Rb. 's-Hertogenbosch, 26-04-2012, nr. 01/997513-08

"Artikel 3 - Opbrengst Obligatielening

De obligatielening zal door de Vennootschap uitsluitend worden aangewend voor de financiering van belegging in levenpolissen zoals beschreven in het Prospectus."

"Artikel 3 - Opbrengst Obligatielening

De obligatielening zal door de Vennootschap uitsluitend worden aangewend voor de financiering van belegging in levenpolissen zoals beschreven in het Prospectus."

"Artikel 3 - Opbrengst Obligatielening

De obligatielening zal door de Uitgevende Instelling uitsluitend worden aangewend voor de financiering van de aankoop in levenpolissen zoals beschreven in het prospectus.

(...)

Artikel 12- Diversen

(...)

"Artikel 3 - Opbrengst Obligatielening

De obligatielening zal door de Vennootschap uitsluitend worden aangewend voor de financiering van belegging in levenpolissen zoals beschreven in het Prospectus."

"Artikel 3 - Opbrengst Obligatielening

De Obligatielening zal door de Vennootschap uitsluitend worden aangewend voor de financiering van belegging in levenpolissen zoals beschreven in het Prospectus."

"In het begin, ik bedoel in de tijd van [bedrijf 2a] en [bedrijf 25] en [bedrijf 2] was het op financieel gebied een puinhoop. Dat kwam door mijn onervarenheid op dat gebied. Toen wist ik niks op financieel gebied."50

"Ik was verantwoordelijk voor het gat van 7 miljoen euro. Die 7 miljoen waren ontstaan uit het netto betalen vanuit [bedrijf 1] van medewerkers van [bedrijf 2] of het betalen van hun lease auto, het betalen van hun representatiekosten. Ook van het betalen van anderen die iets voor mij zouden kunnen betekenen. (...) Ik denk dat ik van die 7 miljoen euro zelf privé het minste heb gehad. Ik heb mensen hun schulden betaald bijvoorbeeld en dacht dat zij dan voor mij wel wat werk zouden willen doen. Maar of die mensen dan werkelijk wat voor mij deden weet ik niet."51

"Begin 2007, toen we zo'n drie miljoen per maand ophaalden, wisten [medeverdachte 1] en ik dat we zoveel mogelijk geld moesten betalen aan polissen, maar in elk geval zo'n 70% van de binnengehaalde inleg om aan de verplichtingen te kunnen voldoen. De rest was dan voor bedrijfsvoering en dergelijke. Nogmaals, dat wisten we in 2007 heel goed, maar het kwam er niet van, omdat er geen rust binnen [bedrijf 1] was. (...) Het pand[adres 1] in Helmond heb ik in september 2007 gedeeltelijk gefinancierd met geld van [bedrijf 1]. Dus met geld van inleggers."52

"In het pand in [adres 3] zat intussen veel geld uit [bedrijf 1]. Bijvoorbeeld aan verbouwingen, aanpassingen en zo."53 "Ik heb eind 2006 mijn tweede woning in Spanje gekocht. (...) De hypotheek is van [bedrijf 1]." Het pand [adres 2] in Helmond heb ik voorgefinancierd met geld van [bedrijf 1]. Dat was najaar 2006. Het bedrag was groot 950.000 euro ongeveer."54

"Ik was [in 2007] bezig met mijn onroerende zaken af te maken, zodat ze geld op zouden brengen. Daar ging ook veel geld in zitten. In [adres 3] zo'n 1,2 miljoen. De [adres 2] in Helmond alleen al aan verbouwing zo'n 80.000 euro. [medeverdachte 1] was in Amsterdam en Rotterdam bezig met onroerende zaken. Ik heb [persoon 3] een ton in euro's gegeven omdat hij problemen had. Al met al waren we niet bezig met Life Settlements en niet bezig met het investeren hierin."55

"Het is dus verder zo dat geld van inleggers in [bedrijf 1] voor life settlements is gebruikt om de organisatie van [bedrijf 1] op de been te houden. (...) Ook hadden we geld nodig van nieuwe inleggers om rente te kunnen betalen op oude obligaties. Terwijl er wel geld had kunnen zijn als er was geïnvesteerd in life settlements, zoals aan inleggers is beloofd en overigens maar voor een klein deel is gebeurd."56

"Die auto's, Rolls Royce, Ferrari, Lamborghini, Maserati en zo zijn betaald of geleased met geld van de inleggers van [bedrijf 1]. Dat wisten [medeverdachte 1] en ik op het moment dat de auto's zijn aangeschaft of geleased. De eerste auto kwam mijn kant op na de Auto Rai in voorjaar 2007."57 "Ik had totaal geen grip meer op de zaak. Daarom heb ik er ook voor gekozen om laatst 2007 afstand te doen van mijn aandeel in [bedrijf 1]. Ik heb natuurlijk foute dingen gedaan. (...) In mijn beleving kan ik nooit meer dan 7 miljoen hebben uitgegeven. (...) Voor de auto's krijg je niet veel meer terug. Dat is kapitaalvernietiging."58

"Ik bestrijd niet dat ik verkeerd begonnen ben. (...) Ik schaam me voor sommige keuzes die ik gemaakt heb, bijvoorbeeld het investeren in bepaalde mensen die niet deden wat ze mij beloofden. (...) Daar heb ik veel geld aan verloren, het was geld wat uit [bedrijf 1] kwam en van de inleggers. [bedrijf 19] heeft zijn eigen winst om zeep geholpen door het geld uit te geven aan andere zaken. (..) Ik schat dat ik zo'n 60.000 euro per maand kwijt was aan lonen. (...) Bijna de helft van de mensen die nu rondlopen bij [bedrijf 1] is familie van mij."59

"Mijn bruiloft in december 2007 is deels betaald door [bedrijf 1]. Dat was zo'n 16.000 euro. (...) De auto van de dochter heb ik betaald. (...) Het leek mij wel leuk als zij in een Maserati zou rijden. Die is betaald vanuit [bedrijf 1]. (...) De Maserati van Van de Akker heb ik betaald via [bedrijf 2] met geld van inleggers van [bedrijf 1]."60

"Wat ik [van de prospectus [bedrijf 27]] niet echt geslaagd vind, is het feit dat we teveel de nadruk hebben gelegd op de Life Settlements. En dat we van het geld van de inleggers eigenlijk alleen maar Life Settlements zouden kopen. Dat is natuurlijk niet zo."

"De 3 Chevrolets waren aangekocht voor de adviseurs van [bedrijf 1], maar die wilden die niet. Een ervan ging daarop naar mijn broer en een andere naar mijn vader. De verzekering van de Chevrolet (...) wordt betaald met geld van inleggers bij [bedrijf 1]. (...) De aanschaf en de kosten van de Boss Hoss kwamen ten laste (...) van de inleggers van [bedrijf 1]. (...) Er is ongeveer 2,7 miljoen euro betaald aan de panden met geld van inleggers van [bedrijf 1]. (...) Als ik zo'n lijst zou moeten maken, dan kom ik hoog ingeschat op een waarde van zo'n 6 miljoen euro. Maar of we nu praten over zes of acht miljoen, het is allemaal geld van inleggers. 61

"Het was, zeker bij mij, de bedoeling om van het geld van de inleggers in [bedrijf 1] producten polissen te kopen. Daarom bleven we dat ook zeggen tegen de mensen die interesse hadden in [bedrijf 1] producten. Maar het kwam er maar niet van."62

Ter terechtzitting van 18 januari 2010 heeft verdachte [verdachte] herhaald dat hij voor zijn gevoel bij [bedrijf 1] verantwoordelijk is voor een financieel gat van 7 of 8 miljoen euro.63

Medeverdachte [medeverdachte 2] heeft onder meer het volgende verklaard.

"Ik ben in februari 2007 begonnen bij [bedrijf 4] (...) [verdachte] heeft in één dag drie huizen gekocht en heeft toen zonder overleg een hoop geld van de rekeningen gehaald. Dit is gebeurd omstreeks maart 2007. Daar hebben we een conflict over gehad. (...) Ik heb me niet met financiële overboekingen bemoeid. Ik heb tot november/december 2007 geen inzage gehad in de bankrekeningen. (...) Ik heb ongeveer 2 miljoen euro uit [bedrijf 3] ontvangen. Hiervan had ik terzake commissiegelden recht op 1,3 miljoen euro, namelijk de 3% commissie-afspraak. Omdat het zo goed ging is van het resterende bedrag, zijnde 7 ton euro, een Rolls Royce betaald voor mij."64

"Ik heb in het begin ook boter op mijn hoofd gehad. In het begin bedoel ik januari/februari 2007. Ik heb toen ook gelden van inleggers gebruikt voor leningen aan mijzelf. Dit is een bedrag van in totaal 2 miljoen geweest. Dit bedrag is van de rekening van [bedrijf 20] en [bedrijf 21] alsmede van [bedrijf 4] onttrokken."65

"De oude prospectussen waarin staat dat van het ingelegde geld 100% besteed wordt voor aankoop life settlements is niet juist. (...) Hier had moeten staan 100% dekking."66

"[persoon 3] zou twee villa's aankopen en terugleveren met winst na twee maanden. Ik en [persoon 3] hebben (...) opdracht gegeven om 93.000 euro over te maken. Dit geld betreft geld van [bedrijf 20]. Dit geld had besteed moeten worden voor aankoop levenpolissen. Ik heb hier bewust gelden van inleggers besteed aan zaken die niet volgens afspraken waren met inleggers. Achteraf gezien had dit niet gemoeten. (...) De betaling van de Rolls Royce Phantom heeft plaatsgevonden in april 2007 middels gebruikmaking van gelden van [bedrijf 21] Ik was me op het moment van de aankoop ervan bewust dat de gelden die in opdracht van mij zijn overgemaakt (...) van inleggers waren."67

"Ik heb geweten dat deze auto [een Porsche 911] middels inleggersgeld door [verdachte] is betaald."68

"Het bedrag van 250.000 euro dat is overgemaakt aan [bedrijf 9] ten behoeve van het project Oasis (...) betreft geld van inleggers."69

"Op 18 april 2007 heeft een boeking van 947.565,79 plaatsgevonden aan [bedrijf 9] Dit geld komt uit de verkoop door [verdachte] van het pand de [adres 2] aan mij. (...) Dit bedrag moest terug naar [bedrijf 4] (...) Er is (...) drie keer aanbetaald voor drie Maserati's in juli 2007. Dit geld is van inleggers. (...) In het project Villa Red Sea zijn gelden gebruikt van inleggers, waaronder het bedrag wat u mij voorlegt [50.000 euro]. Ik wist daarvan. Ik wist dat er gelden gebruikt werden van [bedrijf 4] dan wel van de [bedrijf 19, 20, 21]. (...) De voorgaande boekingen zijn niet zoals ze moeten zijn. Er zijn gewoon teveel gelden van inleggers onttrokken die bedoeld waren om polissen van te kopen."70

"In april 2007 is het Spanje verhaal gekomen. Het betreft hier [bedrijf 9] (...) [persoon 3] en [verdachte] hebben mij geïnteresseerd voor aankoop onroerend goed. Er werd mij toen voorgehouden dat in september 2007 de gelden die vanuit [bedrijf 1] c.s. hiervoor werden aangewend zouden terugvloeien naar [bedrijf 1] c.s. door verkoop van de panden die daar werden aangekocht. Het gaat hier om 1,2 miljoen volgens mij. (...) Hier is bewust geld gebruikt van inleggers van [bedrijf 1]. (...) Ik heb dat gedoogd. Achteraf gezien is dat erg dom van mij geweest. Ik had dit nooit moeten toestaan. (...) Na het Spanje verhaal kwam [persoon 3] met het Egypte verhaal. Dat was in mei/juni 2007. (...) Er is totaal voor een bedrag van 296.000 euro aangewend van inleggelden voor een zestal appartementen in Egypte. (...) Achteraf gezien is dit niet goed van mij geweest. Dit heb ik toen fout gedaan. (...) In juli 2007 hoorde ik dat [persoon 3] voor uit mijn hoofd 127.000 euro grond had gekocht in Bonaire (...) middels gelden van [bedrijf 4], zijnde inleggelden. (...) Door het te accepteren werd ik medeverantwoordelijk voor de aankoop. (...) In augustus/september 2007 is er een pand aangeschaft in Capelle aan de IJssel. (...) De financiering vanuit [bankier 1] betrof niet het gehele bedrag. Daarom zijn er ook gelden van [bedrijf 4] aangewend. (...) Ik meen me te herinneren dat we hier spreken over ongeveer 200.000 euro. (...) Rond september 2007 heb ik het zakenpand [adres] in Best aangekocht. (...) Vanuit [bedrijf 1] is terzake dit pand een bedrag van ongeveer 200.000 euro aangewend. Dit betreft het bedrag aan kosten koper. (...) Het pand [adres 5] Veghel is op 15 november 2006 gekocht voor 563.193 euro middels gebruikmaking van gelden van[bedrijf 1]. (...) Dit is gebeurd 2 maanden nadat ik mijn intrede heb gedaan bij [bedrijf 1]."71

Naar aanleiding van een debetboeking van 5 april 2007 van 250.000 euro op naam van [bedrijf 4] voor een Ferrari] "Dit is mijn auto. Dit is van [bedrijf 1] geld betaald. (...) Als ik toen had geweten wat ik nu weet had ik het niet gedaan." [Naar aanleiding van een debetboeking van [bedrijf 4] van 225.834,92 in verband met een pand in[adres 4]] "Dit pand is door [persoon 3] met mij gekocht van gelden van [bedrijf 1]. (...) Dit pand is na november 2007 verkocht, omdat ik vond dat deze gelden terug moesten naar [bedrijf 1]. Echter de opbrengst terzake verkoop van het pand is gebruikt voor aflossing rekening courant bij [bankier 1] van [persoon 3]. 72

Getuige [getuige 7] heeft de boekhouding verzorgd voor diverse rechtspersonen binnen het [bedrijf 1] concern. Hij heeft onder meer het volgende verklaard.

"Vanaf juni 2006 heb ik de boekhouding bijgehouden van [bedrijf 25] (...) Jaarrekeningen van [bedrijf 25] zijn nog niet gemaakt. Er is nooit een aangifte vennootschapsbelasting ingediend. Dit kwam door de verwevenheid van de verschillende bedrijven. Steeds meer posten moesten worden overgeboekt van het ene naar het andere bedrijf. Het was zo'n ratjetoe dat je er gewoon moedeloos van werd. (...) [bedrijf 2] betreft echt schoenendozen spul. Ik krijg een heleboel bonnetjes aangeleverd. Vaak klopten de bedragen die afgeschreven waren niet met de bonnen. (...) [bedrijf 2] kwamen allerlei boekingen voor van ronde bedragen wat [verdachte] dan omschreef als zijnde salaris voor[persoon 4], echtgenote van verdachte] en hemzelf. Het zou geboekt moeten worden als management fee maar een factuur heb ik nooit gezien. Ik heb deze bedragen verwerkt in de rekening courant."73

"De periode voordat [medeverdachte 3] aantrad was er niemand geïnteresseerd in liquiditeits- en rendementscijfers. Men was in die voorgaande periode alleen geïnteresseerd in omzet. Er was geen managementteam, geen bevelstructuur, men deed maar wat, dat is mijn impressie. (...) [medeverdachte 1] had al in 2007 50% van de aandelen in [bedrijf 4] verworven, maar hij had nooit naar de cijfers gekeken. Hij heeft zich bezig gehouden met het maken van omzet."74

"Op 31 december 2007 stond een schuld aan inleggers van 33 miljoen euro op de balans en er stond maar een bedrag van ongeveer 7 miljoen aan ingekochte polissen tegenover."75

"[medeverdachte 3] is in september 2007 begonnen. In het begin heb ik hem duidelijkheid gegeven hoe het zat met de cijfers. (...) Zoals het was, kon het niet doorgaan. Ik heb (...) gezegd dat het een soort piramidespel was. Ik bedoel daarmee dat zoals het nu liep de rentebetalingen en de exploitatiekosten alleen maar konden worden betaald uit nieuwe inleggelden. Op den duur loop je dan vast. (...) De belangrijkste voorwaarde is het zorgen voor een krediet bij een kredietinstelling zoals een bank. Daarnaast moest minimaal 70% van de inleggelden worden belegd in levenpolissen. Dit is in 2008 ook niet gelukt, omdat [persoon 10] zei dat hij eerst de zaak wilde saneren. De schulden die er waren moesten eerst worden afgelost, zoals crediteuren, de belastingdienst etc." (...) Ik heb heel vaak uitgelegd dat er niet meer uit te komen was behoudens de door mij aangegeven voorwaarden. Ik had het idee dat de anderen dat niet zo inzagen. (...) De mensen zagen zoveel geld op de bank dat ze hebberig werden en niet konden wachten tot de winst was gerealiseerd."76

De hiervoor al genoemde registeraccountant [persoon 2] heeft onder meer het volgende geconstateerd over de bedrijfsadministratie van het [bedrijf 1] concern in de ten laste gelegde periode.

"De ene rechtspersoon deed soms betalingen voor [een] gelieerde andere (rechts)persoon. Dit werd veroorzaakt door een met name in 2008 stijgend tekort aan liquide middelen. (...) Er kan geen steun worden gevonden in overzichtelijke jaarcijfers met betrekking tot [bedrijf 4]. Het blijkt dat er geen accountantscontroles op (interim)cijfers zijn toegepast. Dit beïnvloedt de kwaliteit en getrouwheid van de financiële gegevens negatief. Van een groot aantal bestedingen staat niet vast dat het om zakelijke betalingen gaat. Vaak werden dit soort bestedingen binnen het bedrijf geboekt op een verzamelrekening of tijdelijk in een soort boekhoudkundige vergaarbak. Tot een nadere boekhoudkundige analyse en juiste verwerking van deze bestedingen kwam het veel te weinig. Er zijn vrijwel geen financiële gegevens (jaarrekeningen e.d) van verdachte en daarmee gelieerde rechtspersonen gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel. Volgens de curatoren is er sprake van schending van de deponeringsplicht."77

[Persoon 2] onderscheidt 3 periodes aan de hand van bestuurderswisselingen binnen het [bedrijf 19] concern en constateert vervolgens: "In alle drie periodes zijn Amerikaanse levensverzekeringspolissen aangeschaft. Doch in geen enkele periode vond dit plaats in een % van de inleg dat enigszins in de buurt komt van het in de prospecti aan inleggers voorgespiegelde %."78 Dat geldt dus ook voor de periode na oktober/november 2007, toen voor het eerst was geconstateerd dat er een te groot 'gat' was tussen de ingelegde bedragen en de bedragen die waren besteed aan de aanschaf van levenpolissen. In de periode dat [medeverdachte 4] als directeur werkzaam was bij [bedrijf 4] (van 1 september 2007 tot 1 september 2008) is in totaal voor € 16.938.717,-- ingelegd. In die periode is € 5.100.646,-- aan levenpolissen/stortingen besteed.79

In totaal heeft het [bedrijf 1] concern in de ten laste gelegde periode € 42.477.737,69 aan inleg ontvangen. Per saldo is voor € 9.004.297,28 aan polissen aangekocht. KPMG heeft op basis van onder meer onderzoek van bankafschriften € 14.070.964,88 aangemerkt als rekening courant transacties voor verdachte, medeverdachte [medeverdachte 1] en [bedrijf 9]. Een bedrag van 14.414.550,80 heeft KPMG aangemerkt als 'overige transacties' (waaronder salarissen, provisies, vastgoed, auto's, leningen, sponsoring, marketing en advies).80 De rechtbank merkt daarbij nog op dat gestelde afspraken tussen het [bedrijf 1] concern en haar bestuurders en adviseurs over te ontvangen salarissen, provisies en commissiegelden niet schriftelijk zijn vastgelegd, met uitzondering van de arbeidsovereenkomst met [medeverdachte 4].

Op verzoek van de FIOD-ECD heeft [bedrijf 12] onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de door [bedrijf 4] aangekochte life setttlement contracten en onderzocht hoeveel procent van de ingelegde gelden [bedrijf 4] had moeten investeren in gelijksoortige life settlement contracten om redelijkerwijs aan haar verplichtingen te kunnen voldoen.81

Indien 100 % van de ingelegde gelden was belegd in life settlementcontracten zou het eigen vermogen in 2017 euro 0,2 miljoen bedragen. Dit is een zeer kleine marge, die zeer gevoelig is voor wijzigingen in de veronderstellingen, aldus rapporteurs. Geconcludeerd wordt verder dat, gegeven de door [bedrijf 4] aangekochte contracten en de door hen opgegeven kosten, de business case van [bedrijf 4], zelfs indien de ingelegde gelden volledig worden belegd in life settlement contracten, te scherp is. Indien slechts een gedeelte van de ingelegde gelden wordt belegd, is de business case verre van realistisch.82

De conclusie van [bedrijf 12] dat de business case van het [bedrijf 4] product te scherp is, wordt bevestigd in de op verzoek van de verdediging van verdachte [verdachte] uitgebrachte contra-expertise van Triple A.83

Bovenstaande verklaringen en gegevens brengen de rechtbank tot de volgende conclusie.

Van meet af aan is de financiële administratie binnen het [bedrijf 1] concern op ondoorzichtige en onverantwoorde wijze gevoerd. Er was nauwelijks of geen zicht op de geldstromen. De bedrijfsvoering was er niet op gericht, dat inleggelden zoveel mogelijk werden besteed aan het kopen van levenpolissen. Dit terwijl het verdachte bekend was of kon zijn, dat het zo snel en zo veel mogelijk kopen van levenpolissen noodzakelijk was, wilde het concern haar verplichtingen jegens de inleggers kunnen blijven nakomen. Tot aan de ontdekking in oktober/november 2007 van het 'gat' tussen ingelegde gelden en gelden besteed aan levenpolissen, was het percentage inleggeld dat hiervoor werd gebruikt, onbekend. Feitelijk werd in de gehele ten laste gelegde periode bij lange na niet de 70 tot 100% gehaald die aan de inleggers was voorgespiegeld. Inleggelden werden besteed aan andere doeleinden, waaronder de aanschaf van onroerend goed, zonder dat eerst werd nagegaan of dit bedrijfseconomisch verantwoord was. Mede omdat (start)kapitaal van een kredietinstelling ontbrak, geraakte het concern in een positie waarin schulden aan inleggers en andere crediteuren moesten worden betaald met gelden van nieuwe inleggers. Toen eenmaal voornoemd gat werd ontdekt, moest een aanzienlijk deel van de inleggelden worden aangewend om het bedrijf te saneren en kon nog steeds bij lange na niet de aan inleggers toegezegde 70 tot 100% van het inleggeld worden besteed aan het kopen van levenpolissen.

Door op deze onverantwoorde en lichtzinnige wijze het bedrijf te besturen, moet het verdachte duidelijk zijn geweest dat het niet mogelijk was de contractuele verplichtingen jegens de inleggers (op den duur) na te komen. Er was dan ook, in termen van bovengenoemde jurisprudentie, sprake van noodzakelijkheidsbewustzijn. De rechtbank acht derhalve bewezen dat verdachte heeft gehandeld met het oogmerk van wederrechtelijke bevoordeling en zich schuldig heeft gemaakt aan het medeplegen van oplichting.

Ten aanzien van feit 1:

Criminele organisatie.

Algemeen.

1.Aan verdachte is onder feit 1 tenlastegelegd - kort gezegd - de deelneming aan een criminele organisatie. Anders dan de verdediging is de rechtbank met de officier van justitie van oordeel, dat dit feit wettig en overtuigend ten aanzien van verdachte bewezen verklaard kan worden.

2.Volgens vaste jurisprudentie (vgl. o.a. HR 18 november 1997, NJ 1998, 225) is van deelneming in de zin van artikel 140 van het Wetboek van Strafrecht slechts dan sprake indien de verdachte behoort tot het samenwerkingsverband en een aandeel heeft in, dan wel ondersteunt, gedragingen die strekken tot of rechtstreeks verband houden met de verwezenlijking van het oogmerk tot het plegen van misdrijven. Voorts is voor deelneming voldoende dat de verdachte in zijn algemeenheid weet (in de zin van onvoorwaardelijke opzet) dat de organisatie tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven. Verdachte behoeft dus geen wetenschap te hebben van één of verscheidene concrete misdrijven die door de organisatie worden beoogd.

3.Uit de vaste jurisprudentie (vgl. o.a. HR 22 januari 2008, NJ 2008, 72) valt verder af te leiden dat van een organisatie in de zin van artikel 140 voornoemd kan worden gesproken indien aanwezig is een samenwerkingsverband, met een zekere duurzaamheid en structuur, tussen de verdachte en ten minste één andere persoon. Een zekere bestendigheid van het samenwerkingsverband is verder noodzakelijk. De samenstelling van het samenwerkingsverband behoeft daarbij niet steeds dezelfde te zijn.

Samenwerkingsverband, en de duurzaamheid en de structuur daarvan.

4.De in de tenlastelegging genoemde [bedrijf 16], [bedrijf 1], [bedrijf 17], [bedrijf 2], [bedrijf 3], [bedrijf 4], [bedrijf 18], [bedrijf 19], [bedrijf 20], en [bedrijf 21] zijn alle rechtspersonen of wat betreft de genoemde commanditaire vennootschappen ingevolge het derde lid van artikel 51 van het Wetboek van Strafrecht daarmee gelijkgesteld. De rechtbank zal in het vervolg deze rechtspersonen samen aanduiden als "[bedrijf 19]", tenzij het noodzakelijk is een afzonderlijke rechtspersoon te benoemen. Uit het proces-verbaal van de Fiod blijkt dat gedurende de tenlastegelegde periode van 1 september 2006 tot en met 24 januari 2008 de rechtspersonen (op enig moment) hebben bestaan, alsmede dat er tussen de rechtspersonen onderling - al dan niet via natuurlijke personen, waaronder de verdachten [verdachte], [medeverdachte 1], [medeverdachte 4] en [medeverdachte 3] - verbanden bestonden.84 Ook in het rapport van KPMG worden verbanden tussen de genoemde rechtspersonen aangenomen85. Het bestaan van de diverse onderdelen van het [bedrijf 19] en de verbanden daartussen zijn overigens door de verdachten niet ontkend. Voorts wijzen ook de diverse uittreksels van de Kamer van Koophandel86 op het bestaan van de rechtspersonen.

5.Anders dan KPMG die om privaatrechtelijke en bedrijfseconomische redenen bij voorbeeld [bedrijf 2] en de [bedrijf 18] buiten het "[bedrijf 19]" situeert, zal de rechtbank alle in de tenlastelegging genoemde rechtspersonen tot de criminele organisatie "[bedrijf 19]" als samenwerkingsverband rekenen, al was het alleen maar omdat [bedrijf 2] en de [bedrijf 18] rechtstreeks zijn gelieerd aan de verdachten [verdachte] en [medeverdachte 1], die door de rechtbank als deelnemers in de zin van artikel 140 van het Wetboek van Strafrecht zullen worden aangemerkt. Een andere belangrijke overweging om de criminele organisatie "[bedrijf 19]" als samenwerkingsverband ruimer op te vatten is voor de rechtbank de volgende. Aan KPMG is als deskundige gevraagd - kort samengevat - de rekening-courantverhoudingen van de verdachten [verdachte] en [medeverdachte 1] te onderzoeken en te analyseren. Het viel niet binnen de onderzoeksopdracht aan KPMG om uitspraken van strafrechtelijke aard te doen. De rechtbank daarentegen dient aan de hand van wettige bewijsmiddelen vast te stellen welke onderdelen van de tenlastelegging voor een bewezenverklaring in aanmerking komen. Voor alle in de tenlastelegging genoemde rechtspersonen geldt dat zij hetzij als ontvangers van de inleggelden van de beleggers fungeerden, hetzij als investeerders in Amerikaanse levensverzekeringen optraden dan wel organiserend tussen beide "poten" optraden, en aldus deel uitmaakten van het samenwerkingsverband.

6.Wat betreft de duurzaamheid van het "[bedrijf 19]" volstaat de rechtbank met de opmerking dat het "[bedrijf 19]" gedurende de gehele onder feit 1 tenlastegelegde periode van 1 september 2006 tot en met 24 januari 2008 heeft deelgenomen aan het economisch verkeer, waaronder het contracteren met de beleggers en het actief zijn op de vastgoedmarkt. Daarbij geldt wel dat gedurende de tenlastegelegde periode diverse naamswijzigingen, statutenwijzigingen, wisselingen van aandeelhouders, mutaties van bestuurders, alsmede opvolging van rechtspersonen heeft plaatsgevonden. Naar het oordeel van de rechtbank hebben bedoelde wijzigingen en wisselingen evenwel geen gevolgen gehad voor de duurzaamheid en de structuur van het "[bedrijf 19]" als geheel.

7.Ondanks de hiervoor aangehaalde wijzigingen met betrekking tot de optredende rechtspersonen is de rechtbank van oordeel dat ook voldoende structuur binnen het "[bedrijf 19]" aanwezig was. Binnen het concern was sprake van een taakverdeling en een gezagsstructuur. Zo waren [bedrijf 25], de commanditaire vennootschappen, en[bedrijf 5] achtereenvolgens de onderdelen die de gelden van beleggers ontvingen, en was onder andere [bedrijf 17] het onderdeel, dat de aanschaf van de levensverzekeringen zou verzorgen.

9.De rechtbank is dan ook van oordeel dat de gedurende de tenlastegelegde periode sprake is geweest van een samenwerkingsverband dat voldoet aan het bestanddeel "organisatie" als genoemd in artikel 140 van het Wetboek van Strafrecht.

Oogmerk tot het plegen van misdrijven.

10.De rechtbank komt nu toe aan de beantwoording van de vraag of het "[bedrijf 19]" het oogmerk heeft gehad tot het plegen van misdrijven. De rechtbank zal deze vraag met ja beantwoorden en wel om de navolgende redenen.

11. In het algemeen geldt in het kader van artikel 140 van het Wetboek van Strafrecht dat het niet nodig is dat misdrijven zijn begaan en behoeft de organisatie ook niet een louter misdadige (hoofd-) doelstelling te hebben (vgl. o.a. HR 26 februari 1991, NJ 1991, 499). De rechtbank is van oordeel dat het "[bedrijf 19]" het oogmerk had om misdrijven te plegen. De rechtbank verwijst daartoe allereerst naar hetgeen hiervoor is overwogen ten aanzien van de overige tenlastegelegde en bewezen feiten. Ook om de navolgende redenen is de rechtbank van oordeel, dat het "[bedrijf 19]" het oogmerk had om misdrijven te plegen.

12.Uit de hiervoor genoemde bewijsmiddelen blijkt dat op grootschalige wijze en gedurende een lange periode gelden zijn aangewend voor een ander doel dan datgene wat de beleggers voor ogen stond, alsmede dat beleggers hierover niet zijn geïnformeerd. De contractuele verplichtingen van het "[bedrijf 19]" op korte termijn in de richting van de bestaande beleggers werden nageleefd dankzij de inleg van nieuwe beleggers. In die zin was sprake van een "piramidespel". Daarmee werd met deze inleg niet gehandeld overeenkomstig de inhoud van de contracten die met de beleggers werden afgesloten.

13. Het langdurig en op zeer grote schaal aantrekken van andermans gelden en het vervolgens op zeer aanzienlijke wijze aanwenden van deze gelden in strijd met de met de beleggers overeengekomen bestemming levert een eerste aanwijzing op voor het oogmerk om misdrijven te plegen. Daarbij moet worden opgeteld dat een aanzienlijk deel van deze aangetrokken gelden direct of indirect naar de verdachten [verdachte] en [medeverdachte 1] dan wel naar aan hen gelieerde rechtspersonen is toegevloeid.87 Anders gezegd, er is niet sprake geweest van een "[bedrijf 19]", dat zich onverwacht geconfronteerd zag met tegenvallende marktontwikkelingen of met plotseling tegenwerkende financiers ten gevolge waarvan een bij een normale bedrijfsvoering behorend "ondernemersrisico" disproportioneel groot werd, waardoor faillissementen onafwendbaar waren.

De afwezigheid van een vorm van rekening en verantwoording gedurende enige jaren, bij voorbeeld door deponering van de jaarrekeningen, vormt verder een aanwijzing voor het genoemde oogmerk. Dit geldt ook voor de veelheid van gebezigde rechtspersonen, waarvoor veelal geen valide bedrijfseconomische gronden zijn gebleken. Er was sprake van een gebrek aan (financiële en organisatorische) transparantie binnen het "[bedrijf 19]". Verkopers van lifesettlements hadden hoegenaamd geen inzicht in de daadwerkelijke belegging van de door hen geïncasseerde gelden, laat staan dat de beleggers dit inzicht hadden. Pas eind november 2007 zou aan het licht zijn gekomen het zogenaamde "gat" tussen de beleggingen en de investeringen in de levensverzekeringspolissen, waarover de beleggers op dat moment en toekomstige beleggers gedurende de daarna tenlastegelegde periode echter niet zijn geïnformeerd. Dit gebeurde eerst na de zoekingen in het kader van het opsporingsonderzoek in de maand september 2008, en niet door het "[bedrijf 19]" en daarin actieve personen of actief geweest zijnde personen, waaronder verdachte.

14.Op grond van al het voorafgaande komt de rechtbank tot het oordeel dat het "[bedrijf 19]", bestaande uit alle in de telastelegging genoemde rechtspersonen gedurende de daarin genoemde pleegperiode een organisatie vormde in de zin van artikel 140 van het Wetboek van Strafrecht.

Opzet aan de deelneming.

15. Hierna zal de rechtbank beoordelen welke verdachten hebben deelgenomen aan de criminele organisatie "[bedrijf 19]".

Ten aanzien van de verdachten [verdachte], [medeverdachte 1], [medeverdachte 4] en [medeverdachte 3] geldt, dat zij allen op 26 oktober 2007 een mailbericht van [persoon 5] hebben gekregen, waarin [persoon 5] vaststelt dat er "nogal wat onzekerheid is omtrent de liquiditeiten. Op dit moment is het onduidelijk in hoeverre het bedrag van € 0,4 mio überhaupt wel betaald kan worden. (...) Tegen deze achtergrond lijkt het me dan ook verstandig om het verder kopen van polissen op dit moment te staken.".88

Opzet deelneming [verdachte].

16. Onder verwijzing naar de hiervoor bij de bespreking van de oplichting reeds aangehaalde bewijsmiddelen, wijst de rechtbank in het bijzonder nog op het volgende.

[verdachte] heeft onder meer het volgende verklaard:

"In het begin, ik bedoel in de tijd van [bedrijf 2a] en [bedrijf 25] en [bedrijf 2] was het op financieel gebied een puinhoop. Dat kwam door mijn onervarenheid op dat gebied. Toen wist ik niks op financieel gebied."89

"Ik was verantwoordelijk voor het gat van 7 miljoen euro. Die 7 miljoen waren ontstaan uit het netto betalen vanuit [bedrijf 1] van medewerkers van [bedrijf 2] of het betalen van hun lease auto, het betalen van hun representatiekosten. Ook van het betalen van anderen die iets voor mij zouden kunnen betekenen. (...) Ik denk dat ik van die 7 miljoen euro zelf privé het minste heb gehad. Ik heb mensen hun schulden betaald bijvoorbeeld en dacht dat zij dan voor mij wel wat werk zouden willen doen. Maar of die mensen dan werkelijk wat voor mij deden weet ik niet."90

"Begin 2007, toen we zo'n drie miljoen per maand ophaalden, wisten [medeverdachte 1] en ik dat we zoveel mogelijk geld moesten betalen aan polissen, maar in elk geval zo'n 70% van de binnengehaalde inleg om aan de verplichtingen te kunnen voldoen. De rest was dan voor bedrijfsvoering en dergelijke. Nogmaals, dat wisten we in 2007 heel goed, maar het kwam er niet van, omdat er geen rust binnen [bedrijf 1] was. (...) Het pand [adres 1] in Helmond heb ik in september 2007 gedeeltelijk gefinancierd met geld van [bedrijf 1]. Dus met geld van inleggers."91

Volgens de concept notulen van de aandeelhoudersvergadering van [bedrijf 4] van 6 november 2007 wordt een memorandum inzake de slechte financiële situatie van de besloten vennootschap voorgelezen. [verdachte] zou hebben aangegeven dat het verhaal voor hem geen verrassing was.92

Getuige [getuige 8] heeft verklaard dat hij omstreeks augustus 2006 uiteindelijk heeft besloten om niet te investeren in [bedrijf 3] omdat het - kort samengevat - zou gaan om een piramidesysteem. Frans Oosterbosch was behoorlijk kwaad omdat de getuige niet had geïnvesteerd in [bedrijf 3].93

17. Aan de hand van vorenstaande bewijsmiddelen - in onderlinge samenhang met de bij de bespreking van de oplichting reeds aangehaalde bewijsmiddelen - komt de rechtbank tot het oordeel dat verdachte [verdachte] opzet heeft gehad op het deelnemen aan de criminele organisatie "[bedrijf 19]". De rechtbank zal ook bewezen verklaren, dat verdachte oprichter en leider van deze organisatie was.

Opzet deelneming [medeverdachte 1]

18. Ten aanzien van [medeverdachte 1] acht de rechtbank het volgende van belang.

[medeverdachte 2] heeft onder meer het volgende verklaard.

"Ik ben in februari 2007 begonnen bij [bedrijf 4] (...) [verdachte] heeft in één dag drie huizen gekocht en heeft toen zonder overleg een hoop geld van de rekeningen gehaald. Dit is gebeurd omstreeks maart 2007. Daar hebben we een conflict over gehad. (...) Ik heb me niet met financiële overboekingen bemoeid. Ik heb tot november/december 2007 geen inzage gehad in de bankrekeningen. (...) Ik heb ongeveer 2 miljoen euro uit [bedrijf 4] ontvangen. Hiervan had ik terzake commissiegelden recht op 1,3 miljoen euro, namelijk de 3% commissie-afspraak. Omdat het zo goed ging is van het resterende bedrag, zijnde 7 ton euro, een Rolls Royce betaald voor mij."94

"Ik heb in het begin ook boter op mijn hoofd gehad. In het begin bedoel ik januari/februari 2007. Ik heb toen ook gelden van inleggers gebruikt voor leningen aan mijzelf. Dit is een bedrag van in totaal 2 miljoen geweest. Dit bedrag is van de rekening van [bedrijf 20] en [bedrijf 21] alsmede van [bedrijf 4] onttrokken."95

[medeverdachte 4] heeft als getuige over [medeverdachte 1] onder meer verklaard, dat [medeverdachte 1] met hem gesprekken heeft gevoerd over het disfunctioneren van "de kant van" [verdachte], alsmede dat het toen (periode 2006 en begin 2007) voor hen - [medeverdachte 4] en [medeverdachte 1] - niet zo gewichtig was om er een punt van te maken. [medeverdachte 1] had geen inzicht in en bemoeienis met de financiën van [bedrijf 19] en was nauwelijks bij de directievergaderingen aanwezig, zulks terwijl hij als DGA bij vergaderingen wel nodig was. [medeverdachte 1] wist, denkt [getuige 6], ook niet welke rol de [bedrijf 18] binnen [bedrijf 19] had.96

[verdachte] heeft verklaard, dat [medeverdachte 2] en hij zich begin 2007 bewust waren van een gat en dat ze moesten beginnen aan een inhaalslag, er moesten life settlements worden gekocht.97

[medeverdachte 3] heeft verklaard, dat [medeverdachte 1] vanaf januari 2008 tot eind juni 2008 druk op [getuige 1] heeft uitgeoefend om betalingen ter zake van huur van panden te laten plaatsvinden.98

Getuige [getuige 9] heeft verklaard, dat in november 2007 [persoon 5] door [medeverdachte 1] is beschuldigd van het teveel kopen van polissen.99

Getuige [getuige 1] heeft verklaard dat hij in opdracht van [medeverdachte 1] buiten [bedrijf 17] om zelf polissen is gaan kopen en een portefeuille is gaan beheren. Verder heeft de getuige onder druk van [medeverdachte 1] een deel van de opbrengst van de verkoop van een appartement in Tilburg naar de rekening van [benadeelde 1] overgemaakt.100

Op 6 november 2007 wordt tijdens de aandeelhoudersvergadering van [bedrijf 4] een memorandum inzake de financiële situatie binnen de besloten vennootschap voorgelezen. In de conceptnotulen komt de volgende passage voor: "De heer [medeverdachte 1] geeft aan dat de memo voor hem wel een verrassing is. Van de euro 12 mln. die naar hem gegaan zou zijn kan hij maar euro 3 mln. verklaren".101

In een brief van 6 november 2007 gericht aan [medeverdachte 1] schrijft [persoon 7]onder andere: "Heden is mij gebleken dat er in uw organisatie geen draagvlak bestaat voor de suggestie de huidige situatie te onderzoeken onder de voorwaarden dat voorlopig nieuwe gelden worden geweigerd......Ik stel vast dat nieuwe beleggers mogelijk zeer relevante informatie wordt onthouden, welke, indien zij daarover wel beschikten, voor hen aanleiding zou zijn geen gelden aan uw organisatie over te maken."102

In zijn brief van 14 november 2007 schrijft [medeverdachte 1] aan [medeverdachte 3] onder meer: "....Van de cv's is ook een deel naar mij gegaan. Het vastgoed dat ik heb gekocht was merendeels bedoeld voor de expansie van het kantorennet van [bedrijf 4] en ik ben stom geweest door het niet op naam van [bedrijf 4] ook aan te kopen. Maar die fout kan ik snel ongedaan maken.....Ik denk dat we moeten zoeken naar een accountant (een van de grotere kantoren) die we gaan benaderen om onze cijfers van buitenaf te controleren en die om die opdracht te krijgen al tussentijds een interne man leveren.......We moeten zo snel als mogelijk ofwel verkopen ofwel vastgoed op naam zetten van [bedrijf 4].........Ik wil hier wel het vierogenprincipe bij. Jij en ik kijken bij elke transactie mee en ook mijn handelen leg ik vooraf aan je uit. Ik wil niet de fout maken dat in de afhandeling wederom privé en zakelijke belangen worden vermengd."103

19. Op grond van vorenstaande bewijsmiddelen concludeert de rechtbank dat [medeverdachte 1] opzettelijk heeft deelgenomen aan de criminele organisatie en leider van die organisatie was.

Opzet deelneming [medeverdachte 4]

20.Ten aanzien van [medeverdachte 4] acht de rechtbank het navolgende van belang.

Vanaf september 2006 was [medeverdachte 4] vanuit [benadeelde 1] werkzaam binnen [bedrijf 1] als "marketing manager".104 Per 1 februari 2007 is hij in loondienst getreden van [bedrijf 4] De dienstbetrekking tussen [medeverdachte 4] en [bedrijf 1] is niet vastgelegd in een schriftelijke arbeidsovereenkomst. Op zijn visitekaartje stond "director of operations".105 [medeverdachte 4] ontving over het jaar 2007 een bruto salaris van € 202.235,52.106 Uit de functiebenaming en het genoten salaris blijkt dat hij een belangrijke positie innam binnen het [bedrijf 1] concern. Daarnaast was hij gelieerd aan het concern als aandeelhouder van [bedrijf 18].

[medeverdachte 4] was al in december 2006 rechtstreeks betrokken bij de bedrijfsvoering van [bedrijf 1]. In dat verband wijst de rechtbank op de volgende passages uit notulen van het [bedrijf 19, 20, 21] van 13 december 2006.

"[persoon 5] oppert dat hij graag ziet dat het pasje van [bedrijf 20] van [medeverdachte 1] overgedragen wordt aan [medeverdachte 4]. Dit om andere activiteiten dan polisaankoop te voorkomen. [medeverdachte 4] geeft aan dit bij [persoon 12] te bespreken. [persoon 11] geeft aan dat [persoon 12] behalve het afromen van zijn provisie geen andere betalingen doet met het pasje van de [bedrijf 19, 20, 21]. (...) Er wordt gesproken over de aankoop van een makelaarskantoor door [benadeelde 1]. Dit is voor [medeverdachte 4] enigszins verrassend. Hij gaat intern uitzoeken hoe de vork in de steel zit. Dit wordt vermoedelijk niet vanuit de [bedrijf 19, 20, 21] gefinancierd, maar duidelijkheid is hierover nog niet. (...) De financiering op het bedrijfspand in Veghel is zo goed als rond. Dit wordt in de loop van de komende weken rondgemaakt. Het is een actiepunt voor [medeverdachte 4] om hierover nog even contact op te nemen met [persoon 3] en zorg te dragen dat het bedrag weer wordt teruggestort. (...) [persoon 5] stelt voor om een twee handtekeningenstelsel in te voeren als het gaat om de [bedrijfsnaam] rekeningen. [medeverdachte 4] stemt daarmee in. (...) Wanneer[persoon 5] en [persoon 10] [naar de rechtbank aanneemt: [getuige 10], met [persoon 5] werkzaam bij [bedrijf 17]] overgaan tot de aankoop van polissen wordt dit gecommuniceerd met [persoon 15] (bedrijf 1]) en [medeverdachte 4] ([bedrijf 18]/ benadeelde 1])."107

Deze notulen weerleggen ook de stelling van [medeverdachte 4] dat hij zich niet bezig hield met de aankoop van polissen, maar alleen zorg droeg voor het werk van de buitendienstmedewerkers. Blijkens de notulen moest de aankoop van polissen immers met hem worden gecommuniceerd.

[medeverdachte 4] nam deel aan het overleg als beherend vennoot namens [bedrijf 18]. Dat maakt zijn verklaring dat hij dacht, dat [bedrijf 18] was bedoeld om minder bedeelden te helpen en dat hij niet wist dat de stichting beherend vennoot was van de [bedrijf 19, 20, 21], ongeloofwaardig.

Uit bovengenoemde notulen maakt de rechtbank verder op, dat [persoon 3] geld van [bedrijf 19] had onttrokken vanwege de aankoop van een pand. Het geld moest immers worden "teruggestort". Dat strookt ook met de hierboven genoemde verklaring van [medeverdachte 1] dat [persoon 3] met gelden van [bedrijf 19] panden had gefinancierd. Het was blijkens de notulen [medeverdachte 4], die ervoor moest zorg dragen dat het geld werd teruggestort.

Ten aanzien van de aankoop van een makelaarskantoor wordt het blijkbaar niet op voorhand uitgesloten geacht, dat [bedrijf 19] dit heeft gefinancierd ("Dit wordt vermoedelijk niet vanuit de [bedrijf 19] gefinancierd").

Ook blijkt uit deze notulen dat [medeverdachte 4] wist, dat er binnen de [bedrijf 19] zorgen waren over het gebruik van het pasje van de [bedrijf 19] door [medeverdachte 1] en dat deze bezig was zijn provisie af te romen.

Voorts wijst de rechtbank op een mailbericht dat [medeverdachte 4] op 19 juni 2007 heeft ontvangen van [persoon 12], extern financieel adviseur van [bedrijf 19]. In dit mailbericht worden 5 panden genoemd. [persoon 12] verzocht [medeverdachte 4], "zoals afgelopen vrijdag met [medeverdachte 1] besproken", voor elk van die panden om onder meer een kopie te leveren "van financiering volgens [medeverdachte 1] bij [bankier 2]". Bij alle panden wordt vermeld: "Volgens [medeverdachte 1] zou provisie van beide door jullie achterhaald kunnen worden en zou naar [bedrijf 9] overgemaakt dienen te worden".108 Naar de rechtbank aanneemt wordt in dit citaat met provisie bedoeld commissiegelden van [bedrijf 19] voor [medeverdachte 1].

Over twee van de vijf panden [medeverdachte 1] heeft in zijn eigen verklaring erkend, dat er sprake was van onttrekking van gelden van [bedrijf 19] ten bate van [bedrijf 9] (te weten de panden aan de [adres 5] te Veghel en aan de [adres 2] te Helmond.)109 [medeverdachte 4] wist blijkens het mailbericht van [persoon 12] dat [bedrijf 9] deze panden bezat. De rechtbank acht het niet aannemelijk dat [medeverdachte 4] als vertrouwenspersoon van [medeverdachte 1] en als aandeelhouder van [bedrijf 18] (en daarmee indirect van zowel [bedrijf 19] als [bedrijf 9]) wel wetenschap had van de aankoop van de panden, maar niet wist dat deze deels werden gefinancierd met gelden van [bedrijf 19]. Dat is des te onaannemelijker, omdat [medeverdachte 1] zelf volgens diens eigen verklaring wel van deze onttrekkingen op de hoogte was.

[medeverdachte 4] heeft namens [bedrijf 18] de vaststellingsovereenkomst van 15 januari 2008 ondertekend. In deze vaststellingsovereenkomst wordt geconstateerd dat [bedrijf 2] en [verdachte] een schuld jegens [bedrijf 19] hebben uitstaan van meer dan 8 miljoen euro.110

Dat [medeverdachte 4] op de hoogte werd gehouden van de financiële situatie van [bedrijf 19] en wist dat deze zorgelijk was, blijkt ook uit eerdergenoemd mailbericht van [persoon 5], dat deze op 26 oktober 2007 onder meer naar [medeverdachte 4] verzond.

[medeverdachte 4] heeft een concept van een vaststellingsovereenkomst d.d. 31 mei 2008111 besproken met [persoon 9], die als bedrijfsjuriste op dat moment deel uitmaakte van het management team van [bedrijf 19]. Hij heeft hierover het volgende verklaard.

"Dit document is aan mij voorgelegd omdat ik bestuurder ben van de [bedrijf 18] en omdat ik de vaststellingsovereenkomst uiteindelijk moest ondertekenen indien akkoord. Inhoudelijk heb ik de overeenkomst met [persoon 9] besproken en van commentaar voorzien. Volgens mij is deze versie van de vaststellingsovereenkomst niet getekend, omdat ik hier uit destilleer dat [medeverdachte 1] uiteindelijk zijn bedrijf afgepakt zou worden en dat wilde ik niet."112 [medeverdachte 4] heeft in de kantlijn van de tekst genoteerd: "Er zijn 2 balansen, 'n goede en 'n slechte". Hij heeft daarover verklaard: "Ik heb dat citaat daar geplaatst omdat er in de wandelgangen geruchten waren dat er een goede balans was, de balans voor de AFM en voor de investeerders. De slechte balans was bedoeld om [medeverdachte 1] te intimideren. (...) Ik heb het gerucht over de goede en slechte balans wel met [medeverdachte 1] besproken."113

[medeverdachte 4] heeft verklaard dat hij eind 2006 correctiewerkzaamheden (waaronder zinsopbouw en commerciële vertaling van wettelijk jargon) heeft verricht aan de prospectus en de brochure van het product [bedrijf 27] (naar de rechtbank aanneemt document D-006114). Soortgelijke werkzaamheden heeft hij verricht aan wat [medeverdachte 4] noemt "de eerste prospectus en brochure van de obligatieversie"115 (naar de rechtbank document D-010116). [medeverdachte 4] was dus in ieder geval op de hoogte van de inhoud van deze prospectussen en brochures.

In de [bedrijf 27]brochure is een standaard leningovereenkomst opgenomen, waarin staat (lid 2) dat het leningbedrag door de [bedrijf 19 zal worden aangewend om minimaal ter waarde van het geleende bedrag levenpolissen aan te kopen.117 Over deze bepaling heeft [medeverdachte 4] het volgende verklaard. "Wat daar onder punt 2 staat klopt niet. Dat hadden wij als [bedrijf 19] anders moeten omschrijven. Zoals het er nu staat zou 100% van de investering aangewend worden voor de aankoop van levenpolissen. Dat kan natuurlijk niet, want dan heb je geen geld om de premies te betalen van de levenpolissen die je hebt gekocht en de rente te betalen aan de beleggers. Ook heb je geen geld om je onderneming te draaien. Wat er wel had moeten staan, is dat er voor 100% dekking werd aangekocht in de vorm van levenpolissen". 118

[medeverdachte 4] heeft zelf voorlichtende gesprekken gevoerd met in ieder geval één inlegger, getuige [getuige 5]. Hij heeft hem meegedeeld dat het geld van de inleggers uitsluitend zou worden aangewend voor de financiering van levenpolissen en dus niet zou worden gebruikt voor andere doeleinden, zoals de aankoop van panden of auto's.119 Volgens [getuige 5] heeft [medeverdachte 4] hem naar aanleiding van geruchten in de media verzekerd dat het een heel goed produkt was. "Het ging heel goed in Amerika met dit produkt".120

De rechtbank merkt daarbij nog op, dat in mede door hem geredigeerde brochures en prospectussen van [bedrijf 19] is toegezegd, dat er jaarlijks een jaarrekening zou worden opgemaakt die door een registeraccountant zou worden gecontroleerd en ter inzage zou worden gelegd.121 [medeverdachte 4] wist, naar de rechtbank aanneemt, dat [bedrijf 19] deze toezeggingen niet nakwam en wist ook, gelet op zijn financiële expertise, dat [bedrijf 19] op dit punt niet voldeed aan wettelijke verplichtingen.

[medeverdachte 4] wist eind oktober 2007 dat er een groot gat was tussen het bedrag aan inleggelden en het bedrag aan levenpolissen.

[medeverdachte 1] heeft verklaard dat hij met [medeverdachte 4] en [persoon 6], extern adviseur van [bedrijf 19], op 25 oktober 2007 bij [medeverdachte 1] thuis handmatig alle mutaties op de bankrekeningen van [bedrijf 19] heeft doorgenomen en opgeschreven. "Samen kwamen we tot de conclusie dat er maar voor 4,5 miljoen euro polissen waren aangekocht en dat er voor een bedrag van ongeveer 22 miljoen euro was ingelegd door inleggers op de rekening van [bedrijf 4] Toen verging de wereld voor me."122 Volgens [medeverdachte 4] heeft hij toen alleen maar de bedragen aan ingelegde gelden geïnventariseerd. De rechtbank ziet geen echter geen aanleiding te twijfelen aan de betrouwbaarheid van de verklaring van [medeverdachte 1], dat toen ook is nagegaan voor hoeveel geld aan levenpolissen was aangekocht.

Uit eerder genoemd mailbericht van [persoon 5] aan [medeverdachte 4] d.d. 26 oktober 2007 blijkt dat [medeverdachte 4] toen werd meegedeeld, dat [bedrijf 19] er financieel slecht voor stond en dat er zelfs werd geadviseerd het kopen van levenpolissen te staken.

Op 6 november 2007 is er een aandeelhoudersvergadering van [bedrijf 4] gehouden. Blijkens de conceptnotulen is in die vergadering melding gemaakt van een gat tussen ingelegde gelden (28 miljoen euro) en aangekochte polissen (5 miljoen euro) en van oneigenlijke onttrekkingen, onder meer ten bate van vastgoedprojecten. Ook is melding gemaakt van een tekort aan liquiditeiten, nodig voor onder meer het betalen van rentes en premies. [medeverdachte 4] was niet aanwezig op deze vergadering. Getuige [getuige 1] heeft echter verklaard, dat er nog een volgende informatieve bijeenkomst is geweest, waarbij onder meer [medeverdachte 4] aanwezig was.123

Eveneens op 6 november heeft er een bespreking plaatsgevonden tussen [persoon 16], extern adviseur van [bedrijf 19], en [persoon 7], beoogd adviseur. In het verslag van deze bespreking staat vermeld dat [persoon 6] aan [persoon 7] de mogelijkheid van een faillissement van [bedrijf 19] heeft aangegeven. Het besprekingsverslag is voor kennisname getekend door [medeverdachte 4].124 Hij heeft hierover verklaard: "Ik heb in die notulen gelezen dat [persoon 6] sprak over een mogelijk faillissement van [bedrijf 4]. Ik heb niets met die mededeling gedaan."125

[medeverdachte 4] wist of kon weten dat bij een zo groot gat tussen inleggelden en levenpolissen de verplichtingen jegens inleggers niet konden worden nagekomen. Zelf heeft hij in dat verband verklaard: "Om aan je verplichtingen te kunnen voldoen, moet je ongeveer 60 70% reserveren, misschien wel 80% van het ingelegde geld", aldus [medeverdachte 4]. "Het restant is nodig voor de onderneming zelf. Zoals provisie adviseurs, kantoorkosten en winst van de onderneming".126

Getuige [getuige 3] heeft verklaard dat bij drie inleggers hun rente inkomsten werden bijgeteld bij hun inkomen voor de inkomensverklaring. Deze rente werd bij één zelfs gebruteerd als ware het nettoloon. Zo werd dat tegen ons gezegd door [medeverdachte 4] en anderen.127

Getuige [getuige 4] heeft verklaard dat de kosten, zoals rente en premies, zouden worden betaald vanuit de opbrengsten van de polissen die al vrijgevallen waren en van polissen die in de nabije toekomst zouden vrijvallen vanuit Amerika. Dit werd tegen de adviseurs verteld door onder meer [medeverdachte 4].128

Het kan, naar de rechtbank aanneemt, [medeverdachte 4] niet zijn ontgaan dat de directe of indirecte uitgaven binnen het [bedrijf 19] exorbitant hoog waren, gezien onder meer het uitgavenpatroon van de medeverdachten [verdachte] en [medeverdachte 1] en het grote aantal duurbetaalde adviseurs. [verdachte] heeft over de aanschaf van luxe auto's met inleggelden van [bedrijf 19] verklaard: "Dat wisten [medeverdachte 1] en ik op het moment dat de auto's zijn aangeschaft of geleased en [medeverdachte 3] en ook [medeverdachte 4] wisten dat later ook."129

Ten slotte wijst de rechtbank op de nauwe contacten tussen [medeverdachte 4] en [medeverdachte 1]. Beiden waren vanaf oktober 2006 via [bedrijf 18] aandeelhouder van [bedrijf 4] [medeverdachte 1] was binnen deze BV statutair directeur. Ze kenden elkaar al van [benadeelde 1]. [medeverdachte 4] heeft over de samenwerking met [medeverdachte 1] het volgende verklaard.

"In juli 2001 heb ik samen met [medeverdachte 1] het bedrijf [benadeelde 1] opgericht. Het bedrijf draaide op mijn papieren. Ik heb in mijn leven 145 diploma's behaald, waaronder veel diploma's op financieel gebied. Ik groeide uit tot de vertrouwenspersoon van [medeverdachte 1]]." 130

"Men zag mij als de schakel naar [medeverdachte 1] en als een soort vertrouwenspersoon binnen [bedrijf 19]".131 "Wij zijn (...) bezig geweest om een regulier overleg in het leven te roepen. Daar was duidelijk behoefte aan. Ik vond dat ook. Ik zette mij daarvoor in als vertrouwenspersoon van [medeverdachte 1]. (...) Ik koppelde (...) de resultaten van overleg binnen [bedrijf 19] terug naar [medeverdachte 1] als [naam] daar niet bij aanwezig was en ik wel."132

Blijkens eerder genoemde notulen van 13 december 2006 is het [medeverdachte 4] die met [medeverdachte 1] diens gebruik van het pasje zal bespreken. Het is ook [medeverdachte 4] die in oktober 2007 met [medeverdachte 1] de mutaties op de bankrekeningen van [bedrijf 19] doorneemt om na te gaan of er een gat was tussen ingelegde gelden en aangekochte levenpolissen.133 Getuige [getuige 4], als buitendienstmedewerker werkzaam bij [bedrijf 19], verklaarde in dit verband dat [medeverdachte 4] "zich bezig hield met de bedrijfsvoering, de gesprekken hield met de AFM, de correspondentie deed, de vergunningen voor [bedrijf 3] Hij was heel close met [medeverdachte 2], zij deden veel samen".134

21. Op grond van de bovengenoemde bewijsmiddelen concludeert de rechtbank dat [medeverdachte 4] opzettelijk heeft deelgenomen aan de criminele organisatie.

Opzet deelneming [medeverdachte 3]

22. Ten aanzien van [medeverdachte 3] acht de rechtbank het volgende van belang.

Direct na zijn indiensttreding in september 2007 heeft [medeverdachte 3] met [getuige 1] managementinformatie verzameld over onder meer de door obligatiehouders bij [bedrijf 19] ingelegde gelden en het aantal met die gelden aangeschafte levenpolissen. [medeverdachte 3]d constateerde een "onbalans" tussen de ingelegde gelden en de daarmee aangeschafte polissen. Ik had de wetenschap over de aankoop van panden van inleggeld (...) eind november 2007. Rond november/december 2007 constateerde ik enorme kosten op het gebied van marketingkosten, reclamekosten, sponsoringcontracten, hoge personeelskosten, hoge kosten van externen, hoge leasebedragen, hoge huurkosten (...) en een facturenachterstand , waaronder (...) belastinggelden. (...) Ik was me bewust van het feit dat alles wat er nog lag ten tijde dat ik de facturenachterstand constateerde (...) betaald moest worden van inleggelden. (...) Het was een kind met een waterhoofd. Exorbitante bedragen. Hoge salarissen en hoge externe facturen werden betaald met ingelegde gelden. Ik beoordeelde de situatie eind 2007/begin 2008 als niet toelaatbaar," aldus [medeverdachte 3].135

Getuige [getuige 10] heeft over [medeverdachte 3] onder meer het volgende verklaard. [medeverdachte 3] verwachtte in 2008 een omzet van minimaal 30 miljoen euro, waarbij nog niet was rekening gehouden met de opstart van [bedrijf 19] in Oostenrijk en België. Na een paar maanden had bedrijf 17] nog maar een budget van ongeveer 1 miljoen euro van [bedrijf 19] gekregen. [medeverdachte 3] gaf aan dat het "wat tegenzat".136

Getuige [getuige 9] heeft verklaard dat [getuige 1] en [medeverdachte 3] buiten [bedrijf 17] om zelf polissen kochten. Het idee kwam volgens [getuige 9] van [medeverdachte 3]. [getuige 9] geeft aan dat een bod van bedrijf 17] op een polis werd overboden door [getuige 1]. In totaal zou [getuige 1] voor 869.000 euro aan polissen hebben betaald.137

De rechtbank wijst voorts op de eerder genoemd conclusies uit het rapport van registeraccountant [persoon 12]. De rechtbank wijst in aansluiting daarop nog op de brochure en prospectus van [bedrijf 19] d.d. 8 oktober 2007, welke tot maart 2008 is gebruikt binnen [bedrijf 19]. Daarin staat dat er jaarlijks een jaarrekening zou worden opgemaakt die door een registeraccountant zou worden gecontroleerd en ter inzage zou worden gelegd.138 [medeverdachte 3] wist, naar de rechtbank aanneemt, dat [bedrijf 19] deze toezeggingen niet nakwam en wist ook, gelet op zijn financiële expertise en zijn werkervaring binnen het bankwezen, dat [bedrijf 19] op dit punt niet voldeed aan wettelijke verplichtingen.

Getuige [getuige 7] heeft de boekhouding verzorgd voor diverse rechtspersonen binnen het [bedrijf 19] concern. Hij heeft onder meer het volgende verklaard.

"Op 31 december 2007 stond een schuld aan inleggers van 33 miljoen euro op de balans en er stond maar een bedrag van ongeveer 7 miljoen aan ingekochte polissen tegenover."139

"[medeverdachte 3] is in september 2007 begonnen. In het begin heb ik hem duidelijkheid gegeven hoe het zat met de cijfers. (...) Zoals het was, kon het niet doorgaan. Ik heb (...) gezegd dat het een soort piramidespel was. Ik bedoel daarmee dat zoals het nu liep de rentebetalingen en de exploitatiekosten alleen maar konden worden betaald uit nieuwe inleggelden. Op den duur loop je dan vast. (...) De belangrijkste voorwaarde is het zorgen voor een krediet bij een kredietinstelling zoals een bank. Daarnaast moest minimaal 70% van de inleggelden worden belegd in levenpolissen. Dit is in 2008 ook niet gelukt, omdat [medeverdachte 3] zei dat hij eerst de zaak wilde saneren. De schulden die er waren moesten eerst worden afgelost, zoals crediteuren, de belastingdienst etc." (...) Ik heb heel vaak uitgelegd dat er niet meer uit te komen was behoudens de door mij aangegeven voorwaarden. Ik had het idee dat de anderen dat niet zo inzagen. (...) De mensen zagen zoveel geld op de bank dat ze hebberig werden en niet konden wachten tot de winst was gerealiseerd."140

Op 2 mei 2008 ondertekent [medeverdachte 3] als directeur van [bedrijf 19] een brief aan inleggers, waarin de volgende passages voorkomen: "Wij werken constant aan het verbeteren van onze dienstverlening en het bieden van nog meer zekerheden voor onze investeerders" (...). Dat uw belegging in [bedrijf 19][bedrijf 4] 9 zekerheden geeft, omdat die niet afhankelijk is van wispelturige aandelenkoersen en niet afhankelijk is van economische schommelingen, dat wist u al. Wat nieuw is en u nog meer zekerheden biedt, is dat uw belangen als investeerder vanaf mei worden behartigd door[bedrijf 32]".141

Deze brief is voorgehouden aan getuige [getuige 11], directeur van onder meer [bedrijf 13] Hij heeft hierover het volgende verklaard. "In de brief staat onder andere dat rentevergoedingen en de uitkering van de hoofdsom op de einddatum van de obligatie door [bedrijf 32] zou worden gedaan. Dit is echter pertinent onjuist, op (...) 2 mei 2008 was er geen enkele overeenkomst met [bedrijf 19]. (...) Ik zie de brief als een misleiding van de obligatiehouders, want het geeft een schijnzekerheid. (...) Van andere obligatiehouders, die telefonisch contact met ons hebben opgenomen, hoorden wij dat zij een dergelijke brief hebben ontvangen van [bedrijf 19]. Sommige obligatiehouders dachten dat wij garant stonden voor de betalingen."142

[medeverdachte 3] heeft in december 2007 op een sales meeting de verkopers toegesproken zonder daarbij melding te maken van de grote financiële en bestuurlijke problemen van [bedrijf 19]. [medeverdachte 1] heeft daarover het volgend verklaard.

"[medeverdachte 3] heeft voor ongeveer 120 verkopers van [bedrijf 19] een sales meeting gehouden in het Van der Valk hotel in Eindhoven, (...) ik denk in december 2007. Tijdens deze bijeenkomst heeft [medeverdachte 3] onder meer aangegeven dat er wat strubbelingen waren geweest binnen het management. Hij hield de verkopers (...) voor dat de probleempjes binnen [bedrijf 19] waren opgelost en dat hij het volste vertrouwen had in de toekomst."143 [medeverdachte 3] heeft bevestigd dat hij op de sales meeting heeft gesproken.144

Op 28 april 2008 heeft een groot aantal buitendienstmedewerkers van [bedrijf 19] een mailbericht van [medeverdachte 3] ontvangen. Daarin staat onder meer het volgende.

"Het is niet mijn gewoonte om op geruchten te reageren. Ik maak nu echter een uitzondering, omdat ik moeite heb met het feit dat dat er binnen de [benadeelde 1] organisatie een aantal adviseurs onwaarheden en valse geruchten verspreiden. (...) Wat zijn de feiten: Het gaat ongelooflijk goed met [bedrijf 19]!! Na 7 maanden van knalhard buffelen zijn wij een afgeslankte en zeer gezonde organisatie." In het mailbericht wordt vervolgens een nieuwe procedure beschreven, ingaande mei 2008, waarbij [bedrijf 32] gaat zorg dragen voor het beheer van de ingelegde gelden.

Gelet op eerder genoemde verklaring van getuige [getuige 11] was er echter ten tijde van het mailbericht nog geen overeenkomst met [bedrijf 32] gesloten. Bovendien kon niet worden gesteld dat het met [bedrijf 19] inmiddels weer "ongelooflijk goed gaat". In dat verband wijst de rechtbank op het mailbericht d.d. 16 juli 2008 van getuige [getuige 7] aan [getuige 1]. Daarin schrijft [getuige 7]:

"Eind 2007 hadden we voor 7 miljoen polissen gekocht en 32 miljoen schuld aan obligatiehouders. Uitgaande van 70% polisaankopen (0,7*32, dus 22 miljoen), was er een dekkingstekort van 15 miljoen. Momenteel zijn er voor 8 miljoen aan polissen gekocht en is er een schuld van 40 miljoen. Dus een dekkingstekort van 20 miljoen. Dat is een forse verslechtering van de situatie over een periode van ruim een half jaar!! (...) Het spel werkt alleen wanneer de omzetten stijgen. (...) Maar wat is er het afgelopen half jaar gebeurd? De omzetten zijn meer dan gehalveerd!!"145

Een van de buitendienstmedewerkers aan wie het mailbericht van 28 april 2008 werd verzonden, was getuige [getuige 3]. Hij kocht in juni 2008 obligaties ter waarde van 175.000 euro. Hij heeft daarover het volgende verklaard. "Ik werd volledig verrast door het gebeurde op 2 september 2008. Ik had er geen enkel idee van dat zoiets kon gebeuren. Met name ook omdat [medeverdachte 3] en [medeverdachte 4] nog tegen ons gezegd hadden dat alles goed was. Dat waren aparte gesprekken met beiden. Wij hebben in die tijd ook zelf geld ingelegd. (...) Ik heb er overigens ook nog kort met [medeverdachte 1] over gepraat. Die gaf al helemaal aan dat alles in orde, dat alles top was."146

[medeverdachte 3] wist dat er panden waren gekocht met inleggelden van [bedrijf 19]. Hij heeft hierover onder meer het volgende verklaard.

"Ik had de wetenschap over de aankoop van panden van inleggeld (...) eind november 2007."147 "De aanschaf van panden met gelden van inleggers van [bedrijf 19] zijn niet de afspraken zoals beschreven in de obligatieovereekomst en de prospectus die er toen was. Van het gat zoals door mij omschreven wist ik medio januari 2008 dat dit mede is ontstaan door de aanschaf van panden. Dit werd door [verdachte] en [getuige 7] zelf verteld in december 2007/januari 2008. In maart/april 2008 heeft een bijeenkomst plaatsgevonden, waarbij in aanwezigheid van [getuige 32], [getuige 1], [persoon 9] en ikzelf is gesproken over inbreng van onroerend goed door [medeverdachte 1]. (...) Het wachten was op het transport van deze panden zodat de gelden terug zouden kunnen vloeien naar [bedrijf 19]. (...) Er is maar één pand verkocht en getransporteerd en op verzoek van [medeverdachte 1] (...) zijn de gelden overgemaakt naar[bedrijf 14] (...) omdat [bedrijf 19] niet meer beschikte over bankrekeningen anders dan de bewaarrekening van [bedrijf 32] bij de[bankier 3]. (...) Het was heel vervelend toen mij bekend werd dat [bedrijf 19] geen enkele rekening meer kon openen. De [bankier 4]wilde een bankrekening niet verder voortzetten in relatie tot [bedrijf 19], omdat de bank mogelijk geconstateerd kan hebben dat er transacties hebben plaatsgevonden die niet matchen met [de] normale gang van zaken. Het enige wat ze gezegd hebben is dat ze geen zaken meer wenste te doen met [bedrijf 19] vanwege transacties/betalingsverkeer die niet matchte met het beleid van de bank. Dit gesprek heeft plaatsgevonden in (...) april 2008."148

In juni 2008 is een pand in Tilburg verkocht voor een bedrag van 180.000 euro. Dit pand was in augustus 2007, dus voordat [medeverdachte 3] in dienst kwam van [bedrijf 19], aangekocht door [verdachte] met gelden van [bedrijf 19]. 149 Volgens [getuige 1] is het gehele bedrag gestort op de rekening van [bedrijf 14], omdat [bedrijf 19] geen bankrekening meer had. [getuige 1] heeft verklaard dat vervolgens [medeverdachte 1] druk op hem heeft uitgeoefend om 80.000 euro te storten op de rekening van [benadeelde 1]. "Ik heb daarna overleg gehad met [medeverdachte 3]. [medeverdachte 3] gaf mij aan om het geld uiteindelijk toch naar de rekening van [benadeelde 1] over te maken. [medeverdachte 3] gaf toen toe aan de druk van [medeverdachte 1]", aldus [getuige 1]. 150 Zowel [medeverdachte 3] als [medeverdachte 1] hebben bevestigd, dat het bedrag van 80.000 euro inderdaad is overgemaakt naar [benadeelde 1]. 151 [bedrijf 19] had recht op dit bedrag, omdat het ging om een pand dat eertijds met [bedrijf 19] gelden was aangekocht.

[persoon 11], eigenaar van een rentemargebedrijf, had zich in het voorjaar van 2008 bereid verklaard 45 miljoen euro te investeren in de door [medeverdachte 3] opgerichte [bedrijf 15] Hij had de beschikking gekregen over de 45 miljoen euro via het bedrijf [bedrijf 33] Dit bedrijf vroeg daarvoor emissiekosten ten bedrage van € 810.000,--. [persoon 11] vroeg [bedrijf 19] hem dit bedrag voor te schieten. Besloten is dat [bedrijf 19] inderdaad de emissiekosten zou betalen. "De kosten zijn betaald door [bedrijf 19], dit bedrag (...) zou terug moeten komen naar [bedrijf 19]. Aangezien [bedrijf 19] geen bankrekeningen meer had op enig moment, is er geen afspraak gemaakt naar welke bankrekening het voorgeschoten bedrag zou moeten worden terugbetaald," aldus [medeverdachte 3].152 Het bedrag is in maart of april 2008 overgemaakt naar [bedrijf 33] 153 [persoon 11] en zijn vrouw hebben zich persoonlijk borg gesteld voor dit bedrag: zou de deal niet doorgaan, dan zouden zij de € 810.000,-- moeten terugbetalen aan [bedrijf 19]. 154

De "[persoon 11] deal" is uiteindelijk niet is doorgegaan en het bedrag van € 810.000,-- is nooit teruggevloeid naar [bedrijf 19].

[medeverdachte 3] heeft erkend dat hij € 54.000 euro (3 maal € 18.000), toebehorende aan [bedrijf 19], heeft aangewend voor de oprichting van 3 B.V.'s: [bedrijf 14]en Mutua Fides 1 en 2. "Dat geld is doorgepompt en uiteindelijk terecht gekomen bij [bedrijf 14]. Daar zijn rekeningen van [bedrijf 19] mee betaald. Een restantbedrag van 10.000 en 7000 euro is gestort naar de rekening van [bedrijf 9]. Het kon ook niet meer terug naar [bedrijf 19], want die had geen bankrekening meer", aldus [medeverdachte 3]. 155 Getuige [getuige 2] heeft bevestigd dat er inderdaad € 54.000 van [bedrijf 19] is aangewend als startkapitaal voor de drie BV's.156

23. Op grond van de hiervoor gebezigde bewijsmiddelen komt de rechtbank tot de slotsom, dat [medeverdachte 3] als leider opzettelijk heeft deelgenomen aan de criminele organisatie "[bedrijf 19]".

De bewezenverklaring.

Op grond van de feiten en omstandigheden die zijn vervat in de hierboven uitgewerkte bewijsmiddelen in onderling verband en samenhang bezien, komt de rechtbank tot het oordeel dat wettig en overtuigend bewezen is dat verdachte

1.

in de periode van 1 september 2006 tot en met 24 januari 2008 in de gemeente Helmond en elders in Nederland, heeft deelgenomen aan een organisatie, te weten een samenwerkingsverband van een of meer natuurlijke perso(o)n(en) genaamd [medeverdachte 3] en/of [[medeverdachte 4]] en/of [medeverdachte 1] en rechtspersonen genaamd [bedrijf 16] en [bedrijf 1] en [bedrijf 17] en [bedrijf 2] en [bedrijf 3] en [bedrijf 4] en [bedrijf 18] en [bedrijf 19] en [bedrijf 20] en [bedrijf 21] en hem, verdachte, welke organisatie tot oogmerk had het plegen van misdrijven, namelijk het plegen van oplichting jegens beleggers,

van de aangehechte lijst genaamd 'Registratie slachtoffers/gedupeerden per rechtspersoon' in door [bedrijf 3] en/of [bedrijf 4] uitgegeven obligaties en/of in door[bedrijf 19] en/of [bedrijf 20] en/of [bedrijf 21] uitgegeven deelnamecertificaten terwijl hij, verdachte, oprichter en leider van die organisatie was

2.

op tijdstippen in de periode van 1 september 2006 tot en met 24 januari 2008, in de gemeente Helmond en elders in Nederland, telkens tezamen en in vereniging met anderen met het oogmerk om zich en anderen wederrechtelijk te bevoordelen, door een samenweefsel van verdichtsels, een (groot) aantal personen (verder te noemen 'de beleggers'), van de aangehechte lijst genaamd 'Registratie slachtoffers/gedupeerden per rechtspersoon' in verband met [bedrijf 4], zijnde -zakelijk weergegeven- afnemers van door [bedrijf 3] (voorheen genaamd [bedrijf 4]), verder te noemen 'de B.V.', uitgegeven obligaties, heeft bewogen tot afgifte van een of meer bedrag(en) aan geld immers hebben hij, verdachte en (een of meer van) zijn mededader(s) toen daar opzettelijk bedrieglijk en in strijd met de waarheid -zakelijk weergegeven-:

aan de beleggers voorgesteld, althans doen of laten voorstellen om