HvJ EU, 09-11-2023, nr. C‑271/22 to C‑275/22

De Franse regering en de Commissie voeren aan dat de derde vraag niet-ontvankelijk is.

Volgens de Franse regering geeft de verwijzende rechter een onjuiste uiteenzetting van het regelgevingskader en steunt hij met name op een onjuiste uitlegging van de rechtspraak van de Cour de cassation, waaruit volgens haar niet blijkt dat het nationale recht een onbeperkte overdracht toestaat van de rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon die zijn opgebouwd tijdens een arbeidsonderbreking wegens langdurig ziekteverlof. Deze regering betoogt dat bij gebreke van een uitdrukkelijke bepaling dienaangaande in het nationale recht, de gewone verjaringstermijn van drie jaar als bedoeld in artikel L. 3245-1 van de code du travail van toepassing is. Derhalve is de vraag louter hypothetisch van aard en houdt zij geen verband met een reëel geschil.

De Commissie brengt in het bijzonder in herinnering dat XT, verzoeker in het hoofdgeding in zaak C-271/22, voor zijn ontslag ononderbroken in arbeidsonderbreking was van 9 januari 2017 tot en met 31 oktober 2018, dat hij werd ontslagen op 3 december 2018 en dat het verzoek tot een vervangende vergoeding door hem werd ingediend op 3 januari 2019, dat wil zeggen één maand na dit ontslag en minder dan dertien maanden na de referentieperiode voor de in 2017 opgebouwde rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon. Het hoofdgeding vereist dan ook geen onderzoek van de wettigheid van een eventuele onbeperkte overdracht van rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon, zodat deze derde prejudiciële vraag niet-ontvankelijk moet worden verklaard, aangezien zij hypothetisch van aard is.

In dit verband zij eraan herinnerd dat er een vermoeden van relevantie rust op de vragen betreffende de uitlegging van het Unierecht die de nationale rechter heeft gesteld binnen het onder diens eigen verantwoordelijkheid geschetste wettelijke en feitelijke kader, ten aanzien waarvan het niet aan het Hof is de juistheid te onderzoeken. Het Hof kan een verzoek van een nationale rechter enkel afwijzen wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, of wanneer het vraagstuk hypothetisch van aard is of het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vragen (arrest van 15 december 2022, Veejaam en Espo, C-470/20, EU:C:2022:981, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In casu moet worden vastgesteld dat de verwijzende rechter het feitelijke en juridische kader van de derde vraag duidelijk heeft omschreven door aan te geven waarom hij van oordeel is dat het nationale recht de overdracht van rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon niet beperkt in de tijd. Bovendien heeft hij duidelijk uiteengezet waarom een antwoord op deze vraag noodzakelijk is om uitspraak te kunnen doen over de eventuele overdracht van de in de hoofdgedingen aan de orde zijnde rechten. Derhalve blijkt niet duidelijk dat die vraag hypothetisch is of geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van de hoofdgedingen, zodat het in het vorige punt genoemde vermoeden van relevantie niet kan worden weerlegd.

Uit de uiteenzetting van de verwijzende rechter blijkt evenwel dat de verzoeken van verzoekers in de hoofdgedingen minder dan vijftien maanden na het einde van de betreffende referentieperiode bij Keolis Agen zijn ingediend en beperkt waren tot de rechten die betrekking hadden op twee opeenvolgende referentieperioden. Derhalve moet worden aangenomen dat de derde vraag slechts wordt gesteld met betrekking tot die omstandigheden, die blijken uit het feitelijke kader waarin zij aan het Hof is voorgelegd.

Hieruit volgt dat de derde vraag ontvankelijk is voor zover zij betrekking heeft op aanvragen voor jaarlijkse vakantie met behoud van loon die door een werknemer zijn ingediend minder dan vijftien maanden na het einde van de referentieperiode die recht geeft op die vakantie, en die beperkt zijn tot twee opeenvolgende referentieperioden.

Zoals blijkt uit de vaste rechtspraak van het Hof, die in punt 31 van dit arrest in herinnering is gebracht, staat het aan de lidstaten om in hun nationale regelgeving de voorwaarden voor de uitoefening en tenuitvoerlegging van het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon vast te stellen, door de concrete omstandigheden te bepalen waarin werknemers van dit recht mogen gebruikmaken.

Het Hof heeft dienaangaande geoordeeld dat de vaststelling van een overdrachtsperiode voor niet-opgenomen jaarlijkse vakantie na het einde van een referentieperiode tot de voorwaarden voor de uitoefening en de tenuitvoerlegging van het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon behoort, en dus in beginsel binnen de bevoegdheid van de lidstaten valt (arrest van 22 november 2011, KHS, C-214/10, EU:C:2011:761, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Aldus heeft het Hof verduidelijkt dat artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 in beginsel niet in de weg staat aan een nationale regeling die voorwaarden stelt aan de uitoefening van het uitdrukkelijk door deze richtlijn verleende recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon, zelfs met inbegrip van het verlies van dat recht aan het einde van een referentieperiode of een overdrachtsperiode, mits de werknemer wiens recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon verloren gaat, daadwerkelijk de mogelijkheid heeft gehad om van het hem door de richtlijn verleende recht gebruik te maken [arrest van 22 september 2022, LB (Verval van het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon), C-120/21, EU:C:2022:718, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

Volgens vaste rechtspraak kan het in artikel 31, lid 2, van het Handvest neergelegde grondrecht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon immers worden beperkt onder de strikte voorwaarden van artikel 52, lid 1, van het Handvest, voor zover deze beperkingen bij wet zijn gesteld, zij de wezenlijke inhoud van dat recht eerbiedigen en zij overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel noodzakelijk zijn en daadwerkelijk beantwoorden aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang [zie in die zin arresten van 22 september 2022, Fraport en St. Vincenz-Krankenhaus, C-518/20 en C-727/20, EU:C:2022:707, punt 33, en LB (Verval van het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon), C-120/21, EU:C:2022:718, punt 36].

Zo heeft het Hof in de bijzondere context van werknemers die hun recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon niet hebben kunnen uitoefenen door afwezigheid op het werk wegens ziekte, dergelijke beperkingen toegestaan en geoordeeld dat een werknemer die gedurende meerdere opeenvolgende referentieperioden arbeidsongeschikt is, weliswaar in beginsel het recht heeft om onbeperkt alle rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon te cumuleren die gedurende de periode van afwezigheid op het werk zijn verworven, maar dat een dergelijke onbeperkte cumulatie niet meer beantwoordt aan het doel zelf van het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon (zie in die zin arrest van 22 september 2022, Fraport en St. Vincenz-Krankenhaus, C-518/20 en C-727/20, EU:C:2022:707, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Dienaangaande zij eraan herinnerd dat het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon een tweeledig doel heeft, te weten de werknemer in staat stellen enerzijds uit te rusten van de uitvoering van de hem door zijn arbeidsovereenkomst opgelegde taken, en anderzijds over een periode van ontspanning en vrije tijd te beschikken. Het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon dat door een arbeidsongeschikte werknemer gedurende meerdere opeenvolgende referentieperioden wordt verworven, beantwoordt enkel aan de twee doelstellingen ervan voor zover de overdracht een bepaalde tijdsgrens niet overschrijdt. Voorbij die grens zou de jaarlijkse vakantie immers geen positief effect meer hebben voor de werknemer als tijd om uit te rusten, en behoudt ze enkel haar eigenschap als periode van ontspanning en vrije tijd (zie in die zin arresten van 22 november 2011, KHS, C-214/10, EU:C:2011:761, punten 31 en 33, en 22 september 2022, Fraport en St. Vincenz-Krankenhaus, C-518/20 en C-727/20, EU:C:2022:707, punt 27 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In de omstandigheden van een werknemer die gedurende meerdere opeenvolgende referentieperioden arbeidsongeschikt is, heeft het Hof dan ook geoordeeld dat, in het licht van de met richtlijn 2003/88 beoogde bescherming van de werknemer, maar ook van de bescherming van de werkgever tegen het gevaar van een te grote cumulatie van perioden van afwezigheid van de werknemer en tegen de moeilijkheden die hieruit kunnen voortvloeien voor de arbeidsorganisatie, artikel 7 van die richtlijn niet in de weg staat aan nationale bepalingen of gebruiken die de cumulatie van rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon beperken door middel van een overdrachtsperiode, bij het verstrijken waarvan deze rechten vervallen, voor zover die overdrachtsperiode de werknemer met name garandeert dat hij zo nodig kan beschikken over rustperioden die kunnen worden gespreid en gepland en over een langere termijn beschikbaar zijn, en dat de overdrachtsperiode de duur van de referentieperiode waarvoor zij is toegekend wezenlijk overschrijdt (zie in die zin arresten van 3 mei 2012, Neidel, C-337/10, EU:C:2012:263, punt 41, en 22 september 2022, Fraport en St. Vincenz-Krankenhaus, C-518/20 en C-727/20, EU:C:2022:707, punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Wat met name de referentieperioden van één jaar betreft, heeft het Hof geoordeeld dat artikel 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 zich niet verzet tegen nationale bepalingen of gebruiken die de cumulatie van rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon van een werknemer die gedurende meerdere opeenvolgende referentieperioden arbeidsongeschikt is, beperken door middel van een overdrachtsperiode van vijftien maanden, bij het verstrijken waarvan het recht op dergelijke vakantie vervalt, omdat dergelijke nationale bepalingen of gebruiken niet indruisen tegen het doel van dit recht (zie in die zin arrest van 22 november 2011, KHS, C-214/10, EU:C:2011:761, punten 43 en 44).

In casu werd in punt 40 van dit arrest opgemerkt dat de verwijzende rechter weliswaar heeft aangegeven dat het nationale recht niet voorziet in een uitdrukkelijke beperking in de tijd van de overdracht van verworven maar wegens langdurig ziekteverlof niet-uitgeoefende rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon, maar dat uit zijn vaststellingen ook blijkt dat de verzoeken van verzoekers in de hoofdgedingen minder dan vijftien maanden na het einde van de betrokken referentieperiode bij Keolis Agen zijn ingediend en dat bedoelde verzoeken beperkt waren tot de rechten betreffende twee opeenvolgende referentieperioden.

Aangezien het overeenkomstig artikel 7 van richtlijn 2003/88 aan de lidstaten staat om de uitoefeningsvoorwaarden van het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon te bepalen en uit dien hoofde de overdracht van dit recht in de tijd te beperken wanneer dat noodzakelijk blijkt om niet in te druisen tegen het doel van dit recht, waarbij zij de vereisten in acht moeten nemen die in punt 45 van dit arrest in herinnering zijn gebracht, met name dat dergelijke beperkingen bij wet moeten worden gesteld, verzet dit artikel zich er niet tegen dat nationale bepalingen en/of gebruiken toestaan om aanvragen voor jaarlijkse vakantie met behoud van loon in te willigen die minder dan vijftien maanden na het einde van de betrokken referentieperiode zijn ingediend en die zich uitsluitend beperken tot tijdens twee opeenvolgende referentieperioden verworven maar wegens langdurig ziekteverlof niet-uitgeoefende vakantierechten.

Gelet op de rechtspraak die in punten 47 en 48 van dit arrest in herinnering is gebracht, zij immers opgemerkt dat een dergelijke overdracht enerzijds niet indruist tegen het doel van het recht op jaarlijkse vakantie met behoud van loon, aangezien deze vakantie haar eigenschap van rusttijd voor de betreffende werknemer behoudt en, anderzijds, de werkgever niet lijkt bloot te stellen aan het risico van een te grote cumulatie van afwezigheidsperioden van de werknemer.

Derhalve moet op de derde vraag worden geantwoord dat artikel 7 van richtlijn 2003/88 aldus moet worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen nationale bepalingen en/of gebruiken die, bij gebreke van een nationale bepaling die voorziet in een uitdrukkelijke beperking in de tijd voor de overdracht van verworven maar wegens langdurig ziekteverlof niet-uitgeoefende rechten op jaarlijkse vakantie met behoud van loon, toestaan om aanvragen voor jaarlijkse vakantie met behoud van loon in te willigen die door een werknemer zijn ingediend minder dan vijftien maanden na het einde van de referentieperiode die recht geeft op deze vakantie, en die zijn beperkt tot twee opeenvolgende referentieperioden.