3.3 De plaats van het huidige executie- en (conservatoir) beslagrecht binnen het Nederlandse rechtssysteem

Het executie-1 en beslagrecht, waarvan het conservatoir beslag deel uitmaakt, is onderdeel van het burgerlijk procesrecht dat, voor zover het betrekking heeft op het vermogensrecht, tot doel heeft om uit het privaatrecht voortvloeiende aanspraken te verwezenlijken. De meest bekende – materieelrechtelijke –2 privaatrechtelijke regels zijn te vinden in het Burgerlijk Wetboek (BW). Zo ontstaan in het dagelijks (handels)verkeer veelvuldig verbintenissen in de vorm van verplichtingen om bijvoorbeeld een overeenkomst na te komen. Zoals de projectontwikkelaar die zich verplicht om een kantoorpand te leveren en de afnemer die op zijn beurt de verplichting op zich neemt om hiervoor te betalen. Maar wat gebeurt er indien een der partijen zijn verplichtingen niet (juist) nakomt en de andere partij daarmee zijn privaatrechtelijke aanspraak niet of niet geheel verwezenlijkt ziet? Omdat de wetgever het niet wenselijk heeft geacht dat in dergelijke situaties langs de weg van eigenrichting nakoming wordt nagestreefd, voorziet de wet in een regeling. Deze is in twee delen te onderscheiden en opgenomen in Rv.3 Allereerst kan een schuldeiser een (rechts)vordering instellen ter verkrijging van een veroordelend vonnis waarmee de privaatrechtelijke aanspraak komt vast te staan. Daarnaast is er een regeling die betrekking heeft op de tenuitvoerlegging van de aldus verkregen beslissing van de rechter, de zogenaamde executie. In de regeling voor de executie van vonnissen en andere executoriale titels zijn de wettelijke dwangmiddelen opgenomen, die zijn bedoeld om de schuldeiser, zonder dat hiervoor instemming van de schuldenaar nodig is, langs de weg van executoriaal beslag, afgifte, ontruiming, dwangsom of lijfsdwang zijn aanspraken te kunnen doen verwezenlijken. Het duurt echter meestal geruime tijd voordat een procedure, die tot een voor executie vereist vonnis moet leiden, ten einde is. Voor de situatie tot aan het moment dat de aanspraak van de schuldeiser in rechte is komen vast te staan, is nu het conservatoir beslag bedoeld.