6.4.1 Oogmerk tot misleiding hoeft niet te worden bewezen

Het begrip "misleiden" of "misleidend" komt in een breed scala van Nederlandse wetsbepalingen voor. Het gaat dan bijv. om aansprakelijkheid wegens misleidende mededelingen, verzekeringsrechtelijke bepalingen, een aantal strafrechtelijke bepalingen en wat effectenrechtelijke bepalingen in de Wte 1995 en de Wmz. Het valt op dat in sommige van die bepalingen expliciet wordt vermeld dat er opzet of een oogmerk moet zijn om te misleiden, maar dat de meeste bepalingen niet een apart opzetbestanddeel bevatten.

Een voorbeeld van de laatste categorie is art. 32 lid 2 aanhef en onder b Nadere Regeling 1999 bij Besluit toezicht effectenverkeer, dat transacties in financiële instrumenten verbiedt indien deze een misleidende voorstelling van zaken creëren. In ABN AMRO/AFM inz. WOL nam het CBB aan dat voor de toepassing van deze bepaling niet vereist is dat er sprake is van het oogmerk te misleiden. Het enkele feit dat er een onjuist, namelijk een niet met de werkelijkheid overeenstemmend, signaal naar de markt werd gegeven, was voldoende om aan te nemen dat er een misleidende voorstelling werd gegeven.

De Hoge Raad heeft in het WOL-arrest in het kader van art. 6:194 BW een zwaarder criterium voor misleiding aangelegd. Het gaat erom dat de mededeling de beleggers misleidt of kan misleiden en door haar misleidende karakter hun economische gedrag kan beïnvloeden. Van misleidendheid is sprake indien redelijkerwijs aannemelijk is dat de mededeling, gezien de context waarin deze is geplaatst, van materieel belang is voor de beleggingsbeslissing van de `maatman-belegger '.1

Art. 2:139 BW valt ook in de categorie wetsbepalingen waarin de eiser geen opzet tot misleiding hoeft te stellen en te bewijzen voor wat betreft de vaststelling of het betreffende stuk misleidend is. Daaruit kan worden afgeleid dat voor de beantwoording van de vraag of de financiële stukken een misleidende voorstelling geven van de toestand van de vennootschap, niet relevant is of de bestuurders het oogmerk hadden om met die stukken derden te misleiden.2 Ik kom op het verwijtbaarheidsaspect terug voor wat betreft de disculpatie van individuele bestuurders.