6.2.2.2 Intermediaire pools

In het algemeen geldt dat een intermediaire pool wordt opgericht door een makelaar of gevolmachtigde die een volmacht ontvangt van meerdere verzekeraars om tegen vooraf besproken voorwaarden namens en voor rekening van de volmachtgevers verzekeringen te accepteren. In tegenstelling tot verzekeraarspools richten intermediaire pools zich in de regel op de verzekering van standaardrisico’s, zijnde risico’s die een doorsnee intermediair op de relevante markt ook zonder gedeelde dekking zonder problemen kan onderbrengen bij een andere verzekeraar dan een van de deelnemers aan de intermediaire pool.2 Het Protocol voor Intermediaire Pools, dat ik uitvoerig(er) zal bespreken in par. 6.3, geeft de volgende definitie van een intermediaire pool:

Op de Nederlandse zakelijke verzekeringsmarkt zijn veel van dergelijke intermediaire pools aanwezig, zo blijkt uit het onderzoek van EY.4 Uitgangspunt van een intermediaire pool is een vast panel van verzekeraars waarbij de gevolmachtigde vaak de pen in handen heeft tot bepaalde limieten. In de regel is het zo dat als deze limieten worden overschreden de acceptatie wordt voorgelegd aan de leidende verzekeraar (de poolleider). Een van de betrokken verzekeraars in een intermediaire pool is de leider, en de andere verzekeraars (de volgers) zijn gehouden diens beslissingen te volgen.5 Zoals ik hieronder verder zal uitwerken, kan de acceptatie bij een volmacht ook anders zijn geregeld. Voorbeelden van beheerders van volmachtpools, actief zijn op de Nederlandse markt, zijn: R. Mees en Zoonen als gevolmachtigde van Marsh, Jacobs & Brom (J&B) Pool van Aon, Veerhaven van Concordia de Keizer en Intermont van Raetsheren van Orden. Er zijn in de Nederlandse markt meerdere intermediaire pools die dezelfde soort risico’s verzekeren en waarvan wordt gezegd dat deze met elkaar concurreren.6 Doordat bij een volmachtpool de gevolmachtigde van meerdere verzekeraars, ieder voor een bepaalde gedeelte, een volmacht ontvangt, is het voor de gevolmachtigde mogelijk om in coassurantie risico’s te accepteren. Op welke wijze volmacht wordt verleend, kan als gezegd verschillen. Illustratief voor de diversiteit van de volmachtstructuren is de onderstaande reactie van een verzekeraar, gegeven in het praktijkonderzoek:

Een andere respondent, eveneens werkzaam bij een verzekeraar, gaf in het praktijkonderzoek aan dat:

Uit deze reacties kan worden afgeleid dat er in ieder geval drie varianten zijn van intermediaire- of volmachtpools op de zakelijke verzekeringsmarkt in Nederland. Welke variant in een concreet geval aan de orde is, hangt af van wat is overeengekomen tussen de volmachtgever en de gevolmachtigde in de samenwerkingsovereenkomst en de poolovereenkomst.8 Samenvattend gaat het om de volgende drie varianten:

Ik werk de beoordeling van intermediaire pools in dit hoofdstuk verder uit. Teneinde een goed overzicht te geven van de materie, besteed ik eerst nog aandacht aan overige aspecten van intermediaire pools te weten: de motieven, de premiebepaling, het gebruik van standaardvoorwaarden en de juridische grondslag van een intermediaire pool.

Waarom wordt eigenlijk gekozen voor de verzekering van risico’s door middel van een intermediaire pool? Een motief dat in de literatuur veelvuldig wordt genoemd is dat intermediaire pools bestaan omdat het efficiënter is om risico’s die op eenvoudige, min of meer routinematige basis, kunnen worden ondergebracht bij verzekeraars te combineren en in één keer over de condities te onderhandelen met verzekeraars dan voor elke cliënt afzonderlijk te moeten onderhandelen.9 Ik heb de vraag waarom er wordt verzekerd in intermediaire pools in het praktijkonderzoek als volgt voorgelegd:

Van de genoemde opties werd optie A het meest gekozen (49%), gevolgd door optie C (17%) en E (16%). Dat betekent dat efficiency inderdaad een belangrijke grond is voor intermediaire pools. Herverzekering en de vergroting van de verzekeringscapaciteit lijken in de praktijk een minder grote rol te spelen bij intermediaire pools. De redenen voor het sluiten in intermediaire pools laten zich als volgt weergeven:

Opvallend is dat een flink deel van de respondenten (16%) ook andere redenen noemt. In de kern kwamen die neer op minder administratieve lasten die een intermediaire pool met zich meebrengt en de extra inkomsten die een volmachtconstructie kan opleveren voor de makelaar. Illustratief in dit kader is het volgende citaat van een makelaar:

Respondenten die werkzaam zijn bij een verzekeraar gaven ook vaak als reden op dat intermediaire pools door makelaars worden gebruikt vanwege de extra inkomsten die dat voor hen oplevert.

Vanuit de gedachte dat bij een pool soms van tevoren de premies worden vastgelegd, heb ik in het praktijkonderzoek ook de vraag voorgelegd op welke wijze de premies worden bepaald voor de risico’s die in een intermediaire pool worden ingebracht.11 De volgende antwoordmogelijkheden konden worden gegeven:

De resultaten lieten het volgende beeld zien:

Interessant is dat er geen eenduidig antwoord is gegeven. Blijkbaar verschilt het sterk per pool hoe er met de premiebepaling wordt omgegaan. Dit constateerde ik reeds aan het begin van deze paragraaf waar ik de verschillen in het sluiten van een verzekering in een volmachtpool behandelde. Dat respondenten aangeven dat de premie lang niet altijd van tevoren vaststaat, komt overeen met de antwoorden die zijn gegeven onder de optie ‘anders, namelijk’. Daar werd namelijk vaak aangegeven dat er – afhankelijk van de overeengekomen volmacht – nog onderhandelingen kunnen plaatsvinden over de premie of dat de premie wordt bepaald in samenspraak tussen de leidende verzekeraar en de makelaar. Dit komt dus overeen met de drie eerder besproken varianten van volmachttekening.

Omdat uit de literatuur blijkt dat in pools veelal met standaardvoorwaarden wordt gewerkt, heb ik dit aspect ook bevraagd. Niet alleen is de vraag voorgelegd of er in intermediaire pools gebruik wordt gemaakt van standaardvoorwaarden, maar ook of het gebruik daarvan verplicht is gesteld. Hier is naar gevraagd omdat een verplichting tot het gebruik van standaardvoorwaarden mededingingsrechtelijk relevant is. Bij een verplichting staat het de in een pool deelnemende verzekeraars immers niet meer vrij om hun eigen productvoorwaarden op te stellen. Uit de gegeven antwoorden blijkt in 78% van de gevallen gebruik wordt gemaakt van standaardvoorwaarden.12 Daarvan is in 77% van de gevallen sprake van voor verzekering in de intermediaire pool verplicht gestelde voorwaarden.13

Een laatste aspect dat bij het in kaart brengen van de werking van intermediaire pools bespreking verdient, is de vraag welke overeenkomsten nu ten grondslag liggen aan een intermediaire pool.14 Uit het hierna – onder 6.3 – te bespreken Protocol voor Intermediaire Pools blijkt dat een tweetal overeenkomsten voorkomt: de samenwerkingsovereenkomst en de poolovereenkomst. Van beide overeenkomsten zijn voorbeelden te vinden op de website van de Nederlandse Vereniging van Gevolmachtigd Agenten (NVGA).15 Het gaat om de Voorbeeld Samenwerkingsovereenkomst Volmacht 2017 (hierna: VSV 2017) en de Voorbeeld Poolovereenkomst Volmacht 2017 (hierna: VPV 2017).16

Wat is de samenhang tussen beide overeenkomsten? Of: hoe verhouden zij zich tot elkaar? De samenwerkingsovereenkomst VSV 2017 is de overeenkomst die iedere verzekeraar (de volmachtgever) voor zich aangaat met de intermediair (de gevolmachtigde) en waarin de volmacht wordt verleend om voor die maatschappij bepaalde soorten risico’s tegen bepaalde voorwaarden te accepteren.17 De samenwerkingsovereenkomst wordt daarmee individueel aangegaan tussen de volmachtgever en de gevolmachtigde. De gevolmachtigde is in staat om een intermediaire pool te vormen als hij van meerdere verzekeringsmaatschappijen middels een samenwerkingsovereenkomst de volmacht heeft ontvangen tot gedeeld risicodragerschap.18 De poolovereenkomst (VPV 2017) wordt gesloten tussen alle in de pool deelnemende verzekeraars. In deze overeenkomst worden de rechten en verplichtingen van alle in de intermediaire pool deelnemende verzekeringsmaatschappijen (de poolleden) vastgelegd.19 De poolovereenkomst zal daarmee de belangrijkste verplichtingen bevatten die de poolleden aangaan, bijvoorbeeld over de risicoverdeling, de acceptatie van risico’s binnen de pool en de schadebehandeling. Uit de VSV 2017 blijkt dat, als sprake is van strijdigheid tussen de samenwerkingsovereenkomst en de poolovereenkomst, de laatste prevaleert.20 Daarmee ligt het zwaartepunt (ook voor wat betreft de beoordeling onder het mededingingsrecht) dus bij de poolovereenkomst. Uit de VPV 2017 blijkt dat de poolovereenkomst onder meer een opsomming bevat van de in de pool deelnemende verzekeraars met bijbehorende percentages. Ook is opgenomen welke verzekeraar als poolleader fungeert. Met de poolleader wordt in de regel het acceptatiebeleid afgestemd.21 Van belang is verder dat de gevolmachtigde uitsluitend verzekeringen accepteert op de door de maatschappijen in de pool goedgekeurde voorwaarden en tarieven.22 Bij de acceptatie van risico’s in een intermediaire pool zal de gevolmachtigde in de regel tevens gebonden zijn aan de limieten die in de poolovereenkomst zijn vermeld. Uit het protocol voor intermediaire pools, dat in de volgende paragraaf zal worden besproken, is af te leiden dat de voorwaarden en tarieven door de makelaar met de poolleider worden overeengekomen en vervolgens door de andere pooldeelnemers worden geaccepteerd. Ik vermeld ten slotte dat het de gevolmachtigde niet is toegestaan om in de pool onder te brengen: ‘enige vorm van coassurantie met niet in de pool deelnemende verzekeraars, herverzekeringen, verzekeringen van belangen buiten NL en verzekeringen waarbij uitsluitend het molest- en/of stakingsrisicio wordt gedekt’.23 Dat impliceert dat de pool uitsluitend gebruikt wordt voor de verzekering van de risico’s waarvoor zij is opgericht en herverzekering en de verzekering van belangen buiten Nederland in beginsel buiten de reikwijdte van de pool vallen. Intermediaire pools kennen dus een nationale reikwijdte en zijn niet bedoeld om buitenlandse risico’s te verzekeren.

Specifiek voor de werking van intermediaire pools op de Nederlandse verzekeringsmarkt bestaat (daarnaast) het Protocol intermediaire pools (hierna: het protocol). Dit protocol beoogt, zoals artikel 2 dat benoemt, de deelnemers aan een intermediaire pool richtsnoeren te bieden voor een mededingingsrechtelijk verantwoorde bedrijfsuitoefening.24 Het is daarom van belang om de inhoud van dit – bij wege van zelfregulering opgesteld – protocol in het kader van dit hoofdstuk te bespreken. Ik zal in de volgende paragraaf uiteenzetten welke verplichtingen uit dit protocol voortvloeien.