Ondernemingsrechtbank Antwerpen, 10-11-2021, nr. A/21/1013

In eerste orde meent BRUKER dat NEOSCAN of de heer [verweerder 2] inbreuken plegen op de auteursrechten die zij kan laten gelden op de besturingssoftware van het SkyScan-systeem. Zij verwijst daarbij naar de vaststellingen van de gerechtsdeskundige aangesteld naar aanleiding van het beslag inzake namaak dat zij heeft laten uitvoeren, volgens wie een vijftiental delen van de code (in C++) letterlijk zouden zijn gekopieerd, soms met identieke commentaarregels.

BRUKER stelt, evenwel met verwijzing naar verouderde rechtspraak2. en rechtsleer3., dat voor een auteursrechtelijke inbreuk op software het ‘hiervoor voldoende is dat het programma, om beschermd te worden, gemaakt is door een auteur en het resultaat is van zijn eigen persoonlijke intellectuele inspanningen en als dusdanig geen kopie is van een ander programma’. Deze stelling is op minstens twee vlakken verkeerd: een intellectuele inspanning is onvoldoende om tot auteursrechtelijke bescherming te leiden, en een loutere kopiename brengt dan ook niet noodzakelijke een inbreuk met zich mee.

Het past dan ook de relevante principes in herhaling te brengen.

Krachtens artikel XI.295 van het Wetboek Economisch Recht geniet een computerprogramma bescherming indien het oorspronkelijk is in die zin, dat het een eigen intellectuele schepping van de auteur is. Om te bepalen of het programma voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komt, mogen geen andere criteria worden aangelegd.

De bescherming overeenkomstig deze titel wordt verleend aan de uitdrukkingswijze, in welke vorm ook, van een computerprogramma. De ideeën en beginselen die aan enig element van een computerprogramma ten grondslag liggen, met inbegrip van de ideeën en beginselen die aan de interfaces daarvan ten grondslag liggen, worden niet auteursrechtelijk beschermd.

Het begrip originaliteit, dat tot auteursrechtelijke bescherming kan leiden, is geharmoniseerd in de EU. Hieruit volgt dat dit begrip dezelfde inhoud heeft wat betreft auteursrecht op software, als in het ‘algemene’ auteursrecht.4.

Dit blijkt evenzeer uit artikel XI.294, krachtens hetwelk overeenkomstig het bepaalde in Richtlijn 91/250/EEG van de Raad van 14 mei 1991 betreffende de rechtsbescherming van computerprogramma's (thans Richtlijn 2009/24/EG) computerprogramma's, het voorbereidend materiaal daaronder begrepen, auteursrechtelijk worden beschermd en gelijkgesteld met werken van letterkunde in de zin van de Berner Conventie.

Krachtens artikel XI.165, § 1 van het Wetboek Economisch Recht heeft alleen de auteur van een werk van letterkunde of kunst het recht om het op welke wijze of in welke vorm ook, direct of indirect, tijdelijk of duurzaam, volledig of gedeeltelijk te reproduceren of te laten reproduceren.

De bescherming die de auteur geniet geldt evenwel slechts met betrekking tot materiaal dat oorspronkelijk is in die zin dat het gaat om een eigen intellectuele schepping van de auteur ervan.5.

Een intellectuele schepping is een eigen schepping van de auteur wanneer zij de uitdrukking vormt van diens persoonlijkheid. Dat is het geval wanneer de auteur bij het maken van het werk zijn creatieve bekwaamheden tot uiting heeft kunnen brengen door het maken van vrije en creatieve keuzen.6.

Aan dit oorspronkelijkheidscriterium is voldaan wanneer de maker ervan zijn creatieve vaardigheden op een originele manier tot uiting heeft kunnen brengen door het maken van vrije en creatieve keuzes en zo in staat is zijn werk een ‘persoonlijke noot’ te geven.7.

Intellectuele inspanningen en deskundigheid van de auteur blijven buiten beschouwing bij het beoordelen van de vraag of het werk in aanmerking komt voor auteursrechtelijke bescherming.8.

Aan het oorspronkelijkheidscriterium is echter niet voldaan wanneer de uitdrukking van deze onderdelen door hun technische functie wordt bepaald, aangezien de verschillende manieren om een idee uit te voeren dan zodanig beperkt zijn dat het idee samenvalt met de uitdrukking ervan.9.

Krachtens artikel 870 van het Gerechtelijk Wetboek moet iedere partij het bewijs leveren van de feiten die zij aanvoert. Op de titularis van auteursrechtelijke bescherming rust dan ook een stelplicht. Indien — zoals hier het geval is — de originaliteit van het werk in kwestie betwist wordt, moet deze partij de originaliteit aantonen en duidelijk maken welke elementen van het werk origineel zijn omdat zij de uitdrukking vormen van de persoonlijkheid van de auteur, dus waarop hij zijn creatieve bekwaamheden tot uiting heeft kunnen brengen door het maken van vrije en creatieve keuzen.10.

Zij moet daarenboven aantonen dat deze keuzes niet het gevolg zijn van technische functies.

Om vast te stellen of het betrokken product onder de auteursrechtelijke bescherming valt, moet worden nagegaan of de auteur van het product door deze keuze van de verschijningsvorm ervan zijn creatieve vermogen op originele wijze tot uitdrukking heeft gebracht door vrije en creatieve keuzen te maken en het product zodanig heeft vormgegeven dat het zijn persoonlijkheid weerspiegelt.11.

In dit verband, en gezien het feit dat alleen de oorspronkelijkheid van het betrokken product moet worden beoordeeld, wijst het bestaan van andere mogelijke verschijningsvormen waarmee hetzelfde technische resultaat kan worden bereikt, weliswaar erop dat er keuzemogelijkheden zijn, doch dit is niet doorslaggevend voor de beoordeling van de factoren die de keuze van de maker hebben beïnvloed. Ook de wil van de vermeende inbreukmaker is bij die beoordeling irrelevant.12.

Artikel XI.170, lid 1 van het Wetboek Economisch Recht bepaalt dat de oorspronkelijke rechthebbende de natuurlijke persoon is die het werk heeft gecreëerd. Hieruit vloeit voort dat een rechtspersoon nooit van bij het begin auteursrechthebbende kan zijn.

BRUEKER vermeldt niet, noch toont aan welke natuurlijke persoon (of personen) de software in kwestie heeft (hebben) geschreven. Daarom kan niet worden vastgesteld dat de vrije en creatieve keuzes van de (niet geïdentificeerde) auteur diens persoonlijkheid in het werk weerspiegelen.13.

Zij toont evenmin aan krachtens welke titel zij als rechthebbende zou op treden. De vordering — in zoverre gebaseerd op vermeende auteursrechten op de bewuste software — is reeds om die reden ongegrond.14.

De rechtbank stelt vast dat BRUKER niet aantoont dat de softwarefragmenten die de deskundige als gekopieerd heeft aangemerkt, origineel zijn. Niet elke softwarecode vloeit immers voort uit vrije en creatieve keuzes, laat staan dat het een weerspiegeling van de persoonlijkheid van de auteur zou zijn.

Vooreerst zouden inderdaad persoonlijke keuzes moeten worden geïdentificeerd. Verder moet blijken dat deze niet voortvloeien uit technische beperkingen, met andere woorden dat deze keuzes inderdaad vrij zijn en niet werden ingegeven door externe elementen, zoals bijvoorbeeld van technische aard. Tenslotte moet dan worden aangetoond dat deze vrije en creatieve keuzes de persoonlijkheid van de auteur weergeven. Het mag niet zo zijn dat de meeste programmeurs tot hetzelfde resultaat zouden komen wanneer die met hetzelfde vraagstuk zouden worden geconfronteerd: de gemaakte keuzes zouden dan banaal zijn.

Om het voorbeeld te hernemen dat tijdens de debatten ter zitting werd genoemd: wie namaak van Het Verdriet van België wil aanvoeren, zal niet kunnen volstaan met de bewering dat n % van de tekst werd overgenomen, maar zal moeten aantonen dat onderdelen met originaliteit — en die dus auteursrechtelijke bescherming met zich meebrengen — werden gekopieerd, en niet louter ‘Hoofdstuk I’, ‘Hoofdstuk II’, enz.

Ook het feit dat bestaande software zou zijn aangepast middels ‘intellectuele inspanningen’ is niet voldoende: wat relevant is, zijn creatieve inspanningen die de persoonlijkheid van de maker weerspiegelen.

BRUKER toont geen van deze noodzakelijke voorwaarden aan. De vordering kan daarom niet gegrond worden verklaard.

Verder meent BRUKER dat NEOSCAN en de heer [verweerder 2] haar auteursrechten zouden hebben geschonden op technische tekeningen op zichzelf, en op de vormgeving van de toestellen waartoe zij hebben geleid.

Deze ontwerpen zouden afkomstig zijn van de heer [verweerder 2], en zouden krachtens zin overeenkomst met BRUKER aan deze laatste toekomen.

BRUKER voldoet niet aan haar steltplicht. Bij gebrek aan aanduiding van welke elementen origineel zouden zijn, en welke creatieve keuzes van de heer [verweerder 2] die zijn persoonlijkheid weergeven, kan geen originaliteit worden vastgesteld.

Ten overvloede merkt de rechtbank op dat BRUKER via de omweg van het auteursrecht in werkelijkheid modellenbescherming beoogt, maar zonder daartoe de vereiste stappen te hebben genomen.

Modelbescherming enerzijds en auteursrechtelijke bescherming anderzijds streven echter fundamenteel verschillende doelstellingen na en zijn aan verschillende regelingen onderworpen. Modelbescherming heeft tot doel voorwerpen te beschermen die niet alleen nieuw en geïndividualiseerd zijn, maar daarnaast ook een utilitair karakter hebben en bedoeld zijn om op grote schaal te worden geproduceerd. Bovendien is deze bescherming gewoonlijk gedurende een beperkte, maar voldoende lange periode van toepassing om de investeringen die nodig zijn voor de creatie en vervaardiging van die voorwerpen te laten renderen, zonder de concurrentie echter al te zeer te belemmeren. De bescherming van het auteursrecht, waarvan de duur aanzienlijk langer is, is daarentegen voorbehouden aan voorwerpen die het verdienen om als werk te worden gekwalificeerd.15.

Om aanspraak te kunnen maken op auteursrechtelijke bescherming voor relatief courant en functioneel ogende ontwerpen, zou BRUKER dus niet alleen aan haar stelplicht moeten voldoen, maar ook aantonen dat deze werken auteursrechtelijke bescherming ‘verdienen’.

Ten slotte maakt BRUKER aanspraak op auteursrechtelijke bescherming van offertes en prijslijsten ‘aangezien ze oorspronkelijk zijn’.

Offertes en prijslijsten zijn per definitie technische documenten, die op geen enkele wijze de persoonlijkheid van hun (niet geïdentificeerde) auteurs weergeven via creatieve keuzes. Integendeel, idealiter is de auteur ervan binnen een onderneming perfect inwisselbaar. Bovendien is het een louter technisch documenten, zodat de ‘keuzes’ die met de totstandkoming ervan gepaard zijn gegaan volstrekt niet creatief van aard zijn maar integendeel louter zijn ingegeven door functionele elementen.

Ook dit onderdeel van de vordering is ongegrond.