17.7.4 Commuun internationaal privaatrecht

De algemene beginselen voor rechtshandelingen zijn ook van toepassing op een forumkeuze ex art. 8 Rv.1 Derhalve kan een partij hierop een beroep doen ter betwisting van een forumkeuze. Een beroep op misbruik van omstandigheden of misbruik van bevoegdheid komt met name in procedures voor als ultimum remedium. Deze argumenten plegen vaak door elkaar te worden gebruikt. Opvallend is dat het beroep op redelijkheid en billijkheid en misbruik van omstandigheden of bevoegdheid in het Nederlandse commune internationaal privaatrecht veel voorkomt anders dan onder art. 23 EEX-V°/17 Verdrag.

Ik behandel in deze paragraaf enige terugkerende verwijzingen naar schending van deze algemene rechtsbeginselen. De rechtspraak is casuistisch en het groeperen van gevallen is slechts beperkt mogelijk. Daarom is een grote lijn in de rechtspraak moeilijk te ontdekken.

Een beroep op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid is vaak gedaan in de procedures waarin de verweerder een slechte processuele positie had.2 Meestal trachten verweerders door een dergelijk beroep tijd te winnen of alsnog de forumkeuze ongeldig te doen verklaren. De kans van een succesvol beroep op de ongeldigheid van de forumkeuze is niet groot. Een andere mogelijkheid is dat één van de partijen nog handelingen dient te verrichten opdat de forumkeuze rechtsgevolg heeft. Een partij dient bijv. zijn common place of business mee te delen omdat de forumkeuze naar deze plaats verwijst. Indien de partij die de handeling moet verrichten dat niet tijdig of ontwijkend doet, volgt uit het beginsel van redelijkheid en billijkheid dat deze partij dan geen beroep kan doen op de forumkeuze.3 Bij een wijziging van een forumkeuze in een duurovereenkomst kan het in strijd met de redelijkheid en billijkheid zijn dat een partij zich erop beroept de geschillen voor te leggen aan verschillende rechters. Dat zal zich in het bijzonder kunnen voordoen indien partijen de forumkeuze tussentijds hebben gewijzigd om tot een efficiëntere berechting van geschillen te komen.4 Een forumkeuze kan tot gevolg hebben dat de verhaalsmogelijkheden van de eiser zullen zijn beperkt indien zijn vordering wordt toegewezen. Het frustreren van verhaalsmogelijkheden door de verweerder met een beroep op een forumkeuze is echter niet in strijd met de redelijkheid en billijkheid.5 Voor het onmogelijk worden van verhaal verwijs ik naar par. 17.5 over het forum necessitatis.

Een partij komt geen beroep op de aanvullende of derogerende werking van de redelijkheid en billijkheid toe, indien de te verwachten uitkomst van de procedure in het buitenland naar verwachting een slechter resultaat oplevert dan een procedure in Nederland. De buitenlandse rechter kan bijv. lagere aansprakelijkheidsgrenzen hanteren omdat het gerecht niet is gebonden aan de Hague Visby rules.6 Een beroep op een andere uitleg van de Hague Visby rules waardoor de aansprakelijkheid van de vervoerder is beperkt tot een zeer laag bedrag is eveneens onvoldoende reden om de derogatieve werking van art. 8 lid 2 Rv terzijde te stellen.7 Evenmin is een beroep op andere regels omtrent (kortere) verjaring een reden om aan te nemen dat degene die zich beroept op de forumkeuze, handelt in strijd met de redelijkheid en billijkheid.8 In het algemeen is de mogelijke uitkomst van een procedure voor de gekozen rechter geen geldig argument om een forumkeuze niet geldig te achten. Het is een wezenskenmerk van een forumkeuze dat partijen door de aanwijzing van een bevoegd gerecht op voorhand meer zekerheid willen over de uitkomst van een eventueel geschil.

Soms zal een beroep op een forumkeuze niet slagen omdat Nederland het forum necessitatis is en prorogatie van een gerecht in een andere staat weliswaar geldig is overeengekomen, maar een partij de ander dwingt tot nakoming van de forumkeuze terwijl zij weet of moet weten dat geen eerlijk proces zal plaatsvinden.9 Een beroep op de forumkeuze in een dergelijk geval levert — afgezien van de mogelijkheid dat Nederland het forum necessitatis is, misbruik van bevoegdheid10 op. Voor een beroep op armlastigheid verwijs ik naar par. 17.5.11