15.5.2 Forumkeuze na het ontstaan van het geschil

Het sluiten van een forumkeuze na het ontstaan van het geschil is toegestaan op grond van art. 13 sub 1 EEX-V°/12 sub 1 Verdrag voor verzekeringsovereenkomsten, art. 17 sub 1 EEX-V°/15 sub 1 Verdrag voor consumentenovereenkomsten en art. 21 sub 1 EEX-V°/ art. 17 lid 5 Verdrag voor arbeidsovereenkomsten.1 Deze bepaling komt dicht in de buurt van het bepaalde in art. 24 EEX-V°/18 Verdrag over de stilzwijgende forumkeuze. De verweerder die het na het ontstaan van het geschil eens is met de bevoegdheid van het gerecht waar de vordering wordt aanhangig gemaakt, zal vaak verschijnen en niet betwisten. De verweerder stemt dan achteraf — meestal stilzwijgend — in met de bevoegdheid van de aangezochte rechter.

Volgens het Rapport Jenard betekent na het ontstaan van het geschil:2

Meestal zal dit criterium bruikbaar zijn. In geval van een vaststellingsovereenkomst zou niettemin twijfel kunnen ontstaan over het precieze tijdstip van ontstaan van het geschil. Bij een vaststellingsovereenkomst zal het relevante moment zijn het geschil dat aanleiding is om de vaststellingsovereenkomst aan te gaan, zodat in een vaststellingsovereenkomst een forumkeuze kan worden opgenomen. Het geschil over de oorspronkelijke rechtsverhouding is beslissend en niet het geschil over de vaststellingsovereenkomst. Ik meen dat bij onderhandelingen tussen verzekeraar en verzekeringnemer, verzekerde of begunstigde over de vastlegging van hun geschillen de verhoudingen weer openliggen en niet gesproken kan worden van een sterke en zwakke partij. De zwakke partij is beschermd tijdens de onderhandelingen over de vaststellingsovereenkomst, zodat zijn positie bij onderhandelingen over een vaststelling niet heeft plaatsgevonden vanuit een achterstandspositie. De verzekeringnemer, verzekerde of begunstigde (ondernemer) hebben bovendien vaak een commerciële relatie met de verzekeraar, zodat enig tegengewicht bestaat. Voor de consumenten- en arbeidsovereenkomsten geldt dat in mindere mate. Daarom is een forumkeuze in een vaststellingsovereenkomst een forumkeuze na het ontstaan van het geschil. De vorm van de vaststellingsovereenkomst waarborgt ook een duidelijke en nauwkeurige wilsovereenstemming. De werknemer is bijv. weliswaar sociaal-economisch zwakker, maar zijn beschermde positie compenseert reeds zijn nadeel.3 Hij is op dat moment vrij om — vanuit een beschermde positie — zijn toestemming te geven na daarover te hebben onderhandeld met de werkgever.4 Van een verrassing voor de werknemer door een opname in een standaard arbeidsovereenkomst behoeft dan evenmin sprake te zijn. In een beëindigingsovereenkomst van een arbeidsovereenkomst kunnen partijen rechtsgeldig een forumkeuze opnemen. Dat zal bijv. een nuttige oplossing zijn voor een pro forma ontbindingsprocedure waarin partijen de arbeidsovereenkomst door een bepaalde rechtbank, sector kanton, willen laten ontbinden, maar de rechtbank op basis van algemene bevoegdheidsregels geen bevoegdheid heeft (bijv. in de situatie dat de werknemer in het buitenland woont en daar gewoonlijk zijn arbeid verricht).

De situatie is anders indien het tijdstip van ontstaan van het geschil is gelegen na de vaststellingsovereenkomst en alleen betrekking heeft op deze overeenkomst. Mijns inziens zijn in dit geval in principe de gewone bevoegdheidsregels van toepassing, omdat een vaststellingsovereenkomst meestal niet voldoet aan de definities van verzekeringszaken, consumenten- en arbeidsovereenkomsten. Ook in deze situatie kunnen partijen dus een forumkeuze overeen komen krachtens de algemene bevoegdheidsregels.

Ten slotte merk ik over de forumkeuze achteraf op dat soms een forumkeuze vóór het ontstaan van het geschil wel rechtsgevolg heeft. De forumkeuze — gesloten voor het ontstaan van het geschil — kan geldig zijn op grond van een van de hierna genoemde redenen of niet afwijken van de (semi-)dwingende fora genoemd in de Afdelingen 3, 4 of 5.5