4.3.6 Botsing en samenloop

Het verschijnsel van botsende grondrechten komt bij uitstek voor tussen de vrijheidsrechten en het non-discriminatiebeginsel. Zo kan de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging op gespannen voet staan met het discriminatieverbod.1 De grondwet kent geen rangorde tussen de grondrechten.2 Dit geldt ook voor de verdragsgrondrechten.3 De volgorde van de grondrechten in de grondwet is van geen enkel belang voor de inhoud en de rechtsgevolgen van de grondrechtsartikelen, zo bleek tijdens de parlementaire behandeling van de grondwetsherziening van 1983.4 Het is aan de wetgever of de rechter om te bepalen welk grondrecht in een concreet geval prevaleert. Soms biedt de wetgeving daarvoor handvatten, zoals de regels van strafbare belediging en de Algemene wet gelijke behandeling.5 De meeste botsingen van grondrechten zijn echter niet specifiek in de wet geregeld, zodat het aan de rechter is om aan de hand van de concrete omstandigheden van het individuele geval te bepalen welk grondrechtelijk belang in concreto zwaarder weegt, veelal via belangenafweging. De jurisprudentie biedt nuttige richtsnoeren en criteria voor het omgaan met het vraagstuk van botsende grondrechten.6

Samenloop van grondrechten doet zich voor als een rechtszoekende zich in een bepaalde situatie kan beroepen op twee of meer grondrechten, zoals godsdienstvrijheid en de vrijheid van vereniging. Volgens het maximaliseringsvereiste prevaleert het recht dat in de concrete situatie de verst strekkende bescherming biedt.7