Rb. Amsterdam, 19-04-2017, nr. C/13/601599 / HA ZA 16-133

Tussen partijen is de bevoegdheid van SLOV om namens haar leden op te treden niet in geschil. De rechtbank zal van die bevoegdheid uitgaan.

ontvankelijkheid SLOV ten aanzien van gevorderde verklaringen voor recht

SLOV c.s. heeft meerdere verklaringen voor recht gevorderd. Brein heeft hiertegen aangevoerd dat de gevorderde verklaringen voor recht deels van algemene aard zijn en niet beogen de rechtsverhouding tussen partijen te regelen. Volgens Brein stuiten deze gevorderde verklaringen voor recht reeds hierop af, omdat SLOV geen belang heeft bij deze verklaringen voor recht. De rechtbank volgt Brein hierin niet. SLOV c.s. heeft onbetwist gesteld dat SLOV op grond van haar statuten de belangen behartigt van – onder meer – die personen die ondertitels vervaardigen bij televisie- en filmwerken. Zij heeft in dit verband voorts gesteld dat deze personen er belang bij hebben dat nadere kaders worden vastgesteld – naar de rechtbank begrijpt – met betrekking tot de auteursrechtinbreuk waarvoor zij door Brein worden aangesproken. Die nadere kaders wil zij verkrijgen door middel van de gevorderde verklaringen voor recht. Gelet op SLOVs statutaire doel en de omstandigheid dat de belangen van de groep personen die zij vertegenwoordigt gelijksoortig zijn, is SLOV in haar vorderingen ontvankelijk.

toestemming nodig voor vervaardigen en openbaar maken van ondertitels?

In de onderhavige procedure is de vraag aan de orde of het vervaardigen en het openbaar maken van ondertitels, anders dan in opdracht van de auteursrechthebbenden op filmwerken (hierna: auteursrechthebbende of auteursrechthebbenden), een inbreuk vormt op de rechten van deze auteursrechthebbenden. In deze zaak gaat het uitsluitend om de vervaardiging en openbaarmaking van ondertitels bij buitenlandse niet-Nederlandstalige filmwerken (hierna: filmwerk of filmwerken).

Bij de beoordeling wordt het volgende vooropgesteld.

Tussen partijen is niet in geschil dat op dialogen die in een film worden uitgesproken auteursrecht rust. Verder is niet in geschil dat bij het vervaardigen van ondertitels, de dialogen die in een film worden uitgesproken naar het Nederlands worden vertaald. Hoewel volgens haar geen letterlijke vertaling, moeten ook volgens SLOV c.s. ondertitels worden aangemerkt als een vertaling van dialogen in een film. Dit brengt met zich dat, gelet op de omstandigheid dat artikel 13 Aw een vertaling als verveelvoudiging aanmerkt, ondertitels als verveelvoudiging moeten worden aangemerkt. Voor de vervaardiging en het openbaar maken van ondertitels is daarom in beginsel toestemming nodig van de auteursrechthebbende op het oorspronkelijke werk (artikel 13 jo artikel 1 Aw).Ondertitels kunnen een zelfstandig werk zijn. Of dit aan de orde is kan niet in zijn algemeenheid worden bepaald, maar zal in het concrete geval, met inachtneming van de omstandigheden van het geval, moeten worden beoordeeld. Daarbij moet worden beoordeeld of het beweerdelijk inbreukmakende werk in zodanige mate de auteursrechtelijk beschermde trekken van het eerdere werk vertoont dat de totaalindrukken die de beide werken maken te weinig verschillen voor het oordeel dat het eerstbedoelde werk als een zelfstandig werk kan worden aangemerkt (HR 29 november 2002, ECLI:NL:HR:2002:AE8456). Dat sprake kan zijn van een zelfstandig werk staat er niet aan in de weg dat ook dan voor vervaardiging en openbaarmaking van ondertitels toestemming van de auteursrechthebbende op het oorspronkelijke werk nodig is (artikel 10 lid 2 Aw). Het brengt slechts met zich dat er twee auteursrechten op de ondertitels rusten; het recht van de auteursrechthebbende op het oorspronkelijke werk en het recht van de maker van de ondertitels op de ondertitels.

Verder staat voorop dat de rechter, indien een daarop gericht verweer wordt gevoerd, dient te onderzoeken of in het concrete geval de handhaving van een intellectueel eigendomsrecht afstuit op een ander grondrecht. Weliswaar dient reeds bij de totstandbrenging van regelgeving betreffende intellectuele eigendom een juist evenwicht tussen de diverse grondrechten te worden verzekerd, maar dat laat onverlet dat ook de rechter in een hem voorgelegd geschil, indien de stellingen van de aangesproken partij daartoe aanleiding geven, dient te onderzoeken of in de omstandigheden van het geval bij toewijzing van de gevraagde maatregel, gelet op het beginsel van proportionaliteit, niet te zeer afbreuk wordt gedaan aan het grondrecht waarop de aangesproken partij zich beroept (HR 3 april 2015, ECLI:NL: HR:2015:841). Dit betekent dat, indien in een concreet geval ter afwering van een vordering uit auteursrechtinbreuk, een beroep wordt gedaan op de vrijheid van meningsuiting uit artikel 10 lid 1 EVRM dan wel artikel 11 lid 1 Handvest, de rechter een belangenafweging zal moeten maken tussen het ingeroepen intellectueel eigendomsrecht en het ter afwering ingeroepen andere grondrecht. Ook hier geldt echter dat niet in zijn algemeenheid kan worden geoordeeld welk grondrecht prevaleert, maar dat dit afhangt van de omstandigheden van het geval.

Tot slot wordt vooropgesteld dat ook voor de vordering tot het verkrijgen van een verklaring voor recht noodzakelijk is dat de eiser daarbij voldoende belang heeft (artikel 3:303 Burgerlijk Wetboek).

Gelet op hetgeen hiervoor onder 4.4 is vooropgesteld wordt het volgende geoordeeld.

Voor de vervaardiging en de openbaarmaking van ondertitels is in beginsel toestemming nodig van de rechthebbende op het filmwerk. Ondertitels kunnen weliswaar een zelfstandig werk zijn, maar dat brengt op zichzelf niet met zich dat om die reden geen toestemming van de auteursrechthebbende op het filmwerk moet worden gevraagd voor de vervaardiging en openbaarmaking van ondertitels (artikel 10 lid 2 Aw). Het vervaardigen en openbaar maken van ondertitels zonder toestemming van de auteursrechthebbende op het filmwerk is derhalve een inbreukmakende handeling. SLOV c.s. kan dan ook niet in haar andersluidende stelling worden gevolgd. De gevorderde verklaringen voor recht onder primair sub 1, subsidiair sub 3, meest subsidiair sub 5 en primair tot en met meest subsidiair sub 7, zullen om voormelde redenen worden geweigerd.

Dat bij de beoordeling van de vraag of sprake is van een werk moet worden gekeken naar de mate waarin auteursrechtelijk beschermde trekken zijn overgenomen, is vaste jurisprudentie. Niet valt in te zien – en SLOV c.s. heeft dit onvoldoende toegelicht – welk concreet belang SLOV c.s. heeft bij een verklaring voor recht op dit punt. De gevorderde verklaring voor recht onder primair sub 2 zal daarom bij gebrek aan belang worden geweigerd.

SLOV c.s. wordt niet gevolgd in haar stelling dat als (algemeen) uitgangspunt heeft te gelden dat steeds een afzonderlijke toets moet plaatsvinden aan de hand van artikel 10 lid 1 EVRM en/of artikel 11 Handvest. Op zich is juist dat ondertitels onder het bereik van artikel 10 lid 1 EVRM en/of artikel 11 Handvest vallen (het is een vorm van het verstrekken van inlichtingen of denkbeelden). Zoals hiervoor onder 4.4 is vooropgesteld, zal de toets echter steeds in het concrete geval moeten plaatsvinden, indien de stelling van de aangesproken partij daartoe aanleiding geeft. Degene die zich op de informatievrijheid beroept zal concrete op het individuele geval toegesneden belangen hebben aan te voeren die zodanig klemmend zijn dat zij rechtvaardigen dat de belangen van de auteursrechthebbende bij handhaving van zijn recht daaraan ondergeschikt wordt gemaakt (zie HR 3 april 2015, ECLI:NL:HR:2015:841 r.o. 5.2.5). De gevorderde verklaringen voor recht onder meer subsidiair sub 4 en meest subsidiair sub 6 zullen om die reden worden geweigerd. Hetgeen SLOV c.s. verder op dit punt nog heeft aangevoerd behoeft, als niet ter zake dienend, geen beoordeling.

SLOV c.s. heeft ter comparitie nog aangevoerd dat het vervaardigen van ondertitels, gelet op de veranderde techniek, in het kader van artikel 13 Aw anders moet worden geïnterpreteerd dan Brein voorstaat. SLOV c.s. wordt hierin niet gevolgd. De enkele omstandigheid dat de techniek sinds de invoering van de Auteurswet significant is gewijzigd en dat er technisch veel meer mogelijk is dan de wetgever toentertijd wellicht voor mogelijk hield, maakt nog niet dat de Auteurswet op een andere wijze moet worden geïnterpreteerd, laat staan op de door SLOV c.s. betoogde wijze. Weliswaar is de techniek veranderd, de handelingen waarover dient te worden geoordeeld zijn handelingen die nog steeds onder het bereik van de Auteurswet vallen (zie hiervoor onder 4.4).

handhavingspraktijk Brein

In haar petitum heeft SLOV c.s. de gevraagde verklaring voor recht beperkt tot het door Brein niet concreet uiteenzetten voor welke auteursrechthebbenden zij optreedt, het door Brein niet melden hoe ver haar volmacht strekt en het door Brein niet duidelijk maken van de auteursrechtelijk beschermde trekken die herkenbaar zijn overgenomen. Hoewel SLOV c.s. in het lichaam van de dagvaarding nog andere onderwerpen betreffende Breins handhavingspraktijk aansnijdt, zal de rechtbank zich beperken tot een beoordeling van de in het petitum genoemde onderwerpen.

Vastgesteld wordt dat SLOV c.s. niet concreet heeft gesteld op welke rechtsgrond Brein tegenover de personen die zij aanspreekt gehouden is reeds bij haar sommaties concreet te vermelden voor welke auteursrechthebbenden zij optreedt, hoe ver haar volmacht strekt of duidelijk te maken welke auteursrechtelijk beschermde trekken herkenbaar zijn overgenomen. Onduidelijk is dus welke norm Brein volgens SLOV c.s. heeft overtreden. De enkele opmerking dat de handelwijze van Brein in zoverre onbetamelijk is en in strijd is met hoe men zich in het maatschappelijk verkeer betaamt is daartoe onvoldoende. Van SLOV c.s. mag worden verwacht dat zij duidelijk maakt wat de maatschappelijke betamelijkheid op dit punt van Brein verlangt en waarom. SLOV c.s. heeft in zoverre niet aan haar stelplicht voldaan.De vordering onder primair tot en met meest subsidiair sub 8 stuit reeds hierop af.

De slotconclusie is dan dat de vorderingen integraal zullen worden afgewezen. SLOV c.s. zal, als de in het ongelijk gestelde partij, worden veroordeeld in de kosten van deze procedure aan de zijde van Brein. Brein heeft bij conclusie van antwoord en ter comparitie van partijen medegedeeld dat zij geen bezwaar heeft tegen een berekening van de te vergoeden proceskosten die niet is gebaseerd op artikel 1019h Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. De kosten aan de zijde van Brein worden daarom begroot op EUR 619,-- aan griffierecht en op EUR 904,-- (2 punten x tarief EUR 452,--) aan salaris advocaat. SLOV c.s. zal tevens worden veroordeeld in de nakosten van deze procedure, zoals hierna in de beslissing bepaald.