6.2.1 Wat is een pool?

Een pool kan worden omschreven als een groep van verzekeraars die tegen vooraf besproken voorwaarden gezamenlijk bepaalde soorten risico’s (her)verzekeren. Pools worden ook wel coassurantiepools of medeverzekeringsgroepen/medeverzekeringspools genoemd.1 Al geruime tijd komt het voor dat in de verzekeringssector bepaalde soorten risico’s worden ondergebracht in pools.2 Vaak gaat het om risico’s die vanwege de enorme schadelast en/of het onvoorspelbare karakter moeilijk individueel zijn te verzekeren, zoals nucleaire, terrorisme- of milieurisico’s. We zien dan ook dat op dat terrein risico’s doorgaans in pools worden verzekerd en/of herverzekerd.3 Aansprekend is de terrorismepool, de Nederlandse Herverzekeringsmaatschappij voor Terrorismeschaden (NHT). Maar pools kunnen ook worden gevormd voor de verzekering van eenvoudige of standaardrisico’s.4 Het gaat dan om pools die betrekking hebben op de verzekering van risico’s met een relatief geringe schadelast, zoals brand- of aansprakelijkheidspolissen, die ook goed door één individuele verzekeraar gedekt hadden kunnen worden. De pools die zich richten op de verzekering van zulke risico’s worden intermediaire pools genoemd omdat het de tussenpersoon (de intermediair) is die het initiatief neemt voor de oprichting van dergelijke pools.5 Dit in tegenstelling tot de pools voor moeilijk individueel te verzekeren risico’s die primair door verzekeraars worden gevormd. De gedachte achter intermediaire pools is dat risico’s sneller (en gemakkelijker) kunnen worden geaccepteerd. De keuze om de standaardrisico’s onder te brengen in een pool is daarmee doorgaans gebaseerd op efficiëntieoverwegingen; door één keer per jaar over de condities (premie en voorwaarden) te onderhandelen zouden kostenbesparingen kunnen worden gerealiseerd.6

Hiermee is een eerste duiding gegeven aan pools. Voordat ik uitgebreid(er) stilsta bij het onderscheid in pools en de motieven die aan pools ten grondslag liggen, zal ik eerst nader bespreken wat een pool nu precies inhoudt en hoe ‘pooling’ zich verhoudt tot de verzekering door middel van gewone coassurantie.

Kenmerkend voor de verzekering in een pool is dat van tevoren tussen de in een pool deelnemende partijen (de poolleden) wordt besproken tegen welke condities (de premie en de voorwaarden) risico’s binnen een pool worden verzekerd en/of herverzekerd.7 De poolleden zullen de (her)verzekeraars zijn die in een pool participeren. Zij spreken niet alleen af tegen welk aandeel zij (standaard) in een pool deelnemen, maar zullen in de regel ook afspraken maken over onder meer de te hanteren polisvoorwaarden, de te bieden dekking, de premies, de verzekeringsvormen, de limieten, de wijze van acceptatie, de schadebehandeling en de regels van de toe- en uittreding van een pool. Daarbij geldt in beginsel dat de poolleden naar rato van hun aandeel delen in de winst en het verlies van een pool.8

Op deze plaats is het goed om te vermelden dat het verzekeren in een pool verschilt van de verzekering door middel van gewone coassurantie. Een eerste verschil is dat bij coassurantie de aandelen van de verzekeraars per geval verschillend kunnen zijn, terwijl deze bij een pool bij voorbaat vaststaan. Verder geldt dat bij de verzekering in coassurantie in beginsel voor ieder risico steeds onderhandeld zal worden tussen de makelaar en de verzekeraars over hun aandeel (en de voorwaarden) waartegen zij dat risico wensen te verzekeren. Bij een pool daarentegen vindt de onderhandeling over de voorwaarden waartegen de verzekeraars deelnemen in de pool uitsluitend plaats ten tijde van de totstandkoming van de pool. Maar er zijn ook overeenkomsten tussen coassurantie en het verzekeren in pools. Evenals bij coassurantie zal er bij een pool sprake zijn van een leidende verzekeraar en enkele volgende verzekeraars. De leidende verzekeraar – in de praktijk aangeduid als ‘de poolleader’ – vervult (net als bij coassurantie) een belangrijke rol. Hij is degene die bindende beslissingen kan nemen over de acceptatie van risico’s en de afwikkeling van de schade.9

Het onderscheid tussen coassurantie en pools zien we duidelijk naar voren komen bij de omschrijving die door de Europese Commissie wordt gegeven van het begrip ‘medeverzekeringsgroepen/medeverzekeringspools’.10 De Europese Commissie geeft de volgende (uitvoerige) omschrijving:

Deze omschrijving komt erop neer dat een coassurantiepool bestaat uit een groep verzekeraars die voor een bepaalde risicocategorie namens en voor rekening van alle poolleden een verzekering aanbiedt. Coassurantie, aangeduid als ‘ad-hoc medeverzekeringsovereenkomsten op de inschrijvingsmarkt…’, wordt daarmee – mijns inziens met recht – expliciet uitgesloten van de reikwijdte van het begrip pools.12 Volgens de Europese Commissie kan het afsluiten en het beheer van een verzekering door een van de poolleden, een gemeenschappelijke makelaar of een speciaal daartoe opgericht orgaan worden gedaan. Van belang is ten slotte dat in de omschrijving staat dat een pool via makelaars of erkende agenten door verzekeraars is gevormd. Dit brengt mij tot de vraag door wie een pool wordt opgericht. Die vraag staat in de volgende paragraaf centraal.