HvJ EU, 30-10-2025, nr. C-143/23

Richtlijn 97/7/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 1997 betreffende de bescherming van de consument bij op afstand gesloten overeenkomsten (PB 1997, L 144, blz. 19), die is vervangen door richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende consumentenrechten, tot wijziging van richtlijn 93/13/EEG van de Raad en van richtlijn 1999/44/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijn 85/577/EEG en van richtlijn 97/7/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB 2011, L 304, blz. 64), verklaarde in overweging 14:

In de overwegingen 7 tot en met 10, 31, 34 en 35 van richtlijn 2008/48 staat te lezen:

Artikel 1 (‘Onderwerp’) van richtlijn 2008/48 bepaalt:

In artikel 3 (‘Definities’) van deze richtlijn is bepaald:

Artikel 10 (‘In de kredietovereenkomst te vermelden informatie’) van die richtlijn bepaalt in lid 2:

Artikel 14 (‘Herroepingsrecht’) van die richtlijn luidt als volgt:

Artikel 15 (‘Gelieerde kredietovereenkomsten’) van richtlijn 2008/48 bepaalt in lid 1:

Artikel 22 (‘Harmonisatie en dwingend karakter van de richtlijn’) van deze richtlijn bepaalt in lid 1:

§ 355 (‘Herroepingsrecht bij consumentenovereenkomsten’) van het Bürgerliche Gesetzbuch (burgerlijk wetboek; hierna: ‘BGB’) luidt als volgt:

§ 356b (‘Herroepingsrecht bij consumentenkredietovereenkomsten’) van het BGB bepaalt in lid 2:

In § 357 (‘Rechtsgevolgen van de herroeping van buiten verkoopruimten of op afstand gesloten overeenkomsten, met uitzondering van overeenkomsten betreffende financiële diensten’) van het BGB, in de versie zoals van toepassing op de feiten van het hoofdgeding, was bepaald:

§ 357a (‘Rechtsgevolgen van de herroeping van overeenkomsten betreffende financiële diensten’) van het BGB, in de versie zoals van toepassing op de feiten van het hoofdgeding, bepaalde:

§ 358 (‘Aan de herroepen overeenkomst gelieerde overeenkomst’) van het BGB, in de versie zoals van toepassing op de feiten van het hoofdgeding, luidde als volgt:

§ 492 (‘Schriftelijke vorm en inhoud van de overeenkomst’) van het BGB bepaalt:

Artikel 247 (‘Informatieverplichtingen bij consumentenkredietovereenkomsten, financiële steun tegen vergoeding en kredietbemiddelingsovereenkomsten’) van het EGBGB bepaalt:

Met zijn vierde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 10, lid 2, onder l), en artikel 14, lid 1, tweede alinea, onder b), van richtlijn 2008/48 aldus moeten worden uitgelegd dat de in artikel 14, lid 1, bedoelde herroepingstermijn enkel ingaat wanneer in de kredietovereenkomst de op het tijdstip van het sluiten ervan geldende vertragingsrentevoet in de vorm van een concreet percentage is vermeld. Indien die vraag ontkennend wordt beantwoord, wenst hij te vernemen of de niet-vermelding van deze informatie van invloed kan zijn op het vermogen van de consument om de omvang van zijn rechten en verplichtingen uit hoofde van deze richtlijn te beoordelen of zijn beslissing om de overeenkomst te sluiten ongunstig kan beïnvloeden en hem in voorkomend geval de mogelijkheid kan ontnemen om zijn rechten onder in wezen dezelfde voorwaarden uit te oefenen als indien die informatie wél volledig en correct was geweest.

Uit artikel 14, lid 1, tweede alinea, onder b), van richtlijn 2008/48 volgt dat de herroepingstermijn van 14 dagen pas ingaat op de dag waarop de consument met name de in artikel 10 van deze richtlijn bedoelde informatie heeft ontvangen, als die dag later valt dan de dag waarop de kredietovereenkomst is gesloten.

Overeenkomstig artikel 10, lid 2, onder l), van richtlijn 2008/48 moet in de kredietovereenkomst op duidelijke en beknopte wijze melding worden gemaakt van de op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst geldende rentevoet in geval van betalingsachterstand alsmede van de wijzigingsmodaliteiten en, in voorkomend geval, kosten van niet-nakoming.

In herinnering moet worden gebracht dat het door richtlijn 2008/48 uitgewerkte beschermingsstelsel op de gedachte berust dat de consument zich tegenover de verkoper in een zwakke onderhandelingspositie bevindt en over minder informatie dan de verkoper beschikt, wat ertoe leidt dat hij met de door de verkoper vooraf opgestelde voorwaarden instemt zonder op de inhoud daarvan invloed te kunnen uitoefenen (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 259 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het is voor een consument van wezenlijk belang dat hij, vóór en bij de sluiting van een overeenkomst, kennisneemt van alle contractvoorwaarden en de gevolgen die aan die sluiting zijn verbonden. Met name op basis van die informatie zal hij beslissen of hij gebonden wenst te zijn door de voorwaarden die de handelaar tevoren heeft vastgesteld (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 260 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In dit verband draagt de in artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48 neergelegde informatieplicht bij tot de verwezenlijking van het doel van die richtlijn, dat erin bestaat om ter zake van het consumentenkrediet op een aantal kerngebieden een volledige en dwingende harmonisatie tot stand te brengen die nodig is om te waarborgen dat alle consumenten in de Europese Unie een grondige en gelijkwaardige bescherming van hun belangen genieten en om de totstandkoming van een goed functionerende interne markt voor consumentenkrediet te vergemakkelijken, zoals uit de overwegingen 7 en 9 van die richtlijn blijkt (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 262 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Uit artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48, gelezen in samenhang met overweging 31, blijkt immers dat het vereiste dat in een op papier of op een andere duurzame drager opgestelde kredietovereenkomst op duidelijke en beknopte wijze de in die bepaling bedoelde informatie wordt opgenomen, noodzakelijk is zodat de consument kennis kan nemen van zijn rechten en verplichtingen. De kennis en een goed begrip door de consument van de gegevens die de kredietovereenkomst verplicht moet bevatten, zijn noodzakelijk voor de goede uitvoering van deze overeenkomst en met name de uitoefening van zijn rechten (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 263 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Ingeval de krachtens artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48 door de kredietgever aan de consument verstrekte informatie onvolledig of onjuist blijkt, gaat de herroepingstermijn dus enkel in indien de onvolledigheid of de onjuistheid van die informatie niet van dien aard is dat zij het vermogen van de consument om de omvang van zijn rechten en verplichtingen uit hoofde van deze richtlijn te beoordelen en zijn beslissing om de overeenkomst te sluiten ongunstig beïnvloedt en hem in voorkomend geval de mogelijkheid ontneemt om zijn rechten onder in essentie dezelfde voorwaarden uit te oefenen als indien die informatie wél volledig en correct was geweest (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 265 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Een situatie waarin onvolledige of onjuiste informatie wordt verstrekt moet echter worden onderscheiden van een situatie waarin de vereiste informatie ontbreekt (zie in die zin arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 264).

In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat in geen van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde kredietovereenkomsten de op het tijdstip van het sluiten van die overeenkomsten geldende vertragingsrentevoet in de vorm van een concreet percentage werd vermeld. Uit het dossier waarover het Hof beschikt, blijkt evenmin dat deze informatie na de sluiting van deze overeenkomsten aan de betrokken consumenten is meegedeeld.

In dit verband moet worden benadrukt dat de verplichting om in de kredietovereenkomst de concrete vertragingsrentevoet, uitgedrukt in een percentage, te vermelden, overeenkomstig artikel 10, lid 2, onder l), van richtlijn 2008/48, de consument in staat stelt kennis te nemen van de gevolgen indien hij betalingsachterstand zou oplopen. Derhalve heeft het Hof geoordeeld dat de op het tijdstip van het sluiten van een kredietovereenkomst geldende vertragingsrentevoet in de vorm van een concreet percentage in die overeenkomst moet worden vermeld, en dat het mechanisme voor de aanpassing van die rentevoet in die overeenkomst concreet moet worden beschreven (arrest van 9 september 2021, Volkswagen Bank e.a., C-33/20, C-155/20 en C-187/20, EU:C:2021:736, punten 92 en 95).

Dat in het kader van een kredietovereenkomst de geldende vertragingsrentevoet, uitgedrukt in de vorm van een concreet percentage, wordt vermeld, blijkt namelijk onontbeerlijk opdat de consument zich een beeld kan vormen van de draagwijdte van zijn contractuele verbintenis, met name wat betreft de financiële gevolgen die kunnen voortvloeien uit een niet-nakoming van zijn betalingsverplichting of een vertraging in de uitvoering ervan. Deze informatie kan in dat opzicht niet alleen van invloed zijn op de beslissing van de consument om het contract te sluiten, maar ook op zijn vermogen om het beheer van de terugbetaling van de aangegane lening te organiseren.

Hieruit volgt dat wanneer in de kredietovereenkomst de op het tijdstip van sluiting van de overeenkomst geldende vertragingsrentevoet niet in de vorm van een concreet percentage is vermeld, de in artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 bedoelde herroepingstermijn niet ingaat voordat deze informatie aan de consument is meegedeeld (zie in die zin arrest van 9 september 2021, Volkswagen Bank e.a., C-33/20, C-155/20 en C-187/20, EU:C:2021:736, punt 117).

Gelet op een en ander moet op de vierde vraag worden geantwoord dat artikel 10, lid 2, onder l), en artikel 14, lid 1, tweede alinea, onder b), van richtlijn 2008/48 aldus moeten worden uitgelegd dat de in artikel 14, lid 1, bedoelde herroepingstermijn niet ingaat wanneer in de kredietovereenkomst de op het tijdstip van het sluiten ervan geldende vertragingsrentevoet niet is vermeld in de vorm van een concreet percentage, en dat zolang deze informatie niet naar behoren aan de consument is meegedeeld.

Met zijn vijfde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat het eraan in de weg staat dat de kredietgever zich op geldige wijze kan beroepen op misbruik door de consument van het in dat artikel 14, lid 1, bedoelde herroepingsrecht vanwege de handelwijze van de consument tussen de sluiting van de overeenkomst en de uitoefening van het herroepingsrecht, of zelfs na die uitoefening, wanneer in de kredietovereenkomst, in strijd met artikel 10, lid 2, onder l), van deze richtlijn, de op het tijdstip van het sluiten van die overeenkomst geldende vertragingsrentevoet niet in de vorm van een concreet percentage is vermeld. Indien deze vraag ontkennend wordt beantwoord, wenst de verwijzende rechter te vernemen of de kwalificatie als rechtsmisbruik kan worden gebaseerd op de omstandigheid dat deze consument het voertuig blijft gebruiken totdat de nationale rechterlijke instanties uitspraak hebben gedaan over de geldigheid van de herroeping en op de omstandigheid dat de consument weigert een compenserende vergoeding wegens waardevermindering van dat voertuig te betalen.

In dit verband dient in de eerste plaats te worden opgemerkt dat richtlijn 2008/48 geen bepalingen bevat die de kwestie van misbruik door de consument van de hem door deze richtlijn verleende rechten regelen (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 280 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het is echter vaste rechtspraak dat er in het Unierecht een algemeen rechtsbeginsel bestaat dat justitiabelen zich niet door middel van fraude of misbruik kunnen beroepen op het Unierecht (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 281 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

De justitiabelen dienen dit algemene rechtsbeginsel na te leven. De Unieregeling mag immers niet zo ruim worden toegepast dat zij transacties dekt die zijn verricht met het doel om door fraude of misbruik te profiteren van de door het Unierecht toegekende voordelen (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 282 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Uit dit beginsel volgt dan ook dat een lidstaat de toepassing van de Unierechtelijke bepalingen moet weigeren — zelfs bij gebreke van bepalingen van nationaal recht die in een dergelijke weigering voorzien — indien zij door een persoon niet worden ingeroepen ter verwezenlijking van de doelstellingen van deze bepalingen, maar om een Unierechtelijk voordeel te verkrijgen terwijl slechts formeel voldaan is aan de Unierechtelijke objectieve voorwaarden om op dit voordeel aanspraak te kunnen maken (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 283 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In de tweede plaats blijkt uit vaste rechtspraak dat voor het bewijs dat er sprake is van misbruik enerzijds een geheel van objectieve omstandigheden vereist is waaruit blijkt dat in weerwil van de formele naleving van de door de toepasselijke Unieregeling opgelegde voorwaarden het door deze regeling beoogde doel niet is bereikt, en anderzijds een subjectief element, namelijk de bedoeling om een door de Unieregeling toegekend voordeel te verkrijgen door kunstmatig de voorwaarden te creëren waaronder het recht op dat voordeel ontstaat (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 285 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Uiteindelijk staat het aan de verwijzende rechter om na te gaan of in de bij hem aanhangige zaken sprake is van een dergelijk misbruik door alle feiten en omstandigheden van de zaak in aanmerking te nemen, met inbegrip van de feiten en omstandigheden die volgen op de transactie die misbruik zou opleveren (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 286 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Het Hof kan de nationale rechter echter leiden bij zijn beoordeling.

In dit verband volgt uit de rechtspraak dat de kredietgever niet op geldige wijze kan stellen dat, omdat er aanzienlijke tijd is verstreken tussen de sluiting van de overeenkomst en de gebruikmaking van het in artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 genoemde herroepingsrecht, de consument misbruik heeft gemaakt van dit recht, wanneer een van de in artikel 10, lid 2, van die richtlijn bedoelde verplichte vermeldingen niet in de kredietovereenkomst was opgenomen en evenmin achteraf naar behoren is meegedeeld, waarbij niet van belang is of die consument niet op de hoogte was van het bestaan van zijn herroepingsrecht (arrest van 9 september 2021, Volkswagen Bank e.a., C-33/20, C-155/20 en C-187/20, EU:C:2021:736, punt 127).

Bijgevolg kan een kredietgever zich niet beroepen op misbruik van het herroepingsrecht wanneer in de kredietovereenkomst de op het tijdstip van het sluiten ervan geldende vertragingsrentevoet niet in de vorm van een concreet percentage is vermeld, waarbij deze vermelding deel uitmaakt van bovengenoemde verplichte vermeldingen. Zoals blijkt uit punt 75 van het onderhavige arrest, is de herroepingstermijn in een dergelijk geval immers niet ingegaan.

Gelet op een en ander moet op het eerste onderdeel van de vijfde vraag worden geantwoord dat artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat het eraan in de weg staat dat de kredietgever zich op geldige wijze kan beroepen op misbruik door de consument van het in dat artikel 14, lid 1, bedoelde herroepingsrecht vanwege de handelwijze van de consument tussen de sluiting van de overeenkomst en de uitoefening van het herroepingsrecht, of zelfs na die uitoefening, wanneer de door artikel 10, lid 2, onder l), van die richtlijn vereiste vermelding, in de vorm van een concreet percentage, van de op het tijdstip van het sluiten van die overeenkomst geldende vertragingsrentevoet, niet in de kredietovereenkomst was opgenomen en evenmin achteraf naar behoren is meegedeeld.

Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen nationale rechtspraak volgens welke, wanneer de consument gebruikmaakt van het herroepingsrecht met betrekking tot een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig, het bedrag van de compenserende vergoeding wegens waardevermindering die deze consument bij de teruggave van het voertuig aan de kredietgever verschuldigd is, wordt berekend door van de verkoopprijs die de handelaar bij de aankoop van het voertuig door die consument in rekening heeft gebracht, de aankoopprijs af te trekken die de handelaar heeft betaald op het tijdstip van de teruggave van dat voertuig.

Krachtens artikel 3, onder n), van richtlijn 2008/48 is een ‘gelieerde kredietovereenkomst’ een kredietovereenkomst waarbij geldt dat het betreffende krediet uitsluitend dient ter financiering van met name een overeenkomst voor de levering van goederen, op voorwaarde dat die twee overeenkomsten objectief gezien een commerciële eenheid vormen.

In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde kredietovereenkomsten zijn gebruikt voor de aankoop van motorvoertuigen voor privégebruik. Daaruit blijkt ook dat de kredietbedragen rechtstreeks werden betaald aan de autohandelaren bij wie de voertuigen zijn gekocht. Bijgevolg vallen deze overeenkomsten onder het begrip ‘gelieerde kredietovereenkomst’ in de zin van artikel 3, onder n), van richtlijn 2008/48.

Wat artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 betreft, hierin wordt bepaald dat de consument over een termijn van 14 kalenderdagen beschikt om de kredietovereenkomst zonder opgave van redenen te herroepen. Richtlijn 2008/48 bevat echter geen bepalingen inzake de gevolgen van de herroeping door de consument van een kredietovereenkomst die gelieerd is aan de overeenkomst tot levering van goederen. Bovendien wordt in overweging 35 van die richtlijn uiteengezet dat deze richtlijn de regelgeving van de lidstaten inzake de teruggave van het door het krediet gefinancierde goed of daarmee samenhangende aangelegenheden onverlet laat (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 302).

Bij gebreke van specifieke Unieregeling ter zake zijn de nadere uitvoeringsregels voor de door die richtlijn geboden consumentenbescherming op grond van het beginsel van procedurele autonomie van de lidstaten een aangelegenheid van de interne rechtsorde van die staten. Die nadere regels mogen echter niet ongunstiger zijn dan de regels die voor soortgelijke nationale situaties gelden (gelijkwaardigheidsbeginsel) en mogen de uitoefening van de door het Unierecht verleende rechten in de praktijk niet onmogelijk of uiterst moeilijk maken (doeltreffendheidsbeginsel) (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 303 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Wat de eerbiediging van het doeltreffendheidsbeginsel betreft — het enige beginsel dat in casu relevant is — volgt uit de rechtspraak dat de vraag of een nationale procedurele bepaling het onmogelijk of uiterst moeilijk maakt om het Unierecht toe te passen, steeds moet worden onderzocht rekening houdend met de plaats van die bepaling in de gehele procedure bij de verschillende nationale instanties en met het verloop en de bijzondere kenmerken van die procedure. Daartoe moet zo nodig rekening worden gehouden met de beginselen die aan het nationale stelsel van rechtspleging ten grondslag liggen, zoals de bescherming van de rechten van de verdediging, het rechtszekerheidsbeginsel en het goede verloop van de procedure (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 304 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

De nationale bepalingen — en, in voorkomend geval, de nationale rechtspraak waarin die bepalingen worden toegepast — die de gevolgen regelen van de herroeping door de consument van een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een overeenkomst tot levering van goederen, mogen dus geen afbreuk doen aan de doeltreffendheid en effectiviteit van het in artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 bedoelde herroepingsrecht.

In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing in de eerste plaats dat krachtens § 357, lid 7, van het BGB de consument verplicht is een compenserende vergoeding wegens de waardevermindering van het goed te betalen wanneer deze het gevolg is van een behandeling van het goed die niet noodzakelijk was om de aard, de kenmerken en de werking ervan na te gaan, op voorwaarde dat de handelaar de consument heeft geïnformeerd over diens herroepingsrecht. In de tweede plaats wordt volgens de rechtspraak van het Bundesgerichtshof het bedrag van deze compenserende vergoeding in omstandigheden als die van het hoofdgeding berekend door van de verkoopprijs die de handelaar bij de aankoop van het voertuig door de consument in rekening heeft gebracht, de aankoopprijs af te trekken die de handelaar heeft betaald op het tijdstip van de teruggave van het voertuig.

Volgens de door de verwijzende rechter verstrekte gegevens is deze berekeningsmethode gebaseerd op verschillende marktwaarden die het resultaat zijn van transacties op verschillende markten, te weten enerzijds de markt waarop de handelaren verkopen en anderzijds die waarop zij aankopen. Volgens deze gegevens belast die methode de consument niet alleen met de compensatie van de waardevermindering die voortvloeit uit het gebruik van het voertuig, maar ook met de kosten van wederverkoop, een winstmarge en de belasting over de toegevoegde waarde. Het gaat namelijk om lasten die inherent zijn aan de gebruikmaking van het herroepingsrecht en die losstaan van het gebruik van het voertuig door de consument. Dit zou erop neerkomen dat de consument wordt verplicht om een vergoeding te betalen wegens de loutere gebruikmaking van het herroepingsrecht. Hieruit volgt dat het bedrag van die vergoeding hoog kan zijn, zelfs wanneer het voertuig voor de gebruikmaking van het herroepingsrecht nooit is geregistreerd of gebruikt.

In dit verband moet worden opgemerkt dat het Hof met betrekking tot het in richtlijn 97/7 bedoelde herroepingsrecht in geval van een op afstand gesloten overeenkomst reeds heeft geoordeeld dat de aan de lidstaten toegekende bevoegdheid om de voorwaarden en regels van dat recht te bepalen, moet worden uitgeoefend met inachtneming van de doelstelling van deze richtlijn en geen afbreuk mag doen aan de doeltreffendheid en de effectiviteit van dat recht. Dit zou het geval zijn wanneer het bedrag van een compenserende vergoeding wegens waardevermindering van een goed, die de consument bij de teruggave van het goed aan de kredietgever verschuldigd is, niet in verhouding staat tot de koopprijs van dat goed (zie in die zin arrest van 3 september 2009, Messner, C-489/07, EU:C:2009:502, punt 27).

Deze uitlegging geldt ook voor richtlijn 2008/48. Net als richtlijn 97/7, waarvan overweging 14 vermeldde dat de lidstaten de bevoegdheid hadden om de voorwaarden en regels voortvloeiend uit het herroepingsrecht te bepalen, kent richtlijn 2008/48 de lidstaten immers speelruimte toe, aangezien — zoals reeds is opgemerkt in punt 89 van het onderhavige arrest — deze richtlijn het aan hen overlaat om de aangelegenheden betreffende de teruggave van het door het krediet gefinancierde goed of enige andere daarmee samenhangende aangelegenheid te regelen. Zoals blijkt uit punt 92 van het onderhavige arrest, vereist het doeltreffendheidsbeginsel bovendien dat de nationale bepalingen die de gevolgen van de uitoefening van het herroepingsrecht regelen, de doeltreffendheid en effectiviteit van dit recht niet zodanig aantasten dat de uitoefening van dat recht in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk wordt gemaakt.

De evenredigheid van de compenserende vergoeding die van de consument kan worden gevorderd nadat hij van zijn herroepingsrecht gebruik heeft gemaakt, moet worden beoordeeld aan de hand van een uitvoerige analyse, waarbij rekening wordt gehouden met de gebruikswijze die eigen is aan het goed in kwestie en met de staat van het voertuig op het tijdstip van de teruggave ervan, met name uit het oogpunt van een eventuele mechanische beschadiging of esthetische wijziging als gevolg van dat gebruik. Het enkele feit dat de aldus bepaalde compenserende vergoeding hoog kan zijn in verhouding tot de door de consument betaalde aankoopprijs van het voertuig, kan als zodanig niet aantonen dat deze vergoeding onevenredig is en dat de berekeningsmethode voor die vergoeding de uitoefening van het herroepingsrecht in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk maakt, voor zover het bedrag van die vergoeding objectief de werkelijke waardevermindering van dat voertuig weergeeft, waarbij die waardevermindering het gevolg is van het gebruik van het voertuig door de consument en de staat waarin het zich bevindt op het tijdstip van teruggave.

Onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties, moet daarentegen worden geoordeeld dat een berekeningsmethode die uitsluitend is gebaseerd op het prijsverschil tussen de aankoop en de wederverkoop van het voertuig en die rekening houdt met factoren die geen verband houden met het gebruik van dit voertuig, zoals handelsmarges en kosten van wederverkoop — die eenzijdig door de autohandelaar worden vastgesteld — alsook de belasting over de toegevoegde waarde, het niet mogelijk maakt om de waardevermindering van dat voertuig als gevolg van het gebruik ervan door de consument te beoordelen. Bovendien merkt de verwijzende rechter terecht op dat deze factoren zelfs een rol spelen wanneer het voertuig niet is geregistreerd en gebruikt voor de uitoefening van het herroepingsrecht. Deze methode lijkt deze consument dus een last op te leggen die uitsluitend voortvloeit uit de uitoefening van zijn herroepingsrecht.

In die omstandigheden kan een berekeningsmethode voor een compenserende vergoeding wegens de waardevermindering van een goed als die welke in het hoofdgeding aan de orde is leiden tot een vergoeding die onevenredig is ten opzichte van de aankoopprijs van dat goed en de uitoefening van het herroepingsrecht in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk maken.

Gelet op een en ander moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48, gelezen in het licht van het doeltreffendheidsbeginsel, aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen nationale rechtspraak volgens welke, wanneer de consument gebruikmaakt van het herroepingsrecht met betrekking tot een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig, het bedrag van de compenserende vergoeding wegens waardevermindering die deze consument bij de teruggave van het voertuig aan de kredietgever verschuldigd is, wordt berekend door van de verkoopprijs die de handelaar bij de aankoop van het voertuig door die consument in rekening heeft gebracht, de aankoopprijs af te trekken die de handelaar heeft betaald op het tijdstip van de teruggave van dat voertuig, voor zover bij deze berekeningsmethode rekening wordt gehouden met factoren die geen verband houden met het gebruik van dit voertuig door de consument.

Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of richtlijn 2008/48, gelet op artikel 14, lid 3, onder b), eerste volzin, aldus moet worden uitgelegd dat zij een volledige harmonisatie tot stand brengt van de regels betreffende de gevolgen van de uitoefening door de consument van zijn recht om een kredietovereenkomst te herroepen die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig.

In dit verband moet in de eerste plaats worden opgemerkt dat uit artikel 22, lid 1, van richtlijn 2008/48, uitgelegd tegen de achtergrond van de overwegingen 9 en 10 ervan, blijkt dat deze richtlijn voor de binnen haar werkingssfeer vallende kredietovereenkomsten voorziet in een volledige harmonisatie en, zoals volgt uit het opschrift van dat artikel 22, een dwingend karakter heeft. Hieruit volgt dat de lidstaten voor de door die harmonisatie specifiek bestreken materies geen nationale bepalingen mogen handhaven of invoeren die afwijken van de bepalingen waarin in deze richtlijn is voorzien (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 295 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Artikel 2, lid 1, van richtlijn 2008/48 bepaalt dat deze richtlijn van toepassing is op kredietovereenkomsten en, zoals blijkt uit artikel 3, onder n), van deze richtlijn, waarvan de bewoordingen in punt 87 van het onderhavige arrest in herinnering zijn gebracht, vallen ‘gelieerde kredietovereenkomsten’ onder de categorie ‘kredietovereenkomsten’. Hieruit volgt dat gelieerde kredietovereenkomsten in de zin van dat artikel 3, onder n), niet louter op grond van hun voorwerp van de werkingssfeer van deze richtlijn zijn uitgesloten.

Artikel 14, lid 3, onder b), van richtlijn 2008/48 bepaalt echter enkel dat indien de consument van zijn herroepingsrecht gebruikmaakt, hij onverwijld en uiterlijk binnen 30 kalenderdagen nadat hij de kennisgeving van de herroeping aan de kredietgever heeft gestuurd, de kredietgever het geleende kapitaal en de op dit kapitaal lopende rente terugbetaalt vanaf de datum waarop het krediet is opgenomen tot de datum waarop het kapitaal wordt terugbetaald. De verschuldigde debetrente wordt berekend aan de hand van de overeengekomen debetrentevoet.

In de tweede plaats moet om te beginnen worden benadrukt, zoals in punt 89 van het onderhavige arrest is opgemerkt, dat richtlijn 2008/48 geen bepalingen bevat over de gevolgen van de gebruikmaking van het herroepingsrecht door de consument met betrekking tot een kredietovereenkomst die gelieerd is aan de overeenkomst tot levering van goederen. Bovendien wordt in overweging 35 van die richtlijn uiteengezet dat deze richtlijn de regelgeving van de lidstaten inzake de teruggave van het door het krediet gefinancierde goed of daarmee samenhangende aangelegenheden onverlet laat (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 302).

Vervolgens, zoals de advocaat-generaal in de punten 34 en 37 van zijn conclusie heeft opgemerkt, zegt artikel 14, lid 3, onder b), eerste volzin, van richtlijn 2008/48 niets over wat er moet gebeuren met het gefinancierde goed of over eventuele wisselwerkingen tussen de gelieerde kredietovereenkomst en de koopovereenkomst voor het voertuig. De enige bepaling van deze richtlijn die verwijst naar de gevolgen van de gebruikmaking van een herroepingsrecht bij een gelieerde kredietovereenkomst, namelijk artikel 15, lid 1, betreft het geval waarin een consument een dergelijk in het Unierecht voorzien recht uitoefent met betrekking tot een overeenkomst voor de levering van een goed of de verrichting van een dienst. Daarentegen wordt in geen enkele bepaling van richtlijn 2008/48 het geval geregeld waarin het herroepingsrecht waarvan de consument gebruikmaakt betrekking heeft op de gelieerde kredietovereenkomst zelf.

Ten slotte en zoals reeds in punt 90 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, zijn bij gebreke van specifieke Unieregeling ter zake de nadere uitvoeringsregels voor de door richtlijn 2008/48 geboden consumentenbescherming op grond van het beginsel van procedurele autonomie van de lidstaten een aangelegenheid van de interne rechtsorde van die staten. Die nadere regels mogen echter niet ongunstiger zijn dan de regels die voor soortgelijke nationale situaties gelden (gelijkwaardigheidsbeginsel) en mogen de uitoefening van de door het Unierecht verleende rechten in de praktijk niet onmogelijk of uiterst moeilijk maken (doeltreffendheidsbeginsel).

Hieruit volgt dat de Uniewetgever heeft willen waarborgen dat de uitoefening van het herroepingsrecht doeltreffend is, maar tegelijkertijd de lidstaten een beoordelingsmarge heeft gelaten met betrekking tot de uitvoering van die herroeping in het specifieke kader van de gelieerde kredietovereenkomst. Richtlijn 2008/48 brengt dus geen volledige harmonisatie tot stand van alle rechtsgevolgen die uit de herroeping van een dergelijke overeenkomst kunnen voortvloeien.

Bijgevolg staat het aan de lidstaten om, met inachtneming van het gelijkwaardigheids- en het doeltreffendheidsbeginsel, de gevolgen van de uitoefening van het herroepingsrecht in het kader van een aan een overeenkomst voor de levering van goederen gelieerde kredietovereenkomst nader te omschrijven, met inbegrip van, in voorkomend geval, de verplichting om de op het kapitaal lopende rente te betalen en de regeling van deze verplichting.

Gelet op een en ander moet op de tweede vraag worden geantwoord dat richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat zij geen volledige harmonisatie tot stand brengt van de regels betreffende de gevolgen van de uitoefening door de consument van zijn recht om een kredietovereenkomst te herroepen die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig.

Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale regeling volgens welke de consument, na herroeping van een consumentenkredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig, de in deze kredietovereenkomst vastgestelde debetrente moet betalen over het tijdvak tussen de uitbetaling van de lening aan de verkoper van het gefinancierde voertuig en het tijdstip van de teruggave van het voertuig aan de kredietgever of de verkoper.

Artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 voorziet in een herroepingsrecht ten gunste van de consument zonder dat deze zijn beslissing hoeft te motiveren. Bovendien blijkt uit artikel 14, lid 3, onder b), eerste volzin, van deze richtlijn dat indien de consument van zijn herroepingsrecht gebruikmaakt, hij verplicht is het kapitaal en de debetrente terug te betalen tegen de overeengekomen debetrentevoet voor de periode tussen de terbeschikkingstelling van het krediet en de volledige terugbetaling ervan.

Uit het antwoord op de tweede vraag blijkt dat artikel 14, lid 3, onder b), eerste volzin, van richtlijn 2008/48 geen volledige harmonisatie tot stand brengt van de regels betreffende de gevolgen van de uitoefening door de consument van zijn recht om een kredietovereenkomst te herroepen die gelieerd is aan een overeenkomst voor de levering van goederen, zoals de aankoop van een voertuig.

Zoals blijkt uit overweging 8 van richtlijn 2008/48, beoogt deze bepaling echter een evenwicht te verzekeren tussen consumentenbescherming en het vrije verkeer van kredietaanbiedingen. Bijgevolg moet worden geoordeeld dat het Unierecht zich er niet tegen verzet dat een nationale regeling bepaalt dat consumenten, wanneer zij een kredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig herroepen, verplicht zijn om de debetrente te betalen over het tijdvak vanaf de daadwerkelijke terbeschikkingstelling van het krediet tot aan de teruggave van het goed.

Deze beoordeling wordt ten eerste bevestigd door het feit dat de kredietgever tijdelijk afstand heeft gedaan van het kredietbedrag dat aan de verkoper van het voertuig is betaald ten behoeve van de consument, hetgeen voor hem een immobilisatie van middelen en een financieel risico inhoudt. Ten tweede vormt de op het kapitaal lopende rente geen boete, maar de tegenprestatie voor de toegang tot het krediet, hetgeen in beginsel een transactie tegen betaling is, los van de uitoefening van het herroepingsrecht.

Bovendien kan, zoals de advocaat-generaal in punt 49 van zijn conclusie in essentie heeft opgemerkt, het contractuele evenwicht worden gehandhaafd door de eventueel op de consument rustende verplichting tot betaling van de debetrente die wordt berekend met inachtneming van de daadwerkelijke duur van de terbeschikkingstelling van het krediet. Deze verplichting belet dat een partij door gebruik te maken van haar herroepingsrecht een ongerechtvaardigd voordeel behaalt ten nadele van de andere partij en waarborgt een billijke verdeling van de lasten en voordelen die voortvloeien uit de — zij het gedeeltelijke en tijdelijke — uitvoering van de kredietovereenkomst.

Niettemin zij eraan herinnerd dat, zoals in de punten 90 en 91 van het onderhavige arrest is benadrukt, bij gebreke van specifieke Unieregeling ter zake, de nadere uitvoeringsregels voor de door richtlijn 2008/48 geboden consumentenbescherming een aangelegenheid van de interne rechtsorde van de lidstaten is en dat die nadere regels het gelijkwaardigheids- en het doeltreffendheidsbeginsel moeten eerbiedigen.

Voorts kunnen de antwoorden van het Hof op de eerste en de onderhavige vraag de verwijzende rechter duidelijkheid verschaffen wat zijn vragen betreft over een eventuele ongerechtvaardigde verrijking ten gunste van de consument of de kredietgever.

Gelet op een en ander moet op de derde vraag worden geantwoord dat artikel 14, lid 1, van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een nationale regeling op grond waarvan de consument, na herroeping van een consumentenkredietovereenkomst die gelieerd is aan een koopovereenkomst voor een voertuig, de in deze kredietovereenkomst vastgestelde debetrente moet betalen over het tijdvak tussen de uitbetaling van de lening aan de verkoper van het gefinancierde voertuig en het tijdstip van de teruggave van het voertuig aan de kredietgever of de verkoper.