HR, 18-02-2022, nr. 21/00584

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 21/00584

Zitting 10 september 2021

CONCLUSIE

G.R.B. van Peursem

In de zaak

[de curator]

(hierna: de curator)

verzoekster tot cassatie

adv. mr. H.J.W. Alt

Overige belanghebbende:

[de dochter]

(hierna: [de dochter] )

niet verschenen

1. Inleiding en samenvatting

Deze zaak gaat over de jaarbeloning van de curator (moeder) van [de dochter] .

De curator verzoekt om vaststelling van de jaarbeloning voor de jaren 2006 tot en met 2019 overeenkomstig de regeling voor professionele curatoren.

Het hof wijst het verzoek voor de jaren 2006 tot en met 2014 af en neemt daarbij in aanmerking dat de algemene verjaringstermijn voor rechtsvorderingen vijf jaar bedraagt.

Het hof wijst het verzoek voor de jaren 2015 tot en met 2019 toe maar overeenkomstig de regeling voor gewone (familie)curatoren.

In cassatie wordt volgens mij tevergeefs geklaagd dat het bewijsrecht in deze rekestzaak van toepassing is en het hof daarom de verzochte beloning als niet weersproken had moeten toewijzen. Ook de klacht dat het hof art. 24 Rv heeft geschonden door de verjaring ambtshalve toe te passen zie ik niet opgaan.

Verder wordt geklaagd over het passeren van essentiële stellingen, in het bijzonder het passeren van het verzoek van de curator om wegens uitzonderlijke omstandigheden de beloning op een andere wijze vast te stellen dan uit art. 1 lid 2-7 van de Regeling beloning curatoren, bewindvoerders en mentoren voortvloeit (art. 1 lid 8 van die regeling). Ook die klachten, treffen volgens mij geen doel.

2. Feiten en procesverloop1.

2.1 [de dochter] is geboren op [geboortedatum] 1986 te [plaats] . De curator is de moeder van [de dochter] . [de dochter] woont bij de curator in huis. Zij is op jonge leeftijd door een ongeval invalide geraakt en behoeft sindsdien maximale fysieke en psychische zorg. De financiering van deze zorg vergt onder meer veel administratief werk en overleg met instanties.

2.2 Bij beschikking van 15 maart 2006 heeft de rechtbank Arnhem [de dochter] onder curatele gesteld wegens een geestelijke stoornis.

2.3 Bij verzoekschrift, ingekomen bij de rechtbank Gelderland op 25 juni 2019, heeft de curator verzocht om een beloning betreffende de regeling beloning curatoren voor de jaren 2006 tot en met 2019. Over het jaar 2019 verzoekt de curator een vergoeding van € 2.764,- en voor de jaren ervoor een beloning met terugwerkende kracht.

2.4 Bij eindbeschikking van 29 oktober 2019 heeft de kantonrechter de jaarlijkse beloning van de curator, inclusief onkostenvergoeding en exclusief omzetbelasting, voor zover van toepassing, vastgesteld overeenkomstig art. 1 lid 2 sub a van de Regeling beloning curatoren, bewindvoerders en mentoren (hierna: de Regeling).De kantonrechter heeft in zijn overwegingen opgenomen (eindbeschikking p. 1-2) dat de curator deze beloning uitsluitend voor de jaren waarvan de rekening en verantwoording nog niet is vastgesteld in rekening mag brengen. Dit zijn de jaren 2017 en 2018. Voor de jaren 2017 en 2018 moet de curator op de jaarbeloning de reeds in rekening gebrachte kosten voor de accountant in mindering brengen. Vanaf 2019 brengt de curator alleen de jaarbeloning in rekening bij [de dochter] . De kosten van de accountant zijn vanaf 2019 voor rekening van de curator.

2.5 De curator is in hoger beroep gekomen. Zij heeft verzocht de bestreden beschikking te vernietigen en te bepalen dat aan haar alsnog een beloning voor haar werkzaamheden als curator wordt toegekend waarbij de hoogte van deze beloning moet worden gebaseerd op het volgende:

- vanaf maart 2006 tot 1 januari 2010: de beloning overeenkomstig de Aanbevelingen meerderjarigenbewind voor een professionele (niet bij een branchevereniging aangesloten) bewindvoerder (bewindvoerder categorie b) met correctiefactor 1,5;

- in de periode 1 januari 2010 tot 1 januari 2015: de beloning overeenkomstig de Aanbevelingen curatele voor een professionele (niet bij een branchevereniging aangesloten) curator (curator categorie b);

- vanaf 1 januari 2015: de beloning overeenkomstig art. 2 lid 2 sub a jo. art. 2 lid 5 sub c van de Regeling.

2.6 In de bestreden beschikking van 12 november 2020 heeft het hof de eindbeschikking van de kantonrechter vernietigd en opnieuw beschikkende de jaarbeloning voor de curator voor de jaren 2015 tot en met 2019, inclusief onkostenvergoeding en exclusief omzetbelasting, voor zover van toepassing, vastgesteld op:

2015: € 1.080,-2016: € 1.078,702017: € 1.078,702018: € 1.078,702019: € 1.106,-;

en het meer af anders verzochte afgewezen.

2.7 Voor zover in cassatie van belang is daartoe het volgende overwogen:

“5.1 Op grond van artikel 1:386 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek (BW) heeft de curator aanspraak op een beloning overeenkomstig de regels die daaromtrent bij regeling van Onze Minister van Veiligheid en Justitie zijn vastgesteld.

5.2 De enkele omstandigheid dat er al rekening en verantwoording is afgelegd (behalve over 2017 en 2018) staat er niet aan in de weg dat op grond van artikel 1:386 lid 1 BW een beloning voor deze jaren kan worden toegekend aan de curator. Er is geen sprake van een wettelijke bepaling die aan een vaststelling als zodanig in de weg staat. Daarbij neemt het hof in aanmerking dat de curator ter zitting heeft verklaard dat zij er nooit op is gewezen dat zij een financiële vergoeding voor haar werkzaamheden kon aanvragen. Ook heeft de curator met bescheiden aangetoond dat haar werkzaamheden, gelet op de problematiek van haar dochter, uitzonderlijk omvangrijk waren. Tevens heeft zij gemotiveerd gesteld dat de financiële middelen van [de dochter] de verzochte vast te stellen beloning op dit moment toelaten. Het hof neemt bij de vaststelling van de beloning in aanmerking dat de algemene verjaringstermijn voor rechtsvorderingen vijf jaren bedraagt en dat de financiële situatie van [de dochter] per 2015 is gewijzigd doordat aan haar in 2019 met terugwerkende kracht vanaf 2015 huurtoeslag is toegekend. Het hof ziet daarin aanleiding een machtiging te verlenen om een beloning over de jaren 2015, 2016, 2017, 2018 en 2019 toe te kennen en het verzoek voor zover het betreft de jaren daarvoor afwijzen.

5.3 De curator heeft verzocht de beloning vast te stellen overeenkomstig artikel 2 lid 2 sub a juncto artikel 2 lid 5 sub c van de Regeling. Dit betreft een beloning voor professionele curatoren. Het hof zal dit verzoek afwijzen nu de curator een familielid is, daarmee behoort tot de groep van personen als vermeld in artikel 1:383 lid 3 BW en niet voldoet aan de in artikel 1:338 lid 7 BW2.genoemde kwaliteitseisen voor professionele curatoren. De beloning zal worden vastgesteld overeenkomstig artikel 1 lid 2 sub a van de Regeling. Het hof zal de jaarbeloning voor de curator voor de respectieve jaren vaststellen op:

2015: € 1.080,-

2016: € 1.078,70

2017: € 1.078,70

2018: € 1.078,70

2019: € 1.106,-.”

2.8 De curator heeft tijdig cassatieberoep ingesteld; [de dochter] is niet verschenen3..

Het cassatiemiddel richt zich tegen rov. 5.1-5.3 en het dictum, waarin het hof de jaarbeloning voor de curator voor de jaren 2015 tot en met 2019 heeft vastgesteld op de hiervoor in 2.6 weergegeven bedragen en het meer of anders verzochte heeft afgewezen. Het bestaat uit een weergave van de feiten en het procesverloop (“Feitelijk verloop”) die geen klachten bevat (nrs. 1.1-1.7) en twee onderdelen (nrs. 2.1-2.2).

Op grond van art. 1:386 lid 1 BW heeft de curator aanspraak op beloning overeenkomstig de regels die daaromtrent bij regeling van Onze Minister van Veiligheid en Justitie zijn vastgesteld4.. Met ingang van 1 januari 2015 is de beloning van curatoren geregeld in de Regeling beloning curatoren, bewindvoerders en mentoren5.(hierna: de Regeling). De Regeling is van toepassing op werkzaamheden die op of na 1 januari 2015 worden verricht (art. 14). Indien de curator verzoekt om een beloning, stelt de kantonrechter die hem benoemt diens beloning vast overeenkomstig art. 1 lid 2-7 van de Regeling6.(art. 1 lid 1).

Voor zover in cassatie van belang vermeldt de toelichting op de Regeling het volgende:

“ TOELICHTING

De Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap is grotendeels met ingang van 1 januari 2014 in werking getreden.7.De wet bevat onder meer een grondslag voor een ministeriële regeling inzake de beloning van curatoren, bewindvoerders en mentoren in artikel 380, vijfde lid, in artikel 386, eerste lid, in artikel 410, tweede lid, in artikel 420, derde lid, in artikel 447, eerste lid, en in artikel 460, tweede lid, van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (hierna: ‘BW’). Deze regeling bevat voorschriften voor de vaststelling van de beloning van de provisionele bewindvoerder, van de curator, van de bewindvoerder in geval van afwezigheid en vermissing, van de beschermingsbewindvoerder en van de mentor.

In de praktijk baseren kantonrechters zich bij de vaststelling van de beloning doorgaans op de aanbevelingen van het Landelijk Overleg Vakinhoud Civiel en Kanton (LOVCK), laatstelijk gewijzigd per 21 januari 2014 (hierna: ‘de (LOVCK-) aanbevelingen’).8.Een bezwaar van deze aanbevelingen is dat ze voor de individuele kantonrechter, die gaat over de benoeming en beloning van curatoren, bewindvoerders en mentoren, niet bindend zijn. Vertegenwoordigers die aan meer dan één kantonrechter rekening en verantwoording schuldig zijn, kunnen daardoor ondanks de aanbevelingen met verschillende normen voor de beloning worden geconfronteerd. Daarom stel ik in deze regeling eenduidige bindende regels voor de beloning vast.

Deze regeling bouwt voort op de systematiek van de aanbevelingen. Er wordt uitgegaan van een forfaitaire jaarbeloning op basis van het aantal uren waarin de werkzaamheden jaarlijks worden uitgeoefend, inclusief een onkostenvergoeding.

Voor de beloning wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds ‘gewone’ curatoren, bewindvoerders en mentoren (hierna: ‘familiecurator, -bewindvoerder en -mentor’, of ‘familievertegenwoordigers’) en anderzijds curatoren, bewindvoerders en mentoren als bedoeld in de artikelen 383, 435 en 452, telkens zevende lid, Boek 1 BW (hierna: ‘professionele curatoren, bewindvoerders en mentoren’, of ‘professionele vertegenwoordigers’, hoewel de mentoren ook vrijwilligers kunnen zijn). De eerstbedoelde zijn bijvoorbeeld de partner, een familielid, vriend of buurvrouw, terwijl de laatstbedoelde ten minste drie personen onder hun hoede hebben en aan kwaliteitseisen moeten voldoen.

(…)

Uitgangspunt is dat de curator, bewindvoerder en mentor adequaat worden beloond voor de uitoefening van hun taken. De beloning komt voor rekening van de betrokkene. Indien de betrokkene de kosten van de beloning zelf niet kan dragen komen die kosten in aanmerking voor vergoeding uit de bijzondere bijstand.9.Vanwege de kosten die voor rekening van de betrokkene dan wel van de gemeente komen, is het zaak om de tijd die een vertegenwoordiger aan een betrokkene kan besteden zo effectief mogelijk in te zetten om de zelfredzaamheid van de betrokkene, waar mogelijk, te vergroten. Een adequate beloning betekent ook dat vertegenwoordigers in staat moeten worden gesteld om hun werkzaamheden in het belang van de betrokkene naar behoren uit te voeren.

De jaarbeloning geldt als gemiddelde. Het ene mentorschap of bewind zal meer tijd vergen dan het andere. Het zal ook voorkomen dat gedurende een aantal jaren veel uren aan een betrokkene worden besteed en de volgende jaren minder dan het gemiddelde aantal uren waarop de forfaitaire jaarbeloning is gebaseerd. Het voordeel van het hanteren van een forfaitaire beloning is dat de administratieve afhandeling relatief eenvoudig is. Daarmee wordt beoogd de regeldruk voor de vertegenwoordigers en de rechterlijke macht te verminderen.

Om tot forfaitaire beloningen te komen en in uitzonderlijke omstandigheden extra werkzaamheden te kunnen belonen, wordt een uurtarief gehanteerd. Ingevolge de LOVCK-aanbevelingen bedraagt het uurtarief voor professionele vertegenwoordigers in 2014 € 64 (de jaarbeloning € 1.024 gedeeld door het aantal uren voor ‘standaardwerkzaamheden’, te weten 16 uren).

Het uurtarief verhoog ik met 1,5% naar € 65. Met deze verhoging wordt het achterwege blijven van een indexering voor het kalenderjaar 2015 gecompenseerd.

(…)

De forfaitaire jaarbeloning is inclusief onkostenvergoeding en exclusief BTW. Met onkosten wordt bedoeld de kosten die de vertegenwoordiger in het belang van de goede uitoefening van zijn taken maakt. Het betreft eventuele reiskosten, telefoonkosten, kosten van het opmaken van de rekening en verantwoording, kosten van het uitbesteden van taken voor zover de betrokkene deze voorheen zelf verrichtte. Indien de betrokkene bijvoorbeeld gebruik maakte van vermogensbeheer, mag de curator of bewindvoerder deze situatie voortzetten en de kosten ervan ten laste brengen van de betrokkene. De onkosten zien ook op de kosten die verbonden zijn aan het voldoen aan de kwaliteitseisen en het overleggen van de eigen verklaring, het verslag aan de accountant dan wel, in geval van mentorschap, een door de kantonrechter aangewezen deskundige, en de verklaring van de accountant. Voor deze onkosten kan geen aparte vergoeding worden verzocht. De onkostenvergoeding is verdisconteerd in het uurtarief ten behoeve van de administratieve eenvoud en omdat sommige kosten kunnen toenemen bij elk uur extra dat werkzaamheden worden verricht.

In deze regeling worden voor de professionele curator, bewindvoerder en mentor naast de ‘standaard-werkzaamheden’ uren toegekend voor extra werkzaamheden in verband met ‘problematische schulden’ in geval van curatele en beschermingsbewind, en in het kader van de begeleiding van ‘een persoon in de leeftijd van 18 tot en met 23 jaar die jeugdhulp heeft gehad in verband met een psychisch of psychosociaal probleem, psychische stoornis, gedragsproblemen of verstandelijke beperking’ in geval van mentorschap. Voorstelbaar is dat tijdens de curatele, het bewind of het mentorschap blijkt dat deze extra werkzaamheden niet langer plaatsvinden omdat de beschreven situatie zich niet langer voordoet. In dat geval dient de vertegenwoordiger de kantonrechter te verzoeken om de jaarbeloning aan te passen. De kantonrechter kan de jaarbeloning ook ambtshalve aanpassen, bijvoorbeeld naar aanleiding van de periodieke evaluatie.

Met deze regeling wordt beoogd het overgrote deel van de gevallen van curatele, bewind en mentorschap te bestrijken. Niet uit te sluiten is echter dat zich uitzonderlijke omstandigheden voordoen, waarop deze regeling niet onverkort kan worden toegepast. De kantonrechter wordt daarom de ruimte gelaten om vanwege uitzonderlijke omstandigheden in het specifieke geval de beloning van de vertegenwoordiger op andere wijze vast te stellen (vgl. art. 1, achtste lid, art. 2, zesde lid, art. 3, zesde lid, art. 4, vijfde lid, art. 6, zesde lid, art. 7, zesde lid, art. 8, zesde lid, art. 9, zevende lid, art. 10, vijfde lid). In geval van bewind kan daarnaast worden afgeweken van de regeling indien het bewind zich niet uitstrekt over alle goederen (vgl. art. 3, zesde lid, art. 7, zesde lid en art. 9, zevende lid). Naar aanleiding van reacties op de conceptregeling is de formulering gewijzigd van ‘bijzondere omstandigheden’ in ‘uitzonderlijke omstandigheden’, om te benadrukken dat niet te snel mag worden aangenomen dat van de regeling kan worden afgeweken. Indien zich uitzonderlijke omstandigheden voordoen, kan de kantonrechter door deze ingebouwde ‘noodklep’ bijvoorbeeld een hogere beloning toekennen dan door deze regeling wordt voorgeschreven. Een bijstelling van de jaarbeloning naar beneden is evenwel ook mogelijk. Wat onder uitzonderlijke omstandigheden wordt verstaan, kan niet in een limitatieve opsomming in deze regeling worden vastgesteld. Deze omstandigheden zijn immers toegesneden op de omstandigheden die zich in een specifiek geval kunnen voordoen en zijn naar hun aard niet alle voorzienbaar. Als voorbeeld noem ik extra werkzaamheden vanwege het feit dat de betrokkene is vertrokken naar het buitenland en de vertegenwoordiger allerlei extra inspanningen moet doen om hem naar Nederland te laten brengen. Wat in geen geval onder uitzonderlijke omstandigheden kan worden verstaan zijn de werkzaamheden die blijkens de toelichting vallen onder de verschillende voor professionele vertegenwoordigers onderscheiden categorieën werkzaamheden (zie voor een omschrijving van deze werkzaamheden de toelichting bij art. 2, tweede lid, art. 3, tweede lid, en art. 4, tweede lid). Van belang is om te benadrukken dat het dient te gaan om incidentele extra werkzaamheden.”10.(Onderstrepingen A-G)

De Aanbevelingen curatele van het Landelijk Overleg Vakinhoud Toezicht, laatstelijk gewijzigd per 4 maart 2021 bepalen het volgende over de beloningen van de curator:

“C Beloning van de curator

1. De curator heeft recht op een beloning11.. De Minister van Justitie en Veiligheid heeft de regels daarvoor vastgelegd in de Regeling beloning curatoren, bewindvoerders en mentoren.

2. Het uitgangspunt van de Regeling beloning is dat de regeling een forfaitair karakter heeft. Bij professionele curatoren geldt de beloning als een gemiddelde. Het systeem gaat uit van de solidariteitsgedachte dat de eenvoudige curatelen mede de lasten van ingewikkelder curatelen dragen. Inherent hieraan is dat niet voor alle extra werkzaamheden een extra beloning kan worden gevraagd. In de toelichting op de regeling is expliciet aangegeven dat extra beloning alleen mogelijk is in uitzonderlijke situaties en dat niet te snel mag worden overgegaan tot afwijking van de regeling. Verzoeken om extra beloning zullen worden getoetst aan dit criterium.” (Onderstreping A-G)

Onderdeel 2.1 vangt aan met een samenvatting van rov. 5.1-5.3 en bevat geen klachten. Die volgen in de subonderdelen 2.1.I-2.1.III.

Subonderdeel 2.1-I stelt voorop dat art. 284 lid 1 Rv bepaalt dat het bewijsrecht in beginsel van toepassing is (op verzoekschriftprocedures als de onderhavige, A-G), tenzij de aard van de zaak zich hiertegen verzet. Betoogd wordt dat deze tenzij-uitzondering zich in onze zaak niet voordoet, omdat er een wederpartij/belanghebbende is ( [de dochter] ; de curanda) en van spoedeisendheid geen sprake is. Volgens de klacht brengt dit mee dat artt. 149 en 150 e.v. Rv in onze zaak van toepassing zijn, en het hof daarom: “de door de curator gevraagde bedragen vanaf de gevraagde datum ter hoogte van het gevraagde had moeten toewijzen, nu die bedragen niet- of niet voldoende zijn weersproken.” Het hof zou dit hebben miskend, althans zijn oordeel onvoldoende (begrijpelijk) hebben gemotiveerd.

Dat lijkt mij niet. Anders dan de klacht tot uitgangspunt neemt is de onderhavige procedure geen contentieuze verzoekschriftprocedure, waarbij de rechter optreedt als een geschilbeslechter. Onze zaak betreft voluntaire rechtspraak (ook wel: oneigenlijke rechtspraak), waar het gaat om het vaststellen van rechten en verplichtingen waarover partijen niet de vrije beschikking hebben. De curator heeft immers recht op beloning die (niet door procespartijen maar) door de rechter wordt vastgesteld overeenkomstig art. 1 lid 2-7 van de Regeling, zoals uiteengezet in 3.2. In zaken betreffende voluntaire rechtspraakverzet de aard van de zaak zich tegen toepassing van het bewijsrecht12.. Het is dan ook niet zo dat indien de curator verzoekt om een beloning, de rechter de beloning moet vaststellen conform het verzoek, indien curandus zich hiertegen niet verzet. De klacht is zodoende tevergeefs voorgesteld.

Subonderdeel 2.1-II richt zich kennelijk tegen de passage in rov. 5.2 dat het hof bij de vaststelling van de beloning in aanmerking neemt dat de algemene verjaringstermijn voor rechtsvorderingen vijf jaar bedraagt. Het klaagt voorwaardelijk, voor het geval het bewijsrecht niet van toepassing is in verzoekschriftprocedures als de onderhavige, dat de bestreden passage rechtens onjuist, althans onvoldoende (begrijpelijk) gemotiveerd is: het hof zou in strijd met art. 24 Rv de verjaring ambtshalve hebben toegepast, terwijl geen procespartij daarop een beroep heeft gedaan.

Ik zie dit ook niet opgaan. Ook hier miskent de klacht volgens mij dat onze zaak voluntaire rechtspraak betreft en de beloning wordt vastgesteld door de rechter en niet in de beschikkingsmacht van procespartijen ligt. Uit de toelichting op de Regeling volgt dat de rechter de beloning ambtshalve kan aanpassen, zoals weergegeven in 3.313.. Dat impliceert volgens mij dat het hof bij de vaststelling van de beloning zonder schending van art. 24 Rv ambtshalve rekening kon houden met het feit dat de algemene verjaringstermijn voor rechtsvorderingen vijf jaar bedraagt, ook indien daar geen beroep op is gedaan. Dit behelst geen verboden ambtshalve toepassing van de verjaringsregeling, maar een aan de rechter voorbehouden wijze van vaststellen van een curatorvergoeding, in welk kader steun is gezocht bij de algemene verjaringsregeling. Dat lijkt mij geen verboden gezichts- of oriëntatiepunt voor de rechter in zo’n geval; integendeel.

Subonderdeel 2.1-III neemt tot uitgangspunt dat de curator expliciet een beroep heeft gedaan op art. 1 lid 8 van de Regeling (“In afwijking van het eerste lid kan de kantonrechter wegens uitzonderlijke omstandigheden de beloning van de curator, bewindvoerder of mentor op andere wijze vaststellen.”) en heeft gesteld dat “de beloning hoger (conform de vergoeding voor een professioneel curator dan wel een vergoeding die het hof juist acht) moet worden vastgesteld, vanwege de uitzonderlijke omstandigheden.” (verzoekschrift tot cassatie p. 6).

De rechts-, althans motiveringsklacht is kennelijk dat het hof ten onrechte dit beroep en daarmee samenhangende “essentiële” stellingen van de curator heeft gepasseerd. Althans is de klacht dat onvoldoende (begrijpelijk) gemotiveerd is waarom het hof (op grond van art. 1 lid 8 van de Regeling) niet een hogere beloning dan die uit art. 1 lid 2 sub a van de Regeling voortvloeit heeft vastgesteld. De motivering dat de curator geen professioneel curator is, is volgens de klacht onvoldoende, omdat de curator dat niet heeft gesteld; en sterker nog: de curator zou hebben gesteld dat zij een familiair curator is14.. Dit wordt uitgewerkt in drie nadere subonderdelen (nrs. 2.I-IIIa-2.I-IIIc).

Subonderdeel 2.I-IIIa luidt als volgt:

“De curator heeft niet gesteld dat zij een professioneel curator is. Als zij een professioneel curator was, had zij ook geen uitdrukkelijk verzoek om een beloning hoeven doen. Blijkens de literatuur bij artikel 1:386 BW wordt de jaarbeloning aan de familiecurator alleen op diens verzoek door de kantonrechter toegekend en is m.b.t. de professionele vertegenwoordiging voor het verkrijgen van de geldende standaardbeloning en voor extra beloningen aan te nemen dat geen uitdrukkelijk verzoek nodig is.15.De curator heeft puur verzocht om aansluiting bij de beloning voor professioneel curatoren, dan wel een door het hof zelf te bepalen hoogte van de vergoeding, in verband met uitzonderlijke omstandigheden (zie hierna sub b). Het hof laat dit ten onrechte onbesproken.”

Voor zover het subonderdeel klaagt dat het hof er bij zijn beoordeling vanuit is gegaan dat de curator heeft gesteld dat zij een professioneel curator is, mist dat feitelijke grondslag: het arrest biedt geen aanknopingspunten voor die lezing, zie ook hierna in 3.15.

Voor zover het subonderdeel klaagt dat het hof het beroep van de curator op art. 1 lid 8 van de Regeling ten onrechte onbesproken heeft gelaten, mist het volgens mij ook feitelijke grondslag: in rov. 5.3 ligt besloten dat het hof het verzoek van de curator om de beloning op grond van art. 1 lid 8 van de Regeling op een andere wijze vast te stellen dan uit art. 1 lid 2-7 van de Regeling voortvloeit, onder ogen heeft gezien, maar heeft verworpen, zie ook hierna in 3.15.

Subonderdeel 2.I-IIIb en subonderdeel 2.I-IIIc klagen in essentie dat het bestreden oordeel onjuist althans onbegrijpelijk is in het licht van de volgende stellingen van de curator16.:

- Door het dramatische ongeval van haar dochter, de verstrekkende gevolgen daarvan en de hectische periode daarna, heeft ze de omvang van de werkzaamheden onvoldoende kunnen inschatten (punt 2).

- [de dochter] is zowel fysiek als psychisch vrijwel volledig afhankelijk van derden. Sedert het ongeval, en in ieder geval vanaf het moment dat appellante tot curator werd benoemd, neemt appellante de (organisatie van deze) complexe zorg en behartiging van de belangen van [de dochter] voor haar rekening (punt 4).

- Naast het gegeven dat appellante zich niet kan verenigen met de periode waarover de rechtbank haar beloning heeft vastgesteld, kan zij zich tevens niet vinden in de hoogte van de vergoeding. De rechtbank heeft de hoogte van de beloning overeenkomstig artikel 1 lid 2 sub a van de Regeling beloning curatoren, bewindvoerders en mentoren vastgesteld. Appellante is echter van mening dat deze vergoeding niet toereikend is en verzoekt om deze vergoeding wegens uitzonderlijke omstandigheden op een andere wijze vast te stellen (artikel 1 lid 8 van de Regeling) (punt 6).

- [de dochter] heeft als gevolg van het ongeval ernstige hersenschade opgelopen en is hierdoor zowel lichamelijk als psychisch ernstig beperkt geraakt. [de dochter] beschikt over een indicatie voor zorgzwaartepakket ZZP 7 LG, wonen met zeer intensieve begeleiding en zeer intensieve verzorging. Deze indicatie wordt gegeven aan personen die zeer ernstig lichamelijk gehandicapt zijn en sociaal zeer beperkt zelfstandig functioneren. Het merendeel van de patiënten die een vergelijkbaar niet aangeboren hersenletsel hebben opgelopen, woont in een zorginstelling waar de benodigde zorg (24 uur per dag) kan worden gegeven. [de dochter] woont als één van de weinige bij haar moeder. Dit betekent dat de woning van appellante volledig moest worden aangepast en er een zorgteam van minstens zeven personen moest worden ingeschakeld en aangestuurd om dit mogelijk te maken (punt 7).

- Als gevolg van de hoge zorgbehoefte en het feit dat [de dochter] thuis is blijven wonen is appellante de afgelopen jaren veel tijd en geld kwijt geraakt aan het regelen van de benodigde zorg. [de dochter] heeft een hoog PGB (€ 121.850,76 totaal). Deze inkoop, de organisatie en de aansturing van de zorg worden door appellante als curator gedaan. Appellante is hier vele uren per maand mee bezig (punt 8).

- (…)17.: vanwege de medische situatie van [de dochter] is appellante genoodzaakt om 24 uur, 7 dagen in de week bereikbaar te zijn. Zij heeft een groot PGB budget in haar beheer en coördineert ongeveer zeven tot tien zorgverleners die appellante helpen bij de dagelijkse zorg. Daarnaast heeft appellante één keer per week een gesprek met de ambulant begeleider van [de dochter] om zorg te evalueren en waar nodig aan te passen. Appellante ziet er verder dagelijks op toe dat de kwaliteit van de zorgverlening naar behoren is en bij afwezigheid van zorg houdt appellante toezicht op [de dochter] middels camera-observatie; indien nodig springt zij bij. Vanwege het hoge PGB-budget en de volledige afhankelijkheid van [de dochter] , is ze daarnaast veel tijd kwijt aan administratie en het regelen van benodigdheden, zoals o.a. bijzondere bijstand en huursubsidie. Zij heeft veelvuldig contact met o.a. de Sociale Verzekeringsbank, de zorgverzekeraar en zorgverleners om de belangen van [de dochter] te waarborgen. Ook zaken m.b.t. medisch specialisten die bij de behandeling van [de dochter] betrokken zijn, worden door appellante geregeld (denk aan psychiater, revalidatiearts, neuroloog, oogarts, tandarts, fysiotherapeut, logotherapeut en verpleegkundigen). Appellante gaat mee als [de dochter] een afspraak, onderzoek of behandeling heeft.

- Vanaf 1 januari 2015 dient er te worden aangeknoopt bij de Regeling. Appellante acht het redelijk en billijk om voor wat betreft de hoogte van haar beloning aan te knopen bij de normen voor een professioneel curator (artikel 2 lid 2 sub a van de Regeling) met een verhoging van de beloning voor het beheren van een persoonsgebonden budget (artikel 2 lid 5 sub c van de Regeling), gelet op de omvang van haar werkzaamheden zoals hiervoor bij punt 9 omschreven (punt 11).

Ook wordt een beroep gedaan op de volgende passages uit het P-V van de mondelinge behandeling van 9 oktober 2020 (met onderstreping cassatieadvocaat)18.:

De moeder:

“(...) Ik heb mezelf uitgekleed in dienst van mijn dochter. Ook ik word ouder. Ik vind het werk dat ik ervoor doe meer dan gemiddeld. Niet iedereen heeft 7 mensen onder zich en NAH. Het vergt heel veel tijd (...). Ik ben altijd bezig met dingen uitzoeken en telefoneren.”19.

Mr Meijer:

“(...) Cliënte verzoekt het hof een vergoeding vast te stellen op grond van de vergoedingen voor een professionele curator, gelet op de complexe problematiek en de vele werkzaamheden die zij verricht. Als er geen vergoeding wordt vastgesteld voor professionele curator, verzoekt de cliënte een vergoeding vast te stellen die het hof juist oordeelt.”20.

De moeder:

“Ik verzoek een vergoeding als professioneel curator, omdat het gaat om een groot budget en om gecompliceerde en ook veel juridische stukken. Ik moet veel stukken bekijken en veel dingen uitzoeken.”21.

Ook deze klachten kunnen volgens mij niet tot cassatie leiden.

In rov. 5.3 ligt naar ik meen besloten dat het hof het verzoek van de curator om de beloning op grond van de beloning voor professionele curatoren vast te stellen onder ogen heeft gezien, maar heeft verworpen. Kennelijk is het hof van oordeel dat er in onze zaak geen sprake is van de volgens de Toelichting beperkt op te vatten ‘uitzonderlijke omstandigheden’ waarop de Regeling niet onverkort kan worden toegepast. Hoewel een motivering op dit punt zeker niet had misstaan, meen ik dat dit kennelijke – aan de feitenrechter voorbehouden – oordeel, ook in het licht van de door het middel genoemde stellingen en verklaringen, in cassatie-technisch opzicht niet onbegrijpelijk is. Daarop lopen de klachten stuk, maar ik geef toe dat daar ook anders over geoordeeld kan worden in de zin dat hier een expliciete motivering van het hof had mogen worden verlangd waarom de normen voor professionele curatoren hier niet per analogie kunnen worden toegepast, nu daar door de curator immers een gemotiveerd en onderbouwd beroep op is gedaan. Dat is een beslispunt voor Uw Raad. De doorslag geeft hier voor mij evenwel dat het blijkens de Toelichting op de Regeling voor afwijking van de forfaitaire bedragen moet gaan om (niet slechts bijzondere, maar sterker:) uitzonderlijke omstandigheden en dat dit een feitelijke beoordeling door het hof behelst die in impliciet afwijzende zin kan worden begrepen te zijn gegeven in rov. 5.3.

De slotsom is dat de klachten van onderdeel 2.1 tevergeefs zijn voorgesteld.

Onderdeel 2.2 bevat de alleen voortbouwende klacht dat bij het slagen van één van de voorgaande klachten van onderdeel 2.1 ook rov. 5.3, 6 en het dictum niet in stand kunnen blijven. Dat behoeft geen afzonderlijke bespreking.

Ik concludeer tot verwerping van het cassatieberoep.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G