3.5 Mijn visie op het vereiste van een statutaire grondslag voor conversie

Alle schrijvers zijn het erover eens dat voor conversie in ieder geval is vereist dat de statuten voorzien in ten minste twee soorten1 aandelen, te weten de soort aandelen waarvan er een of meer converteren en de soort aandelen waarin een of meer aandelen worden geconverteerd. Er bestaat echter verschil van mening over de vraag of conversie alleen krachtens statutenwijziging2 of krachtens een statutaire conversieregeling mogelijk is, of ook louter op grond van een besluit zou kunnen plaatsvinden. Indien daarbij als voorwaarde wordt gesteld dat dit slechts kan met instemming van de betreffende aandeelhouders alsook van alle anderen wier rechten door de conversie wijzigen, hetgeen neerkomt op inachtneming van de minderheidsbescherming die de wet voorschrijft voor statutenwijziging waarbij wijziging in bepaalde aan aandelen verbonden rechten wordt gebracht, komen beide opvattingen voor wat betreft de minderheidsbescherming in hun uitkomst voor wat betreft minderheidsbescherming op hetzelfde neer.

Voor hier verder op in te gaan is het goed om stil te staan bij de vraag hoe een statutair conversiemechanisme kan worden gezien. Algemeen lijkt te worden aangenomen dat conversie kan geschieden bij statutenwijziging en krachtens een statutair conversiemechanisme. Hoewel niet alle schrijvers dit met zoveel woorden vermelden veronderstel ik dat de meesten ervan uitgaan dat een statutaire conversieregeling de conversie kan laten plaatsvinden krachtens een bepaald besluit, voorval of per een bepaald moment. Ik meen dat een statutair conversiemechanisme gezien kan worden als een voorwaardelijke statutenwijzing, dan wel statutenwijziging per een bepaald moment waar conversie per een bepaald tijdstip is geregeld, op grond waarvan aan delen van een bepaalde soort (of aanduiding) kunnen worden omgezet in aandelen van een andere soort (of aanduiding) zonder dat daarvoor het passeren van een akte van statutenwijziging nodig is.

Maar is voor conversie die niet bij statutenwijziging plaatsvindt een statutaire conversieregeling vereist? Daar is wel iets voor te zeggen. De regels van minderheidsbescherming worden geactiveerd door statutenwijziging (zie ook hierna Hoofdstuk 4) en conversie raakt direct aan aandeelhoudersbelangen. Immers, waar door conversie de rechten verbonden aan bepaalde aandelen toenemen, nemen de rechten verbonden aan andere aandelen af, en vice versa. Daarnaast heeft de notariële tussenkomst, zowel ter gelegenheid van de statutenwijziging waarbij conversie plaatsvindt alsook ter gelegenheid van het redigeren van een statutair conversiemechanisme, een ordenende werking. De notaris is als kenner van het vennootschapsrecht bij uitstek geëquipeerd om de belanghebbenden ter zake voor te lichten en toe te zien op een juiste administratieve afwikkeling van de conversie. Ook biedt de notariële tussenkomst een toets op de naleving van de regels van minderheidsbescherming. Voorts kan worden aangevoerd dat het openbare karakter van statuten en de wijziging daarvan pleit voor een statutaire grondslag van conversie. Derden die de statuten raadplegen kunnen daarin dan zien of conversie van aandelen zonder statutenwijziging mogelijk is. Waar conversie door statutenwijziging geschiedt kunnen derden het afschrift van de akte van statutenwijziging aantreffen waarbij de conversie plaatsvond. Aan de aandelen verbonden rechten worden bepaald bij de statuten. Waar wijziging wordt gebracht in aan aandelen verbonden rechten, vraagt dat om een statutenwijziging of een statutaire conversieregeling die, zoals betoogd, kan worden aangemerkt als een statutenwijziging onder voorwaarde of tijdsbepaling.

De vraag kan worden gesteld wat statutenwijziging als zodanig toevoegt aan conversie indien de statuten al voorzien in twee soorten aandelen. Niets anders dan dat bij de daartoe opgemaakte notariële akte wordt geconstateerd dat de aandelen welke voordien van de ene soort waren, na het passeren van die akte tot aandelen van de andere soort zijn geworden. Aan de statuten zelf is niets gewijzigd. Er wordt alleen iets gewijzigd in de samenstelling van het geplaatste kapitaal. Is dat een statutenwijziging? In strikte zin niet. De geschetste statutenwijziging behelst slechts de constatering bij notariële akte dat aandelen van de ene soort daarbij zijn geconverteerd in aandelen van een andere soort. In die zin begrijp ik de schrijvers wel die menen dat conversie ook zonder een statutaire conversieregeling mogelijk is. Toch meen ik dat het anders is. De statuten bepalen welke rechten en verplichtingen aan aandelen zijn verbonden. Voorts komen aandelen tot stand ofwel door een notariële akte van uitgifte ingevolge een besluit van het tot uitgifte bevoegde orgaan of, als het aandelen van een beursgenoteerde NV als bedoeld in artikel 2:86c BW betreft, louter ingevolge een besluit tot uitgifte van het bevoegde orgaan. Bij die uitgifte wordt bepaald welke soort aandelen het betreft. Daarbij wordt als het ware het ‘statutaire DNA’ van het aandeel bepaald. Is een aandeel op grond van de statuten eenmaal aangemerkt als een aandeel van een bepaalde soort, dan wordt dat aandeel vanaf dat moment beheerst door de statutaire regelingen daaromtrent. De individuele aandelen zijn bepaald door de statuten en de kwalificatie die zij bij uitgifte, hetzij bij oprichting hetzij daarna, hebben gekregen. De aandelen dragen als het ware de statuten in zich mee. In de statutaire oorsprong van de aandelen kan naar ik meen dan ook alleen wijziging worden gebracht door wijziging van de statuten. Deze wijziging kan er ook slechts uit bestaan dat, op grond van de besluitvorming zoals in de statuten voor statutenwijziging vereist, wordt geconstateerd dat bepaalde aandelen van de ene soort bij die akte worden gewijzigd in aandelen van een andere soort. Los daarvan is er ook veel te zeggen voor notariële tussenkomst op dit punt, zowel vanuit het oogpunt van verificatie of de bepalingen omtrent minderheidsbescherming ter zake in acht zijn genomen als uit ordenend oogpunt en een juiste verwerking in het aandeelhoudersregister en het handelsregister.

Het bovenstaande brengt mij tot het standpunt dat indien de statuten niet in een conversieregeling voorzien, voor conversie een statutenwijziging is vereist waarbij de omzetting van aandelen plaatsvindt en wordt geconstateerd.3

Voor de praktijk lijkt mij het standpunt dat in de gevallen dat de statuten niet in een conversieregeling voorzien, conversie statutenwijziging behoeft niet bezwaarlijk. Ten aanzien van de besluitvorming tot conversie zonder statutenwijziging lijken de schrijvers het eens: daarbij dienen de regels omtrent minderheidsbescherming als betrof het een besluit tot statutenwijzing in acht te worden genomen. Het enige verschil dus tussen de conversie zonder statutenwijziging en de conversie bij statutenwijziging is de statutenwijziging. Deze statutenwijziging zelf en daarmee de tussenkomst van de notaris lijkt mij niet erg bezwaarlijk en in het kader van een ordelijk verloop van de conversie en de besluitvorming voor iets ingrijpends als conversie zoals betoogd zelfs bepaald een pre. Daarbij dient overigens bedacht te worden dat een voor conversie vereiste statutenwijziging eenvoudig kan worden voorkomen. Wie de statutaire regeling van aan aandelen verbonden rechten aan het vormgeven is, kan daarbij, als een conversie van aandelen mogelijk dient te zijn zonder statuten wijziging, de statuten van een conversieregeling voorzien. Het opnemen van een conversieregeling in de statuten heeft gevolgen voor de minderheidsbescherming bij conversie.