4.1 Inleiding

In hoofdstuk 2 zijn de huidige en nieuwe verschijningsvormen van de schadedeskundigen aan bod gekomen. Daarna is in hoofdstuk 3 de herkomst van de onteigeningsdeskundige respectievelijk planschadeadviseur – als voornaamste deskundige in het nadeelcompensatierecht – in kaart gebracht. Het zal inmiddels duidelijk zijn dat beide soorten deskundigen een behoorlijk belangrijke rol in de onderscheidenlijke procedures spelen en dat aan de huidige rol een lange historische ontwikkeling ten grondslag ligt. In dit hoofdstuk staat de aanname dat de positie van de schadedeskundigen ‘bijzonder’ is centraal. Ik zal bezien of die aanname daadwerkelijk gestand kan worden gedaan. De vraag die hierbij hoort is of, en in hoeverre de positie van onteigenings- en nadeelcompensatiedeskundigen afwijkt van de positie van andere deskundigen die worden ingeschakeld om de rechter of het bevoegd gezag te adviseren.

Om de vraag te beantwoorden, vergelijk ik de positie van onteigenings- en nadeelcompensatiedeskundigen met de positie van andere deskundigen in civiele zaken respectievelijk bestuurszaken.1 Die vergelijking is indicatief. Ik streef naar het samenstellen van een voldoende representatieve ‘referentiegroep’. Vervolgens vindt de vergelijking plaats op basis van drie (kern)aspecten die tezamen de positie van onteigenings- en nadeelcompensatiedeskundigen belangrijk maken. Anders geformuleerd: waarmee de veronderstelling dat hun positie ‘bijzonder’ is tot uitdrukking komt. Het gaat om de aspecten die ik in hoofdstuk 1 reeds noemde en die ook in hoofdstuk 2 en 3 al (zijdelings) de revue passeerden. Ten eerste is dat het veelal verplichte karakter van de benoeming. Ten tweede de integrale en inquisitoire wijze waarop onteigenings- en nadeelcompensatiedeskundigen tot een advies komen. En, ten slotte, de grote invloed die van het advies uitgaat op het uiteindelijke oordeel van het bestuursorgaan of de rechter. De aspecten worden hieronder in de onderscheidenlijke paragrafen uitgediept.

Ik maak voor de vergelijking wederom een knip tussen het onteigeningsrecht (§ 4.2) en het nadeelcompensatierecht (§ 4.3). Dat heeft ermee te maken dat de ‘referentiegroep’ – met wie of wat dient de positie van onteigenings- en nadeelcompensatiedeskundigen te worden vergeleken – verschilt. Daarvoor zijn twee redenen. De eerste reden is dat de schadeloosstellingsprocedure in het onteigeningsrecht een civiele procedure is, terwijl de nadeelcompensatieprocedure een bestuursrechtelijke procedure is. Het juridische stelsel dat beide adviesverplichtingen normeert, is daardoor anders. De adviesverplichting in het onteigeningsrecht wordt genormeerd door de onteigeningswet en door de procesrechtelijke regels omtrent deskundigen in het burgerlijk recht.2 De adviesverplichting in het planschade- en nadeelcompensatierecht wordt genormeerd door de regels die voortvloeien uit de Awb en de bijzondere delen van het bestuursrecht. Ten tweede verschilt ook het tijdstip waarop het advies in de procedure wordt gebracht. Onteigeningsdeskundigen treden op in de gerechtelijke fase. Zij adviseren de rechter als gerechtelijk deskundigen. Nadeelcompensatiedeskundigen treden daarentegen op in de bestuurlijke fase. Zij adviseren het met de aanvraag om compensatie belaste bestuursorgaan.

De bevindingen in dit hoofdstuk – i.e. in hoeverre is de belangrijke positie van onteigenings- en nadeelcompensatiedeskundigen afwijkend of bijzonder? – bepalen mede de kwaliteitseisen die aan dergelijke deskundigen moeten worden gesteld. Die kwaliteitseisen staan centraal in het volgende hoofdstuk.