Einde inhoudsopgave
25 jaar Awb in eenheid en verscheidenheid 2019/24.2
24.2 Digitaliserende en datagedreven overheid
F. Çapkurt, prof. mr. Y.E. Schuurmans, datum 01-12-2018
- Datum
01-12-2018
- Auteur
F. Çapkurt, prof. mr. Y.E. Schuurmans
- Vakgebied(en)
Bestuursrecht algemeen / Algemeen
Voetnoten
Voetnoten
J. Ambrose & M. Leta, ‘Lessons from the avalanche of numbers: Big Data in historical context’ A Journal of Law and Policy in the Information Society, (11) 2015, p. 201 – 277.
B. Custers, ‘Big data en big data technologie’ in: P.H. Blok e.a., Big data in het recht: een overzicht van het juridisch kader voor big-data toepassingen in de private sector, Den Haag: Sdu 2017.
B.M.A. van Eck, Geautomatiseerde ketenbesluiten en rechtsbescherming, Tilburg: 2018, p. 36.
Een voorbeeld vormt het private Totta data lab, dat met data het gedrag van mensen voorspelt, waaronder bijstandsfraude. Zie ‘Algoritme voorspelt wie fraude pleegt bij bijstandsuitkering’, NRC 8 april 2018. Zie ook S. Ranchordás, ‘Cities as Corporations? The Privatization of Cities and the Automation of Local Law’, Oxford Law and Autonomous Systems Series 2018 en WRR, Big Data in een vrije en veilige samenleving, Amsterdam: AUP 2016.
J. Kwakkel & A. Verbraeck, ‘Big data kwaliteit voor beleid’, Bestuurskunde 2016/1, p. 9-15 en S. Giest, ‘Big data for policymaking: fad or fasttrack?’, Policy Sciences 2017, p 367.
Y.E. Schuurmans, Van bestuursrechtelijke detailhandel naar maakindustrie, Leiden: Universiteit Leiden 2015, p. 19-20, J.C.A. de Poorter & F. Capkurt, ‘Rechterlijke toetsing van algemeen verbindende voorschriften. Over de indringendheid van de rechterlijke toetsing in een toekomstig direct beroep tegen algemeen verbindende voorschriften’, NTB 2017/10, p. 92 en R.A.J. van Gestel & J.C.A. de Poorter, ‘Putting evidence-based law making to the test: judicial review of legislative rationality’, The Theory and Practice of Legislation (4) 2016, p. 162-168.
A.C.M. Meuwese, ‘Grip op normstelling in het datatijdperk’, in: Algemene regels in het bestuursrecht (VAR reeks 158), Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2017, p. 145-186 en G.J. Zwenne & A.H.J. Schmidt, ‘Wordt de homo digitalis bestuursrechtelijk beschermd?’ in: Homo digitalis (Handelingen NJV, deel 2016/1), Deventer: Wolters Kluwer 2016, p. 307-385; B.J. van Ettekoven & B. Marseille, ‘Afscheid van de klassieke procedure in het bestuursrecht’ in: Afscheid van de klassieke procedure? (Handelingen NJV 2017/1), Deventer: Wolters Kluwer 2017, p. 139-164.
M. Hildebrandt, Smart technologies and the (ends) of Law. Novel entanglements of law and technology, Cheltenham: Edward Elgar Publishing 2015, A.J. Meijer, Bestuur in de datapolis. Slimme stad, blije burger?, Den Haag: Boom Bestuurskunde 2015, p. 10 en S. Ranchordás & A. Klop, ‘Data-Driven Regulation and Governance in Smart Cities’ in V. Mak, A. Berlee en E. Tjong Tjin Tai (red.), Research Handbook on Data Science and Law, Cheltenham: Edward Elgar 2018.
Door persoonsgegevens te verzamelen zonder een vooraf vastgesteld doel komen gegevensbeschermingsrechtelijke principes die neergelegd zijn in de AVG, zoals doelbinding en dataminimalisatie, onder druk te staan. J.E.J. Prins en E.M.L. Moerel, ‘Privacy voor de homo digitalis’, in: Homo digitalis (Handelingen NJV, deel 2016-I), Deventer: Kluwer 2016/1, p. 65.
De overheid verzamelt en verwerkt van oudsher al veel data.1 De hoeveelheid, variëteit en snelheid waarmee data uit verschillende type databronnen kunnen worden verzameld en geanalyseerd is echter revolutionair, zeker in combinatie met de sterke groei in opslag-, reken- en analyseercapaciteit.2 Data zijn niet langer enkel geïsoleerde en geadministreerde gegevens; zij vormen een ‘grondstof’ die kan worden geëxploiteerd, vernetwerkt en hergebruikt.3 De wetgever creëert registers, registratieplichten en wettelijke grondslagen om data uit te wisselen. Bestuursorganen verzamelen en registreren allerhande persoons- en niet-persoons gegevens. Zij laten software ontwikkelen door private partijen die deze data koppelen en analyseren, bouwen systemen die ketenbesluitvorming mogelijk maken4 en stellen profielen op naar aanleiding waarvan algoritmes data analyseren.5 De publieke meerwaarde van deze datagedreven beleids- en besluitvorming is dat het handelen van het bestuur zo veel als mogelijk op de feitelijke situatie is gebaseerd, waardoor beleids- en besluitvorming worden gerationaliseerd.6 Dat is ‘slim’ en sluit aan op een bredere wens binnen de wetgevingsleer en het bestuursrecht om over te gaan op meer evidence-based regulering.7
Deze ontwikkeling zet het denken over het juridische belang van feiten en rechtshandelingen onder druk. De Awb ziet het nemen van een besluit als het ware moment van machtsuitoefening door het bestuur. Het gros van de rechtsbeschermingsmogelijkheden is dan ook aan het besluitbegrip gekoppeld. De vraag is hoe lang dat blijft.8 Vele rechtshandelingen hebben een temporele werking, een eenduidig rechtsgevolg en kunnen ook weer worden teruggedraaid. Verzamelde data daarentegen kunnen voor de eeuwigheid zijn vastgelegd in digitale systemen en vormen de basis voor toekomstige, voor de burger nog onvoorziene rechtshandelingen.9 Dit komt mede doordat data worden verzameld op basis van zeer vage of meervoudige doelen, waarna ze later voor een ander doel worden hergebruikt.10 De impact van dataopslag, verwerking, verrijking en uitwisseling is enorm en zal, menen wij, de nieuwe wijze van machtsuitoefening vormen.11