16.5.1 Inleiding

Art. 22 EEX-V°/16 Verdrag is het enige artikel van de afdeling 6 respectievelijk 51 getiteld 'exclusieve bevoegdheid'. Deze titel geeft aan dat op grond van art. 22 EEX-V°/16 Verdrag de bevoegdheden uitsluitend en dwingend zijn.2 Afwijking van de fora aangewezen in Afdeling 6 respectievelijk 5 is niet mogelijk. Daar ligt de band — of het conflict — met het bepaalde in art. 23 EEX-V°/17 Verdrag. Partijen mogen door een forumkeuze niet afwijken van de fora van art. 22 EEX-V°/16 Verdrag. Ook een stilzwijgende forumkeuze (art. 24 EEX-V°/18 Verdrag) is verboden. Een forumkeuze die een gerecht aanwijst dat niet overeenstemt met het bepaalde in Afdeling 6 respectievelijk 5, heeft krachtens art. 23 lid 5 EEX-V°/17 lid 3 Verdrag geen rechtsgevolg. Art. 24 EEX-V°/18 Verdrag bepaalt in de slotzin dat een stilzwijgende forumkeuze die afwijkt van de gerechten van art. 22 EEX-V°/18 Verdrag, niet mogelijk is. Een forumkeuze in zaken die vallen onder het toepassingsbereik van Afdeling 6 respectievelijk 5 wordt derhalve strenger behandeld dan een forumkeuze in verzekerings-, consumenten-, of arbeidsovereenkomsten.3 Art. 22 EEX-V°/16 Verdrag sluit iedere forumkeuze uit.4

De exclusieve bevoegdheid van art. 22 EEX-V°/16 Verdrag is tegen onder meer een afwijkende forumkeuze streng bewaakt. Art. 25 EEX-V°/19 Verdrag bepaalt dat gerechten in de EG respectievelijk verdragsluitende staten zich ambtshalve onbevoegd moeten verklaren, indien een vordering aanhangig is gemaakt (bijv. krachtens een forumkeuze) terwijl een ander gerecht bij uitsluiting bevoegd is ingevolge art. 22 EEX-V°/16 Verdrag.5 Deze verplichting heeft voorrang boven regels van nationaal procesrecht die het gerecht daarin zouden belemmeren.6 De onbevoegdheid dient het gerecht ambtshalve vast te stellen in iedere stand van het geding7 en in elke instantie,8 ook indien de verweerder de bevoegdheid niet betwist. Ook in de fase van erkenning of tenuitvoerlegging speelt een afwijking van de fora van Afdeling 6 respectievelijk 5 door een forumkeuze een rol. De gerechtelijke beslissing wordt niet erkend krachtens art. 35 lid 1 EEX-V°/28 lid 1 Verdrag, indien een gerecht in een staat van herkomst zijn bevoegdheid heeft gebaseerd op een forumkeuze strijdig met de bevoegdheidsregels van Afdeling 6 respectievelijk 5. Krachtens art. 45 EEX-V°/ 35 Verdrag kan de aangezochte rechter een gerechtelijke beslissing niet uitvoerbaar verklaren (EEX-V°) c.q. niet de tenuitvoerlegging toestaan (Verdrag), indien de weigeringgrond van art. 35 lid 1 EEX-V°/28 lid 1 Verdrag zich voordoet.9 De wetgever heeft derhalve een 'volledige' bescherming ten gunste van de exclusieve fora art. 22 EEX-V°/16 Verdrag gecreëerd. Voor een afwijkende forumkeuze bestaat derhalve geen enkele ruimte, indien art. 22 EEX-V°/16 Verdrag van toepassing is.

De exclusieve fora van art. 22 EEX-V°/16 Verdrag zijn — ongeacht de woonplaats van de verweerder — uiteenlopend van aard. Het gaat om de volgende fora:

In de par. 16.5.3 — 16.5.8 behandel ik de onderwerpen (1) tot en met (5). Per forum zal ik de reikwijdte van het exclusieve forum en — waar nodig — de verhouding tot art. 23 EEX-V°/17 Verdrag en art. 24 EEX-V°/18 Verdrag toelichten. De laatste bepaling volgt in hoofdzaak de eerste, zodat ik stilzwijgende forumkeuze slechts expliciet aan bod laat komen indien een afwijking bestaat met een uitdrukkelijke forumkeuze. In de volgende paragraaf maak ik eerst nog enkele algemene opmerkingen die voor alle fora van art. 22 EEX-V°/16 Verdrag van belang zijn.