Einde inhoudsopgave
Intellectuele eigendom in het conflictenrecht (R&P nr. IE1) 2009/2.2.4
2.2.4 Resumé
mr. S.J. Schaafsma, datum 25-06-2009
- Datum
25-06-2009
- Auteur
mr. S.J. Schaafsma
- JCDI
JCDI:ADS462833:1
- Vakgebied(en)
Intellectuele-eigendomsrecht / Algemeen
Internationaal privaatrecht / Conflictenrecht
Voetnoten
Voetnoten
Actes BC 1884, p. 8-9 (Note ciculaire van de Zwitserse Bondsraad van 3 december 1883), cursivering van de Bondsraad.
In dit schema is de vlakverdeling van materieel recht, vreemdelingenrecht en conflictenrecht (wit) afgezet tegen het destijds veelal gepercipieerde dualisme van 'toepassing van de wet van het land van import' versus `toepassing van de lex originis' (grijs). Zie par. 2.1.2 onder (d).
Actes BC 1886, p. 30 (Texte de la Convention). Een (niet-officiële) Nederlandse vertaling van deze verdragstekst (die nooit voor Nederland heeft gegolden) is opgenomen in Kok 1905, p. 31 e.v.:'De tot een der landen van het Verbond behoorende auteurs, of hunne rechtverkrijgenden, genieten in de andere landen voor hunne werken, hetzij in een dezer landen gepubliceerd, hetzij niet gepubliceerd, de rechten, welke de respectieve wetten den inlandschen auteurs thans verleenen of in 't vervolg verleenen zullen Het genot dezer rechten is afhankelijk van de vervulling der voorwaarden en formaliteiten, die de wetgeving van het land, waaruit 't werk herkomstig is, voorschrijft. Dit genot kan in de andere landen den duur der bescherming, toegekend in dat land van herkomst, niet overschrijden. Als land van herkomst van het werk wordt beschouwd, dat, waarin de eerste uitgave heeft plaats gehad, of, indien deze uitgave in meer dan één land van 't Verbond tegelijk is geschied, dat, welks wetgeving den kortsten beschermingstermijn stelt. Voor onuitgegeven werken wordt 't land, waartoe de auteur behoort, als land van herkomst beschouwd.'
Bureau de 1'Union, DdA 1895, p. 165 (cursivering van het Bureau). Over de term 'lex fori', zie noot 13 van dit hoofdstuk 2.
220. Roep om oplossing. Resumeren wij deze par. 2.2. Uit de wirwar van bilaterale verdragen klonk steeds luider de roep om een multilateraal verdrag dat duidelijkheid en uniformiteit bracht, en dat was gebaseerd op nationale behandeling `pur et simple', dus zonder complicerende uitzonderingen. De Zwitserse Bondsraad bracht het anno 1883 als volgt onder woorden:
"(...) le besoin impérieux s'est montré de protéger aussi ce droit dans les relations internationales, qui vont tous les jours se multipliant et grandissant. C'est à ce besoin que l'on s'est efforcé de répondre par les nombreuses conventions conclues dans les dernières années entre les principaux États. Mais, quels que soient les avantages que ces conventions présentent, il faut reconnaltre qu'elles sont loin de protéger d'une manière uniforme, efficace et complète les droits d'auteur.
(...) ce serait certainement un grand gain que d'aboutir dès maintenant à une entente générale par laquelle se trouverait proclamé le principe supérieur et, pour ainsi dire, de droit naturel: que l'auteur d'une oeuvre littéraire ou artistique, quels que soient sa nationalité et le lieu de reproduction, doit être protégé partout à l'égal des ressortissants de chaque nation. 1
221. Berner Conventie. Drie jaar later was het gewenste multilaterale verdrag tot stand gekomen: de Berner Conventie was een feit. De architectuur van deze conventie werd ingericht volgens hetzelfde grondplan als de meeste bilaterale verdragen van die tijd — dus: nationale behandeling als uitgangspunt, waarop enerzijds enkele uitzonderingen ten faveure van de lex originis werden gemaakt, terwijl het anderzijds werd aangevuld door enkele bepalingen van materieel auteursrecht.
222. Uitgangspunt: nationale behandeling. Het uitgangspunt van nationale behandeling (traitement national) was de leidende en beproefde oplossing in het intellectuele-eigendomsrecht, en het lag dan ook zeer voor de hand dat de verdragsopstellers deze oplossing overnamen. Met dit uitgangspunt kozen de verdragsopstellers welbewust voor de twee in dit beginsel besloten liggende maatregelen, te weten — op conflictenrechtelijk vlak — toepasselijkheid van de wet van het land van import, en — op vreemdelingenrechtelijk vlak — non-discriminatie.
223. Lex originis-uitzonderingen en ius conventionis-aanvulling. Op dit uitgangspunt werden twee uitzonderingen gemaakt waardoor de lex originis een rol kreeg toebedeeld. Op conflictenrechtelijk vlak werd een uitzondering gemaakt voor wat betreft de formaliteiten; hierop werd de lex originis toepasselijk verklaard. Op vreemdelingenrechtelijk vlak werd een uitzondering gemaakt voor wat betreft de beschermingsduur; hier werd een materiële-reciprociteitstoets ingebouwd. Zo moest het beginsel van nationale behandeling op ieder van zijn beide aspecten — conflictregel en non-discriminatiebeginsel — een interventie van de lex originis dulden. Ten slotte bevatte de conventie, op materieelrechtelijk vlak, nog enkele bepalingen van eenvormig auteursrecht: het ius conventionis. Dit was een voorzichtige eerste aanzet tot een internationale codificatie.
224. Schema. Een en ander laat zich schematisch vertalen als in Figuur 2.2
Figuur 2: Beschermingssystematiek Berner Conventie 1886.
225. Art 2 Berner Conventie 1886. Tezamen genomen kwam de kernbepaling van de conventie, artikel 2, daarmee als volgt te luiden:
"Les auteurs ressortissant à l'un des pays de l'Union, ou leurs ayants cause, jouissent, dans les autres pays, pour leurs ceuvres, soit publiées dans un de ces pays, soit non publiées, des droits que les lois respectives accordent actuellement ou accorderont par la suite aux nationaux.
La jouissance de ces droits est subordonnée à l'accomplissement des conditions et formalités prescrites par la législation du pays d'origine de l'ceuvre; elle ne peut excéder, dans les autres pays, la durée de la protection accordée dans ledit pays d'origine.
Est considéré comme pays d'origine de l'ceuvre, celui de la première publication, ou, si cette publication a lieu simultanément dans plusieurs pays de l'Union, celui d'entre eux dont la législation accorde la durée de protection la plus courte.
Pour les ceuvres non publiées, le pays auquel appartient l'auteur est considéré comme pays d'origine de neuvre." 3
226. Huidig art. 5 lid 1. Het in het eerste lid neergelegde beginsel van nationale behandeling geldt tot op de dag van vandaag: deze tekst is, daargelaten enkele hier niet relevante wijzigingen, overgenomen in het huidige artikel 5 lid 1. Zo hebben wij in dit hoofdstuk 2 de genesis van het huidige artikel 5 lid 1 verklaard.
227. Evaluatie. De Berner Conventie van 1886 was een grote stap voorwaarts ten opzichte van bestaande wirwar van bilaterale verdragen. Zij bracht eenvormigheid, duidelijkheid en stabiliteit. En zij vormde een platform waarop een werkelijke unificatie van het auteursrecht kon worden opgebouwd. Ook in ons aandachtsveld bracht zij vooruitgang: het ideaal van nationale behandeling `pur et simple' leek dicht te worden benaderd. Slechts twee beperkte lex originis-uitzonderingen had men op het beginsel van nationale behandeling gemaakt. De eerste, betreffende de formaliteiten, vormde een stap voorwaarts uit de formaliteitenchaos in de bilaterale verdragen. De auteur hoefde nu immers enkel nog de formaliteiten van de lex originis te vervullen. Dit was een auteursvriendelijke uitzondering op het beginsel van nationale behandeling. Dat gold niet voor de tweede uitzondering, de materiële-reciprociteitstoets inzake de beschermingsduur. Deze uitzondering vormde een inbreuk op nationale behandeling `pur et simple'. Toch was zij een verbetering ten opzichte van de praktijk van de bilaterale verdragen. In de bilaterale verdragen had deze uitzondering immers meestal een veel ruimer toepassingsgebied: zij zag doorgaans niet alleen op de beschermingsduur, maar ook op het bestaan en de omvang van het auteursrecht, en dat leidde tot een vrijwel integrale vergelijking van twee rechtsstelsels met alle complicaties van dien. Met die praktijk brak de Berner Conventie. De materiële-reciprociteitsuitzondering werd beteugeld, zij had alleen nog betrekking op de beschermingsduur. Zo was de inbreuk op het beginsel van nationale behandeling aanzienlijk verkleind.
228. Ruim zeven jaar na de inwerkingtreding van de conventie in 1887 constateerde het Bureau van de Berner Unie dan ook tevreden dat het beginsel van nationale behandeling zoals dat in de Berner Conventie was vastgelegd, daadwerkelijke vooruitgang had opgeleverd:
"I, adoption du principe fondamental de la Convention, formulé plus haut: -jouissance, pour l' auteur unioniste, de tous les droits reconnus par la lex fori combinée avec les dispositions de la Convention, sauf en ce qui concern le délai de protection,- a été un veritable progrès réalisé sur l'état de choses antérieur tel qu'il résultait des traités littéraires particuliere." 4
229. Toch was de strijd nog niet gestreden. Nog steeds — zo komt dadelijk in hoofdstuk 3 ter sprake — bleken de uitzonderingen op het beginsel van nationale behandeling een bron van complicaties.