3.4.1 Kenmerken van het fiscale bestuurlijke boetestelsel tot 1998

In de periode vanaf de invoering van de AWR werden de fiscale bestuurlijke boetes verspreid aangetroffen in de AWR. In of meteen volgend op de bepalingen die het type aanslag regelden (primitieve aanslag, navorderingsaanslag, naheffingsaanslag) was ook de eventuele boete te vinden, die nog steeds werd aangeduid als ‘verhoging’.1 In de jaren tachtig van de 20^e eeuw is de wettelijke vormgeving van deze fiscale bestuurlijke boetes onder invloed van de Europese mensenrechtenjurisprudentie van het EHRM aan het wankelen gebracht.2 Het duurde uiteindelijk nog jaren (tot de herziening van het fiscale bestuurlijke boeterecht van 1998) voordat de formele, nationale wetgeving ook daadwerkelijk werd aangepast aan de nieuwe normen zoals deze uit die jurisprudentie volgden.3 In paragraaf 3.4.2 en verder beschrijf ik de rechtsontwikkeling in de periode vanaf de invoering van de AWR tot de jaren tachtig van de 20^e eeuw.

Samenvattend kunnen de kenmerken van het fiscale bestuurlijke boetesysteem zoals dat tot 1998 wettelijk heeft gegolden, als volgt worden weergegeven:

Vóór de herziening van 1998 zag het fiscale bestuurlijke boeterecht volgens de AWR er, schematisch weergegeven, als volgt uit:5

Volledigheidshalve moet worden opgemerkt dat ook buiten de AWR nog steeds verhogingen in afzonderlijke, materiële heffingswetten waren opgenomen. Zo bevatte de motorrijtuigenbelasting bijvoorbeeld (toen al) een belangrijke en veelvuldig opgelegde verhoging van 100 %.6 De aan dergelijke verhogingen ten grondslag liggende uitgangspunten weken echter niet wezenlijk af van de hierboven weergegeven, algemeen geldende verhogingen uit de AWR. Daarom laat ik een afzonderlijke behandeling achterwege.