fiscale positie. Het betreft volgens de brief instellingen die uitsluitend activiteiten verrichten die zijn gericht op het inzamelen van gelden voor goede doelen. In de brief stelt de Staatssecretaris zich op het standpunt dat hij heffing over door fondsen aan goed-doelinstellingen af te dragen opbrengsten, maatschappelijk gezien onwenselijk acht. Daarom zou hij bezien hoe en onder welke voorwaarden door wetswijziging, een oplossing voor dergelijke situaties kon worden bereikt.

Uit de brief van 18 april 2000 blijkt niet dat naar de mening van de Staatssecretaris pas sprake is van een fondswerver wanneer de verkrijging van geiden voor een goed-doelinstelling blijkt uit de statuten, hetzij een overeenkomst. De feitelijke aanwezigheid van fondswervende instelling volgt als eerste al uit het antwoord van de Staatssecretaris waarin hij refereert aan: ‘de diverse fondswervende instellingen die zijn aandacht hebben gevraagd voor hun fiscale positie voor de vennootschapsbelasting’. Verder volgt dit nog sterker uit de formulering van de in de brief gestelde voorwaarde voor aftrek. Daaruit blijkt zonder meer dat de Staatssecretaris de aanwezigheid van een fondswerver blijkbaar mogelijk acht zonder dat hiervoor een voorafgaande overeenkomst is vereist. Immers, de Staatssecretaris stelt in zijn brief aan aftrek de voorwaarde dat ‘de fondswervende instelling zich tegenover een goed-doelinstelling contractueel heeft verplicht om de netto opbrengsten uit haar activiteiten af te dragen aan de goed-doelinstelling en dat deze uitkeringen ook daadwerkelijk worden gedaan’. Er kan dus naar het oordeel van de Staatssecretaris blijkbaar heel wel sprake zijn van een fondswervende instelling zonder dat er een overeenkomst tussen fondswerver en goed-doelinstelling is gesloten. Een overeenkomst vormt derhalve geen bestaansvoorwaarde voor de kwalificatie als fondswerver.

Het voorgaande heeft geresulteerd in artikel 9, eerste lid, onderdeel i Wel Vpb. Op meerdere plaatsen in de wetsgeschiedenis blijkt dat de wetgever met de overeenkomst slechts het oog heeft gehad op de uit te keren gelden en niet de te verrichten werkzaamheden als fondswerver. Zie onder andere:

In het ‘Vraag en antwoordbesluit’ van 20 november 2002, nr. CPP2002/3050M, V-N 2002/59. 16 (vervangen door het Besluit van 23 december 2005, CPP 2005/2731 M), onder B.3., is door de Staatssecretaris van Financiën geantwoord dat door onderbrenging van commerciële activiteiten in een afzonderlijke rechtspersoon, bijvoorbeeld een BV, door een charitatieve instelling, er een zelfstandige fondswervende rechtspersoon ontstaat. De Staatssecretaris schrijft: ‘De BV zal wel kunnen worden aangemerkt als een lichaam waarvan de werkzaamheid (nagenoeg) uitsluitend is gericht op de verkrijging van gelden die zullen worden uitgekeerd aan een instelling als bedoeld in artikel 16, eerste of derde lid’. Een voorafgaande schriftelijke overeenkomst wordt in het besluit van de Staatssecretaris niet als voorwaarde gesteld voor het worden van fondswerver c.q. een lichaam gericht op de verkrijging van gelden in de zin van artikel 9 eerste lid, onderdeel i Wet Vpb. Integendeel, zodra commerciële activiteiten worden geëntameerd in een lichaam waarvan de algemeen nuttige instelling de aandelen houdt, ontstaat in de visie van de Staatssecretaris, althans op grond van de letterlijke tekst van zijn besluit, een fondswerver in de zin van, artikel 9, eerste lid, onderdeel i Wet Vpb. Een schriftelijke, voorafgaande, overeenkomst vormt aldus de Staatssecretaris, in zijn kwaliteit als uitvoerder van de belastingwet, geen voorwaarde voor het ontstaan/bestaan van een fondswerver.

Ter toelichting van het tweede cassatiemiddel merkt [X] het navolgende op.

[X] en Stichting [F] hebben niet meer gedaan dan het letterlijk toepassen van, artikel 9, eerste lid, onderdeel i Wet Vpb conform de toelichting zoals de Staatssecretaris van Financiën die heeft gegeven in zijn vraag- en antwoordbesluit van 20 november 2002, nr. CPP2002/3050M (vervangen door hel besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 23 december 2005, nr. CPP2005/2731M).

Daarin wordt het volgende vermeld:

Zoals blijkt uit bovenstaand gedeelte van het ‘Vraag en antwoordbesluit’ is de Staatssecretaris van mening dat onderbrenging van commerciële activiteiten in een afzonderlijke rechtspersoon, bijvoorbeeld een BV, door een charitatieve instelling, leidt tot het ontstaan van een zelfstandige, fondswervende rechtspersoon.

Dit volgt naar de mening van [X] uit de passage: ‘De BV zal wel kunnen worden aangemerkt als een lichaam waarvan de werkzaamheid (nagenoeg) uitsluitend is gericht op de verkrijging van gelden die zullen worden uitgekeerd aan een instelling als bedoeld in artikel 16, eerste of derde lid’. Een voorafgaande schriftelijke overeenkomst wordt in het besluit van de Staatssecretaris niet als voorwaarde gesteld voor de kwalificatie als fondswerver dan wel een lichaam dat gericht is op de verkrijging van gelden in de zin van artikel 9, eerste lid, onderdeel i Wet Vpb. Zodra commerciële activiteiten worden ontwikkeld in een lichaam waarvan de algemeen nuttige instelling de aandelen houdt, ontstaat naar de mening van de Staatssecretaris en diens letterlijke tekst in het besluit, een fondswerver in de zin van artikel 9, eerste lid, onderdeel i Wet Vpb. De schriftelijke overeenkomst is derhalve geen voorwaarde voor het ontstaan/bestaan van een fondswerver.

Naar de mening van [X] voldoet zij geheel aan de voorwaarden en de uitleg van de Staatssecretaris van Financiën zoals verwoord in genoemd vraag- en antwoordbesluit en is zij sinds haar oprichting een fondswerver. Door het sluiten van de overeenkomst met Stichting [F] eind 2005 ontstaat vervolgens de verplichting voor [X] om binnen 6 maanden na afloop van enig boekjaar haar fiscale winst uit te keren aan Stichting [F]. Van ernstige concurrentieverstoring respectievelijk oneerlijke concurrentie als gevolg van de aftrek, is niet gebleken.

Op grond van rechtens te beschermen, door de Staatssecretaris in zijn besluit, gewekt vertrouwen dient aan [X] voor de gehele, aan Stichting [F] uitgekeerde, fiscale winst, aftrek te worden verleend ex artikel 9, eerste lid, onderdeel i Wet Vpb.