4.4.0 Inleiding

De verhouding van de actio pauliana tot de onrechtmatige daad is gecompliceerd. De vraag naar de verhouding van deze twee rechtsfiguren is van belang om het werkingsgebied van beide rechtsfiguren te kunnen bepalen, om vragen naar eventuele samenloop te kunnen beantwoorden en om te bepalen wanneer welke sanctie kan worden toegepast. Een van de belangrijkste vragen in dit verband is of de actio pauliana een lex specialis vormt van de onrechtmatige daad. Er is sprake van een lex specialis als het toepassingsgebied van een rechtsregel geheel valt binnen het toepassingsgebied van een andere rechtsregel.1 De vraag is dan ook of het werkingsgebied van de actio pauliana geheel binnen dat van de onrechtmatige daad valt. Indien er gevallen zijn waarbij het verrichten van een paulianeuze rechtshandeling niet tevens een onrechtmatige daad oplevert, en het werkingsgebied van de pauliana daarmee in voorkomende gevallen ruimer is dan dat van de onrechtmatige daad, is de pauliana geen lex specialis van de onrechtmatige daad.

De volgende analyse ten aanzien van de verhouding tussen de pauliana en de onrechtmatige daad richt zich in de eerste plaats op de pauliana ten aanzien van `onverplichte rechtshandelingen anders dan om niet' ex artikel 42 Fw. In die zin volg ik de analyse van Van Koppen die bij het beantwoorden van de vraag of de actio pauliana een lex specialis is van de onrechtmatige daad, de verschillende vernietigingsgronden in artikel 42 Fw en artikel 47 Fw niet als één lex beschouwt.2

§ 4.4.1 bespreekt in hoeverre de wederpartij met het verrichten van een paulianeuze rechtshandeling per se een onrechtmatige daad pleegt. § 4.4.2 bespreekt vervolgens in hoeverre de bestuurder van de schuldenaar/rechtspersoon een onrechtmatige daad pleegt reeds met het enkele gegeven dat de handeling vernietigbaar is op grond van de pauliana.