4.1.4 Temporeel toepassingsbereik

Het toepassingsbereik van de art. 23 EEX-V°/17 Verdrag en 24 EEX-V°/18 Verdrag is temporeel (art. 66 EEX-V°/54 Verdrag) begrensd. Het Haags Forumkeuzeverdrag is nog niet in werking getreden (art. 31 Haags Forumkeuzeverdrag), maar zal na inwerkingtreding een beperkt temporeel toepassingsbereik hebben.1 Het temporele geldingsbereik van EEX-V°, EEX en de Toetredingsverdragen alsmede EVEX en het Haags Forumkeuzeverdrag zullen de revue passeren in hoofdstuk 6. Voor art. 23 EEX-V°/17 Verdrag speelt namelijk — als enige bepaling van internationale bevoegdheid in de verordening respectievelijk de verdragen — de vraag: wat is het relevante moment om het temporele toepassingsbereik te beoordelen? Bij uitdrukkelijke forumkeuze kan dat zowel de datum zijn waarop de forumkeuze tot stand is gekomen als de datum van het instellen van de vordering. Aangezien geschillen vaak betrekking hebben op forumkeuzen uit het verleden, is het temporele toepassingsbereik niet noodzakelijk afhankelijk van het moment van het begin van de procedure. Procedures over forumkeuzen die zijn overeengekomen voorafgaand aan de inwerkingtreding van het EEX-V°, EVEX, EEX en de Toetredingsverdragen, maar nadien aanhangig zijn gemaakt, laten ruimte voor twijfel over het toepasselijke bevoegdheidsrecht.2 De verschillende oplossingen in de EEX-V° en het Verdrag enerzijds en het Haags Forumkeuzeverdrag anderzijds onderstrepen dat over het temporele toepassingsbereik verschillend kan worden gedacht.

Ook wijs ik erop dat in sommige (oude) procedures nog een versie van het EEX vóór het Vierde Toetredingsverdrag wordt toegepast. Dat geldt voor procedures die in Nederland in eerste aanleg zijn begonnen vóór 1 december 1998 toen het Vierde Toetredingsverdrag voor Nederland in werking trad.

Het temporele toepassingsbereik is voorts belangrijk om rekening mee te houden vanwege de wisselende momenten waarop de Toetredingsverdragen in werking zijn getreden in de verdragsluitende staten.3 De inwerkintredingen hangen af van het einde van de nationale procedure op grond waarvan het betreffende Toetredingsverdrag in de betreffende verdragsluitende staat in werking kan treden. Per staat kan de duur van deze procedure verschillen.4

Ten slotte is een behandeling van het temporele toepassingsbereik belangrijk, omdat art. 17 EEX door het Eerste en Derde Toetredingsverdrag is gewijzigd. Ik ga daarom niet alleen in op het overgangsrecht van de Toetredingsverdragen, maar ook op de inhoudelijke wijzigingen. Hiermee ontstaat een beter begrip van de ontwikkeling van art. 17 EEX. Voor een goed begrip van de jurisprudentie over art. 17 EEX is het noodzakelijk zich te realiseren dat de uitspraken veelal zijn gewezen over een oudere versie van art. 17 EEX. De jurisprudentie van het Hof van Justitie is hierdoor soms achterhaald of een reden voor een latere wijziging van art. 17 EEX geweest.