Einde inhoudsopgave
Vertrouwen voorop (IVOR nr. 114) 2019/3.2
3.2 Totstandkoming en ontwikkeling kwaliteitsbevorderende wet- en regelgeving voor Nederlandse accountantsorganisaties
E.V.A. Eijkelenboom, datum 01-05-2019
- Datum
01-05-2019
- Auteur
E.V.A. Eijkelenboom
- JCDI
JCDI:ADS604996:1
- Vakgebied(en)
Financieel recht / Financieel toezicht (juridisch)
Ondernemingsrecht / Corporate governance
Ondernemingsrecht / Jaarrekeningenrecht
Voetnoten
Voetnoten
De website statengeneraaldigitaal.nl bevat een digitaal archief van Nederlandse Kamerverslagen, Kamerstukken en Kamervragen van de Eerste en Tweede Kamer uit de periode 1814 tot 1995. Het digitale archief bestaat uit doorzoekbare pdf- documenten.
De zoekopdracht heeft plaatsgevonden op 13 april 2015 en elk parlementair stuk binnen de onderzochte periode waarin het woord ‘accountant’ voorkwam is vervolgens gedownload. Het woord ‘accountant’ is als zoekterm gekozen omdat in brede zin gezocht is naar de achtergrond en totstandkoming van de Wet op de registeraccountants (‘WRA’), de wet die ook wel aangeduid werd met de Wet houdende regelen betreffend het accountantswezen. Zowel het woord ‘registeraccountant’ als ‘accountantswezen’ bevat het woord ‘accountant’ en zal naar voren komen in het zoekresultaat waardoor er zekerheid is dat de parlementaire behandeling van een wetsvoorstel voor het accountantswezen zich in het zoekresultaat bevindt. Zoeken op het woord ‘accountant’ biedt daarnaast echter het voordeel dat er mogelijk ook aanvullende informatie over de rol en taak van de accountant in de maatschappij gevonden wordt. Deze informatie hoeft niet noodzakelijkerwijs samen te hangen met de totstandkoming van de WRA maar kan ook samenhangen met de parlementaire behandeling van andere wetsvoorstellen bijvoorbeeld inzake de naamloze vennootschap.
Wet van 28 juni 1962, Stb. 1962, 258.
Dit betrof een Tweede Kamerstuk. Het oudste Eerste Kamerstuk waarin het woord accountant is opgenomen dateert uit vergaderjaar 1901-1902.
Stukken met het woord ‘accountant’ ontbreken in de vergaderjaren 1893-1894, 1896-1897, 1897-1898 en de vergaderjaren in de periode van de Tweede Wereld Oorlog, te weten 1940-1941 tot en met 1944-1945.
Doublures zijn te verklaren door afwijkende naamgeving van het document waardoor het voor de automatische zoekopdracht verschillende stukken lijken, maar de inhoud in de praktijk gelijk is. Het ontbreken van het woord accountant in het stuk was de meest voorkomende reden om het Tweede Kamerstuk als niet- relevant aan te merken. Verklaring hiervoor is dat het woord ‘accountant’ in een document kan voorkomen waarin (delen van) meerdere kamerstukken zijn opgenomen waarbij niet onder elk kamerstuknummer het woord ‘accountant’ voorkomt. Hierbij kan gedacht worden aan het ‘Koninklijk Besluit’ (nr. 1) dat op dezelfde pagina staat als (de aanhef van) het ‘Ontwerp van wet’ (nr. 2). Veelal komt in het Koninklijk besluit het woord ‘accountant’ niet voor, maar staat dit wel in het ‘Ontwerp van wet’ op dezelfde pagina, en daarmee in hetzelfde document.
Zie ook Foqué (2012) die betoogt dat de geschiedenis van recht een belangrijke bijdrage levert aan de juridische vorming. Foqué verwijst hierbij onder meer naar Ter Heide die stelde dat “de jurist het vermogen dient te hebben om ‘het actuele ordenings- en waarderingsplan’ achter de regel te kunnen confronteren met ‘het historische ordenings- en waarderingsplan’ dat vroeger aan de wetgeving ten grondslag was gelegd” (p. 8). Dit onderzoek volgt in deze juridische traditie.
In hoofdstuk 4 staat de totstandkoming en ontwikkeling van Nederlandse wetgeving voor accountantsorganisaties centraal. Om de oorsprong en achtergrond van de kwaliteitsbevorderende wetgeving voor accountantsorganisaties te achterhalen is een rechtshistorisch onderzoek uitgevoerd met als startpunt een systematisch onderzoek naar de Nederlandse parlementaire geschiedenis met behulp van de informatie op de website statengeneraaldigitaal.nl.1 Met behulp van een automatische zoekopdracht is het digitale archief op het woord ‘accountant’ doorzocht vanaf het eerste vergaderjaar 1814-1815 tot en met vergaderjaar 1962-1963.2 Het vergaderjaar 1962-1963 is als eindpunt van de zoekopdracht gekozen omdat in het jaar 1962 de Wet op de registeraccountants (‘WRA’) in het Staatsblad gepubliceerd is waarmee de eerste kwaliteitsbevorderende wet voor accountants een feit werd.3
De zoekopdracht resulteerde in 1583 Tweede Kamerstukken en 210 Eerste Kamerstukken waarin het woord accountant tenminste eenmaal voorkomt. Het oudste Kamerstuk waarin het woord accountant staat dateert uit vergaderjaar 1892-1893.4 Elk van de navolgende vergaderjaren bevat, met uitzondering van acht vergaderjaren, tenminste één Tweede Kamerstuk met daarin het woord ‘accountant’.5 Elk van de 1583 automatisch geselecteerde Tweede Kamerstukken is vervolgens handmatig doorzocht op het woord ‘accountant’. Hierdoor zijn 112 van de 1583 stukken als niet-relevant aangemerkt en uit het zoekresultaat verwijderd. Redenen om een resultaat als niet-relevant aan te merken zijn bijvoorbeeld doublures of het ontbreken van het woord accountant in het Kamerstuk.6 In totaal zijn er 1471 unieke Tweede Kamerstukken gevonden in de periode van vergaderjaar 1892-1893 tot en met vergaderjaar 1962-1963. De verdeling van de Tweede Kamerstukken over de tijd is zichtbaar in figuur 2.
Elk van de 1471 Tweede Kamerstukken is beoordeeld en gecategoriseerd in één van de volgende zes categorieën:
Accountantswetgeving
Rol en taak accountant
Koloniën
Beroepsaanduiding
Vergoeding accountantswerkzaamheden
Overig
In figuur 3 is een visuele weergave van de absolute en percentuele verdeling van de Tweede Kamerstukken over de zes categorieën opgenomen. De relatieve verdeling van de Tweede Kamerstukken in de verschillende categorieën over de tijd is zichtbaar in figuur 3. Zie bijlage A voor een nadere toelichting op de categorieën en een tabel met de categorisering van de Tweede Kamerstukken over tijd.
Na categorisering zijn de Tweede Kamerstukken geanalyseerd om inzicht te krijgen in de totstandkoming en ontwikkeling van de wetgeving voor accountants. Met name de categorie ‘accountantswetgeving’ is hiervoor van belang. Zoals inzichtelijk gemaakt in figuur 4 komt de categorie ‘accountantswetgeving’ niet elk vergaderjaar voor. Er zijn grofweg vier periodes in figuur 4 te onderscheiden waarin Tweede Kamerstukken uit deze categorie voorkomen, te weten (i) van vergaderjaar 1903/04 – 1909/10, (ii) 1919/1920 – 1931/32, (iii) 1938/39 – 1939/40 en (iv) 1950/51 – 1691/92. Deze onderverdeling volgt ruwweg de bekendmaking van de wetsvoorstellen die ik in paragraaf 4.2. nader bespreek. De analyse heeft zich in eerste instantie beperkt tot de Tweede Kamerstukken gezien de rol van de Tweede Kamer bij de totstandkoming van wetgeving. Waar relevant zijn ook de bij de Tweede Kamer behorende, Eerste Kamerstukken onderzocht. Voor de analyse van de totstandkoming en ontwikkeling van kwaliteitsbevorderende wetgeving na totstandkoming van de WRA heb ik gebruik gemaakt van de retrospectieve of historisch teruggaande methodologie. De Wta vormde het startpunt van mijn onderzoek. Uitgaande van de huidige regeling heb ik onderzocht hoe zij tot stand is gekomen en veranderd door de tijd heen om zo de ontwikkeling van de kwaliteitsbevorderende wetgeving in kaart te brengen tot aan de WRA.7 Hiervoor heb ik op chronologische volgorde het wijzigingenoverzicht behorende bij de Wta van wetten. overheid.nl nagelopen en de parlementaire stukken behorende bij de wijziging bestudeerd. Waar relevant heb ik ook de onderliggende Europese wetgeving met toelichting bestudeerd. Een inhoudelijke toelichting op de Tweede Kamerstukken volgt in hoofdstuk 4. Het systematische onderzoek naar de parlementaire geschiedenis is aangevuld met een rechtshistorisch literatuuronderzoek naar de achtergrond en totstandkoming van kwaliteitsbevorderende wetgeving voor accountants en accountantsorganisaties tot 1 juli 2018.