HvJ EG, 01-10-2009, nr. C-3/08

Artikel 13 van verordening nr. 1408/71 bepaalt:

Artikel 37 van verordening nr. 1408/71 bepaalt:

Artikel 40 van verordening nr.1408/71 luidt als volgt:

Bijlage IV, deel A, bij verordening nr. 1408/71 vermeldt de Belgische algemene invaliditeitsregeling, maar niet de Luxemburgse regeling onder de van kracht zijnde wettelijke regelingen van het type bedoeld in artikel 37, lid 1.

Bijlage V bij deze verordening erkent de overeenstemming tussen de Belgische algemene invaliditeitsregeling en de invaliditeitsregeling voor arbeiders en bediendes van het Groothertogdom Luxemburg wat betreft de voorwaarden voor de toestand van invaliditeit.

Artikel 87 van de Belgische wet van 14 juli 1994 betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen (hierna: ‘wet van 1994’), bepaalt:

Artikel 93 van de wet van 1994 bepaalt:

Naar Belgisch recht is de invaliditeitsuitkering niet afhankelijk van de duur van de tijdvakken van verzekering.

Naar Luxemburgs recht gaat, wanneer de arbeidsongeschiktheid als definitief of blijvend wordt erkend, het recht op een invaliditeitsuitkering in op de eerste dag van de stopzetting van de beroepsactiviteit. Het bedrag van de invaliditeitsuitkering is afhankelijk van de duur van het tijdvak van verzekering.

De Overeenkomst tussen het Koninkrijk België en het Groothertogdom Luxemburg over de sociale zekerheid van de grensarbeiders en het slotprotocol, ondertekend te Aarlen op 24 maart 1994, en goedgekeurd bij wet van 28 april 1995 (Belgisch Staatsblad van 7 juni 1995, blz. 16139), bepaalt dat grensarbeiders recht hebben op betaling van de Belgische invaliditeitsuitkeringen vóór het einde van de periode van primaire ongeschiktheid.

Blijkens de verwijzingsbeslissing en de bij het Hof ingediende opmerkingen, inzonderheid die van de Belgische regering, zijn in België de ziekteverzekering en de invaliditeitsverzekering in één regeling ondergebracht, zodat de arbeidsongeschikt geworden werknemer eerst onder een regeling inzake voorbijgaande ongeschiktheid valt en pas na verloop van bepaalde tijd onder een regeling die bedoeld is om de langdurige dan wel definitieve volledige of gedeeltelijke ongeschiktheid te dekken.

Meer bepaald valt een arbeidsongeschikte werknemer in België eerst gedurende een tijdvak van een jaar onder een ziekteverzekeringsregeling, waarin hij de zo geheten ‘primaire-ongeschiktheidsuitkering’ ontvangt. Indien de werknemer daarna, dat wil zeggen na afloop van die periode, nog steeds arbeidsongeschikt is, valt hij onder een invaliditeitsverzekeringsregeling en ontvangt hij een invaliditeitsuitkering.

Dit stelsel maakt dus niet op basis van de toestand van de werknemer een onderscheid tussen tijdelijke ongeschiktheid, zoals ziekte, en definitieve ongeschiktheid, zoals invaliditeit. Het enige verschil tussen tijdelijke ongeschiktheid en invaliditeit is dat laatstgenoemde een voortzetting is van de ongeschiktheid van de werknemer is na verloop van een jaar.

Het Luxemburgse stelsel echter maakt een onderscheid tussen de ziekteverzekering en de invaliditeitsverzekering. Indien een werknemer tijdelijk arbeidsongeschikt wordt verklaard, valt hij onder de ziekteverzekeringsregeling die recht geeft op uitkeringen bij ziekte, terwijl hij, indien hij definitief of blijvend arbeidsongeschikt wordt verklaard, onder een invaliditeitsverzekeringsregeling valt die recht geeft invaliditeitsuitkeringen.

Daaruit volgt dat onder stelsels die de ziekteverzekering en de invaliditeitsverzekering combineren, zoals het Belgische stelsel, invaliditeit niet kan worden erkend zonder een voorafgaand tijdvak van ongeschiktheid, en dat bijgevolg, indien invaliditeit wordt erkend in een andere lidstaat, zoals het Groothertogdom Luxemburg, problemen voor de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels ontstaan wanneer, zoals in het hoofdgeding, volgens de regels van de artikelen 40 en 46 van verordening nr. 1408/71 uitkeringen moeten worden vastgesteld op basis van de verschillende stelsels.

Volgens de Luxemburgse wettelijke regeling gaat het recht op een invaliditeitsuitkering namelijk in op de eerste dag van arbeidsongeschiktheid, terwijl een dergelijke uitkering volgens het Belgische stelsel pas wordt betaald na verloop van een tijdvak van een jaar, waarin de in België wonende arbeidsongeschikte werknemer de uitkering wegens primaire ongeschiktheid ontvangt.

In een dergelijk geval stellen de Belgische bevoegde organen zich op het standpunt dat artikel 40, lid 3, sub b, van verordening nr. 1408/71 in die zin dient te worden uitgelegd dat het recht op de Belgische invaliditeitsuitkering ingaat na verloop van het tijdvak van primaire ongeschiktheid van een jaar. Bovendien kennen bovenvermelde organen de werknemer voor deze laatste ongeschiktheid geen uitkering toe.

Opgemerkt zij dat artikel 40, lid 3, van verordening nr. 1408/71 het geval betreft van een werknemer die in een lidstaat onderworpen is geweest aan een wettelijke regeling van het type A, waaronder de toekenning van een invaliditeitsuitkering afhankelijk is gesteld van de voorwaarde dat de betrokkene gedurende een bepaald tijdvak uitkeringen wegens ziekte heeft ontvangen of arbeidsongeschikt is geweest, wanneer die werknemer op wie deze wettelijke regeling van toepassing is geweest wordt getroffen door arbeidsongeschiktheid met daaropvolgende invaliditeit terwijl de wetgeving van een andere lidstaat op hem van toepassing is.

De coördinatie uit hoofde van deze bepaling houdt in de eerste plaats in dat rekening wordt gehouden met elk tijdvak waarover de werknemer op grond van de wettelijke regeling van de tweede lidstaat ofwel voor deze arbeidsongeschiktheid uitkeringen wegens ziekte kreeg of zijn loon/salaris heeft genoten ofwel uitkeringen voor de invaliditeit volgende op deze arbeidsongeschiktheid, alsof het een tijdvak betrof waarover hem uitkeringen wegens ziekte waren verleend krachtens de wettelijke regeling van de eerste lidstaat of tijdens hetwelk hij arbeidsongeschikt was in de zin van deze wettelijke regeling (artikel 40, lid 3, sub a, van verordening nr. 1408/71).

Ten tweede gaat het recht op invaliditeitsuitkeringen ten aanzien van de wettelijke regeling van de eerste lidstaat in na afloop van het bij deze wettelijke regeling vastgestelde voorafgaande tijdvak waarover uitkeringen wegens ziekte worden verleend, of na afloop van het bij deze wettelijke regeling vastgestelde voorafgaande tijdvak van arbeidsongeschiktheid, doch niet eerder dan op de datum waarop het recht op uitkeringen voor de invaliditeit volgende op de arbeidsongeschiktheid op grond van de wettelijke regeling van de tweede lidstaat ingaat of op de dag volgende op de laatste dag waarop de betrokkene op grond van de wettelijke regeling van de tweede lidstaat recht op uitkeringen wegens ziekte heeft (artikel 40, lid 3, sub b, van de verordening).

Het betreft dus twee verschillende soorten coördinatieregels.

De regel van artikel 40, lid 3, sub a, van verordening nr. 1408/71 assimileert en totaliseert de gebeurtenissen gedurende de op grond van de wettelijke regeling van de tweede lidstaat vervulde tijdvakken om te controleren of is voldaan aan de voorwaarden waaronder volgens de wettelijke regeling van de eerste lidstaat recht ontstaat op invaliditeitsuitkeringen.

De regel van artikel 40, lid 3, sub b, van verordening nr. 1408/71 stelt een beperking in de tijd voor het ontstaan van het recht op invaliditeitsuitkeringen in de eerste lidstaat, waarbij deze onder meer de mogelijkheid krijgt de toekenning van deze uitkeringen te laten afhangen van het verstrijken van een voorafgaand tijdvak waarbinnen de betrokkene ofwel arbeidsongeschikt was, ofwel uitkeringen wegens ziekte heeft ontvangen. De Belgische wetgever heeft van deze mogelijkheid gebruik gemaakt door in artikel 93 van de wet van 1994 te bepalen dat een tijdvak van primaire ongeschiktheid van een jaar moet zijn verstreken voordat het recht op dergelijke uitkeringen ingaat.

Wat het vrij verkeer van werknemers betreft, zij eraan herinnerd dat artikel 42 EG verschillen laat bestaan tussen de sociale-zekerheidsstelsels van de lidstaten en bijgevolg ook tussen de rechten van de personen die er werkzaam zijn. Artikel 42 raakt derhalve niet aan de materiële en formele verschillen tussen die stelsels van de lidstaten (zie arresten van 7 februari 1991, Roenfeldt, C-227/89, Jurispr. blz. I-323, punt 12, en 5 oktober 1994, van Munster, C-165/91, Jurispr. blz. I-4661, punt 18).

Het staat echter vast dat het doel van artikel 39 EG niet zou worden bereikt indien migrerende werknemers, ten gevolge van de uitoefening van hun recht van vrij verkeer, voordelen op het gebied van de sociale zekerheid zouden verliezen die hun door de wettelijke regeling van een lidstaat zijn gewaarborgd. Een dergelijk gevolg zou een werknemer in de Gemeenschap er immers van kunnen weerhouden zijn recht van vrij verkeer uit te oefenen, en daarmee een belemmering voor dit vrije verkeer kunnen opleveren (arrest van 4 oktober 1991, zaak C-349/87, Paraschi, Jurispr. blz. I-4501, punt 22, en arrest Munster, reeds aangehaald, punt 27).

In casu moet echter worden vastgesteld dat ook al maken de artikelen 87 en 93 van de wet van 1994 geen onderscheid tussen werknemers die hun recht van vrij verkeer hebben uitgeoefend en zij die dit niet hebben gedaan, de toepassing van die artikelen er niettemin toe leidt dat werknemers in een situatie als die van verzoekster in het hoofdgeding gedurende het eerste jaar worden benadeeld ten opzichte van werknemers die eveneens definitief of permanent arbeidsongeschikt zijn, maar hun recht op vrij verkeer niet hebben uitgeoefend.

Deze werknemers hebben namelijk recht op een uitkering wegens primaire ongeschiktheid in België, terwijl Leyman noch recht heeft op die uitkering, noch op een gelijkaardige uitkering in Luxemburg, aangezien zij in deze lidstaat reeds een invaliditeitsuitkering ontvangt.

Voor zover bovendien de betaling van de invaliditeitsuitkering voor de tijdvakken van arbeid en verzekering in België pas ingaat na het verstrijken van het tijdvlak van primaire ongeschiktheid van een jaar, leidt de door de Belgische autoriteiten bepleite toepassing van de artikelen 87 en 93 van de wet van 1994 ertoe dat werknemers in een situatie als die van Leyman voor het eerste jaar van ongeschiktheid sociale bijdragen hebben betaald die geen recht geven op een uitkering.

Dienaangaande heeft het Hof reeds geoordeeld dat het EG-Verdrag een werknemer of zelfstandige niet waarborgt dat de uitbreiding van zijn werkzaamheden naar meer dan één lidstaat of de verlegging daarvan naar een andere lidstaat, voor de sociale zekerheid neutraal is. Gelet op de verschillen tussen de socialezekerheidswetgevingen van de lidstaten, kan een dergelijke uitbreiding of verlegging naargelang het geval voor de betrokkene meer of minder voordelig of nadelig uitvallen voor zijn sociale bescherming. Hieruit volgt dat een dergelijke wetgeving, ook wanneer de toepassing ervan minder gunstig uitvalt, in overeenstemming is met de artikelen 39 en 43 EG indien zij de betrokken werknemer of zelfstandige niet benadeelt ten opzichte van degenen die al hun werkzaamheden uitoefenen in de lidstaat waar zij van toepassing is of ten opzichte van degenen die er voordien reeds aan onderworpen waren en indien zij niet zonder meer ertoe leidt dat sociale bijdragen worden betaald die geen recht geven op een uitkering (zie arresten van 19 maart 2002, Hervein e.a., C-393/99 en C-394/99, Jurispr. blz. I-2829, punt 51, en 9 maart 2006, Piatkowski, C-493/04, Jurispr. blz. I-2369, punt 34).

Voor zover in een situatie als die in het hoofdgeding de toepassing van de artikelen 87 en 93 van de wet van 1994 zoals bepleit door de bevoegde Belgische autoriteiten ertoe leidt dat een werknemer die zijn recht van vrij verkeer heeft uitgeoefend gedurende het eerste jaar van ongeschiktheid het recht op een uitkering wordt ontzegd, moet worden vastgesteld dat die toepassing in strijd is met het gemeenschapsrecht, omdat zij in de eerste plaats die werknemer benadeelt ten opzichte van personen die eveneens definitief arbeidsongeschikt zijn, maar genoemde vrijheid niet hebben uitgeoefend, en zij in de tweede plaats ertoe leidt dat sociale bijdragen worden betaald die geen recht geven op een uitkering.

Er zij nog aan herinnerd dat voor zover overeenkomstig artikel 40, lid 4, van verordening nr. 1408/71 de concordantie van de voorwaarden voor de toestand van invaliditeit onder het Belgische algemene invaliditeitsstelsel en onder het Luxemburgse stelsel wordt erkend in bijlage V bij verordening nr. 1408/71, de door de bevoegde Luxemburgse organen aangaande de toestand van invaliditeit genomen beslissing bindend is voor de bevoegde Belgische organen.

Wanneer in casu de in geding zijnde nationale wettelijke regeling op een migrerende werknemer op dezelfde wijze wordt toegepast als op een niet-migrerende werknemer, heeft die toepassing onverwachte gevolgen die moeilijk te verenigen zijn met het doel van artikel 39 EG en die zijn terug te voeren op de omstandigheid dat het recht op invaliditeitsuitkeringen van de migrerende werknemer onder twee divergerende wettelijke regelingen valt, zoals blijkt uit de punten 28 tot en met 33 van dit arrest (zie naar analogie, arrest van Munster, reeds aangehaald, punt 30).

Een dergelijke divergentie van wettelijke regelingen brengt mee dat het in artikel 10 EG neergelegde beginsel van loyale samenwerking de bevoegde nationale organen verplicht, alle hun ter beschikking staande middelen aan te wenden om het doel van artikel 39 EG te bereiken (zie arrest van Munster, reeds aangehaald, punt 32).

Gelet op een en ander moet op de gestelde vragen worden geantwoord dat artikel 39 EG aldus moet worden uitgelegd dat het zich ertegen verzet dat de bevoegde organen van een lidstaat een nationale wettelijke regeling toepassen die, overeenkomstig artikel 40, lid 3, sub b, van verordening nr. 1408/71, het recht op invaliditeitsuitkeringen laat ingaan na afloop van een tijdvak van primaire arbeidsongeschiktheid van een jaar, indien een dergelijke toepassing tot gevolg heeft dat een migrerende werknemer aan de sociale zekerheid van die lidstaat bijdragen heeft betaald die geen recht geven op een uitkering, waardoor die werknemer wordt benadeeld ten opzichte van een niet-migrerende werknemer.