3.1 Inleiding

In dit hoofdstuk worden de in de wet geregelde mogelijkheden om af te wijken van het procesrecht behandeld. Zoals reeds in paragraaf 1.2.2 is opgemerkt, kan daarbij onderscheid worden gemaakt tussen gevallen waarin de wet een overeenkomst tussen partijen vereist om van het procesrecht af te wijken, en gevallen waarin de wet slechts spreekt over een bepaalde verklaring of gedraging van partijen. Beide typen bepalingen komen in dit hoofdstuk aan de orde. Daarbij zal niet elk wetsartikel waarbij afwijking van het procesrecht mogelijk wordt gemaakt afzonderlijk besproken en geanalyseerd worden. Voor een dergelijke uitgebreide analyse is hier geen plaats.1 Wel zal aandacht worden besteed aan een aantal gemeenschappelijke kenmerken van deze bepalingen.

De overeenkomst tot bindend advies zal in dit hoofdstuk niet behandeld worden. Deze overeenkomst is slechts gedeeltelijk in de wet geregeld. Uit artikel 7:900 BW volgt wel dat partijen kunnen overeenkomen om hun geschil aan bindend adviseurs voor te leggen. De gevolgen die een dergelijke overeenkomst heeft voor de bevoegdheid van de overheidsrechter zijn echter niet geregeld. Niet bepaald is of, en zo ja, onder welke voorwaarden, de overeenkomst tot bindend advies meebrengt dat de overheidsrechter een zaak niet in behandeling neemt. Om deze reden wordt deze overeenkomst behandeld als een niet door de wet geregelde mogelijkheid tot afwijking van het procesrecht. Zij komt aan de orde in paragraaf 5.4.2.

Hierna wordt eerst een kort overzicht gegeven van de verschillende in de wet geregelde gevallen, waarbij zij in drie categorieën worden onderverdeeld. In veel van deze wetsartikelen wordt de mogelijkheid om af te wijken van het procesrecht onderworpen aan bepaalde voorwaarden. In paragraaf 3.3 worden de meest voorkomende voorwaarden geanalyseerd. In paragraaf 3.4 worden ten slotte de gevallen waarin afwijking van het procesrecht afhankelijk is gemaakt van een verklaring of gedraging van partijen nader onder de loep genomen.