Rb. Noord-Nederland, 10-06-2015, nr. C-19-98378 - HA ZA 13-102

wonende te [woonplaats] , Duitsland,

2. [gedaagde 2],

wonende te [woonplaats] , Duitsland,

gedaagden,

advocaat mr. F. Gosselaar te Winschoten,

en in de zaak met zaaknummer / rolnummer C/19/104473 / HA ZA 14-91 van

wonende te [woonplaats] , Duitsland,

2. [gedaagde 2],

wonende te [woonplaats] , Duitsland,

eisers,

advocaat mr. F. Gosselaar te Winschoten,

tegen

de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid

CHUBB INSURANCE COMPANY OF EUROPE S.E.,

gevestigd te Hoofddorp,

gedaagde,

advocaat mr. W.A.M. Rupert te Rotterdam.

Partijen zullen hierna de Curator, [gedaagde 1] , [gedaagde 2] en Chubb genoemd worden.

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Ten slotte is vonnis bepaald.

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Ten slotte is vonnis bepaald.

Op 22 januari 2001 is de stichting Diogenes opgericht. [gedaagde 1] en [gedaagde 2] zijn een echtpaar en waren bestuurders van deze stichting. De stichting had ten doel het bieden van huisvesting aan en het verzorgen van dagbesteding voor mensen met een verstandelijke handicap. De stichting heeft hiervoor een aantal onroerende zaken gehuurd en heeft een woonhuis in eigendom. Op de vijf locaties, waarvan één in Veendam en de andere in De Groeve, werden mensen met een lichte tot zwaar en meervoudige verstandelijke beperking gehuisvest en werden activiteiten voor deze doelgroep aangeboden. Er was capaciteit voor de opvang van in totaal 36 personen. De leeftijd van de cliënten varieerde tussen de 7 en 50 jaar. De zorg werd betaald vanuit persoonsgebonden budgetten (PGB’s). De stichting beheerde ook PGB’s.

Stichting Diogenes heeft een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering afgesloten bij Chubb, waarbij Stichting Diogenes de persoonlijke aansprakelijkheid van haar bestuurders heeft verzekerd.

In het najaar van 2008 werd besloten de juridische structuur van de stichting te herzien. Sedert 1 januari 2009 zijn de activiteiten van stichting Diogenes overgenomen door de op 13 januari 2009 opgerichte besloten vennootschap Zorghoeve Diogenes B.V. (hierna: Zorghoeve Diogenes). Op 13 januari 2009 is tevens opgericht de besloten vennootschap Diogenes Beheer B.V. (hierna: Diogenes Beheer). Het doel van Diogenes Beheer is het voeren van beheer over Zorghoeve Diogenes. De stichting is eigenaar gebleven van de activa en heeft deze krachtens verhuur ter beschikking gesteld aan Zorghoeve Diogenes. Zorghoeve Diogenes, Diogenes Beheer en Stichting Diogenes, worden hieronder gezamenlijk aangeduid als Diogenes.

[gedaagde 1] en [gedaagde 2] zijn directeuren en aandeelhouders van Diogenes Beheer, welke vennootschap op haar beurt directeur en aandeelhouder is van Zorghoeve Diogenes. [gedaagde 1] en [gedaagde 2] beheerden zelf de locaties in De Groeve; in Veendam werd dat door een ander echtpaar gedaan.

Een groep oud medewerkers heeft op 21 maart 2009 en op 11 juni 2009 een brief aan meerdere instanties en personen verzonden, waarin de groep haar bezorgdheid heeft kenbaar gemaakt over de gang van zaken bij Diogenes. De bezorgdheid betreft het straffen en kleineren van bewoners, het opstoken van bewoners naar familie en medewerkers, de medicatieverschaffing, het personeelsbeleid, waarbij volgens hen sprake is van onbeschofte behandeling en manipulatie op financieel gebied.

Op voordracht van de verwantenraad is een mediator/adviseur ingeschakeld. Hierbij is de afspraak gemaakt dat niet naar buiten zou worden getreden. De voorzitster van de verwantenraad heeft deze afspraak geschonden. Zij heeft klachten ingediend en met de pers gesproken. Sedertdien zijn er meerdere publicaties geweest, die de naam van Diogenes hebben geschaad, en zijn er vragen in de Tweede Kamer gesteld. Door verwanten van bewoners zijn diverse klachten ingediend bij verschillende instellingen.

Op 23 april 2009 heeft de Arbeidsinspectie een inspectie uitgevoerd bij Zorghoeve Diogenes locatie Venuverstee in De Groeve. De inspectie heeft geconstateerd dat de medewerkers onvoldoende getraind waren met betrekking tot de bedrijfsopvang.

De klachtencommissie Landbouw en Zorg heeft in juli 2009 een aantal klachten met betrekking tot de dagbesteding, bejegening, zorgdossiers, medicatie, straffen en het beheer van PGB’s gegrond verklaard. Met betrekking tot het beheer van PGB’s heeft de commissie het volgende overwogen:

“De Commissie is van oordeel dat de wettelijke vertegenwoordigers van cliënten inderdaad zelf kunnen kiezen door wie zij een PGB laten beheren. Zij kunnen het ook zelf doen. De Commissie is wel van oordeel dat het in het algemeen ongewenst is dat zorgaanbieders zelf ook de PGB’s beheren. Zij worden dan als het ware hun eigen opdrachtgever, hetgeen kan leiden tot belangen conflicten. Mocht men het dan toch al doen, dan kan dat naar de mening van de Commissie alleen onder zeer strikte voorwaarden met betrekking tot de verantwoording. Het is in elk geval niet correct boekingen via deze rekening te laten verlopen die niets met het PGB te maken hebben. De klacht is derhalve gegrond.”

De commissie heeft geoordeeld dat vooralsnog geen sprake is van een “ernstige situatie met een meer structureel karakter”.

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) heeft naar aanleiding van een toezichtbezoek aan de locatie ’n Keuningsstee te De Groeve van Diogenes op 1 september 2009 een rapport uitgebracht. De bevindingen van IGZ komen samengevat op het volgende neer:

Op 26 januari 2010 heeft de IGZ een tweede inspectie gedaan op voornoemde locatie. In het rapport van deze inspectie is geconstateerd dat de instelling een aantal maatregelen in uitvoering heeft genomen. Omdat het voor een deel echter nog gaat om plannen of om veranderingen waarvan het effect nog niet kan worden beoordeeld, zijn alle risicoaspecten op hetzelfde hoge niveau en bij een één risicoaspect (continuïteit) zelfs op een nog hoger niveau gewaardeerd. Op de verschillende risicoaspecten is het volgende overwogen:

De IGZ constateert dat in de gesprekken met de ouders en verwanten de nodige twijfels worden geuit over de veranderingsbereidheid van de directie. Zij merkt op dat wanneer de instelling serieus wil werken aan herstel van vertrouwen de directeur/locatiehoofd nadrukkelijk afstand dient te nemen van het primaire proces. De inspectie is van mening dat in dit veranderingsproces de Raad van Commissarissen zijn verantwoordelijkheid moet nemen om te voorkomen dat op papier de zaken op orde lijken maar in feite geen vertrouwen is opgebouwd. Externe coaching van de directeur is naar het oordeel van de inspectie niet voldoende. Voor het herstel van vertrouwen zullen meer ingrijpende besluiten genomen moeten worden. Met instemming heeft de inspectie kennis genomen van het besluit van de Raad van Commissarissen om op korte termijn over te gaan tot benoeming van een interim-manager. Gelet hierop is de IGZ van mening dat de instelling meer tijd moet worden gegund om samen met cliënten, ouders/verwanten en de medewerkers het veranderingsproces verder vorm te geven. Zij gaat er van uit dat binnen zes maanden een basis kan worden gelegd voor een andere cultuur waarin de cliënt centraal staat, ruimte is voor een positieve betrokkenheid van ouders en verwanten en meer inbreng van begeleiders. De IGZ heeft voor het najaar van 2010 een nieuw inspectiebezoek aangekondigd.

In januari 2010 heeft een onderzoek plaatsgevonden door Perspectief, Kenniscentrum voor Inclusie en Zeggenschap (hierna: Perspectief). In het evaluatierapport van maart 2010 is onder meer geconcludeerd dat de organisatie veel meer deskundigheid nodig heeft waar het gaat om werken vanuit een visie, menswaardige ondersteuning, bejegening van de mensen die ondersteund worden en hun familieleden, open communicatie over de bedrijfsvoering en dienstverlening per individu. Opgemerkt is onder meer dat mensen regelmatig tegemoet worden getreden met regels, sancties en openbare standjes, ook waar het gaat om gedrag dat voortkomt uit de beperking. Het effect is dat mensen zich geïntimideerd voelen en dat hun zelfvertrouwen afneemt. Banden met familieleden komen onder druk te staan en de mensen komen in een loyaliteitsconflict. Dit gedrag baart Perspectief grote zorgen omdat het mensen en hun families beschadigt. Wat betreft de sancties, wordt opgemerkt dat het opsluiten en het onder een koude douche zetten niet meer voorkomen, maar dat er meer subtiele sancties voor in de plaats zijn gekomen, welke sancties de opgelopen schade niet herstellen maar levend houden of nieuwe schade toebrengen, zoals strafcorvee, naar de kamer sturen en openbare terechtwijzingen. Meerdere begeleiders hebben te kennen gegeven hier niet aan mee te willen werken. Daarom gaan zij vrijwel allemaal weg of blijven alleen uit solidariteit. De gebeurtenissen uit 2009 waarbij de kwaliteit van de zorg onder de aandacht is gebracht van de inspectie en de pers hebben grote gevolgen gehad. Het vertrouwen onderling heeft enorme schade opgelopen. Het beeld komt naar voren van ontwrichte relaties en beschadigde mensen, daarnaast van een zoektocht naar herstel en een nieuwe start. De gebouwen, de faciliteiten en de plek waar de boerderij staat, zijn uitstekend geschikt en bevallen goed. Wat nodig is, is een visie, goede relaties onderling, kennis van ondersteuning mensen op het gebied van een goed leven met eigen regie en het belang van het individu voorop. Opgemerkt is dat in de afgelopen maanden meerdere mensen zijn vertrokken uit ’n Keuningsstee. Mensen hebben geen mogelijkheid gekregen om afscheid te nemen. De begeleiders in loondienst voelen zich onveilig. Begeleiders zijn het vaak niet eens met de manier waarop mensen begeleid worden door de directie. Discussie daarover is in hun beleving echter vrijwel niet mogelijk.

In maart 2010 heeft de Klachtencommissie Landbouw en Zorg (wederom) een klacht inzake de bejegening gegrond verklaard, waarbij de commissie heeft uitgesproken dat in de bejegening van cliënten en hun vertegenwoordigers onvoldoende vooruitgang is te constateren. Geoordeeld wordt dat sprake is van een “ernstige situatie met een structureel karakter”.

Door de gebeurtenissen zijn er bewoners vertrokken en kwam er geen nieuwe aanwas van cliënten. De inkomsten van Diogenes liepen hierdoor drastisch terug. In 2010 hebben veel personeelsleden zich arbeidsongeschikt gemeld en/of zijn vertrokken. Hierdoor kon Diogenes de overeengekomen zorg aan de resterende cliënten niet meer verlenen.

Bij besluit van 9 april 2010 heeft de Raad van Commissarissen van Zorghoeve Diogenes, Diogenes Beheer geschorst in haar hoedanigheid van bestuurder van Zorghoeve Diogenes. Door de Raad van Commissarissen is een interim management aangesteld. Op 30 april 2010 hebben [gedaagde 1] en [gedaagde 2] in hun hoedanigheid van aandeelhouders van Zorghoeve Diogenes, de voorzitter van de Raad van Commissarissen ontslag gegeven, waarop de andere commissaris zijn ontslag heeft aangeboden. Tegelijk met het ontslag van de Raad van Commissarissen is ook het interim management teruggetreden als directie.

Bij vonnissen van de rechtbank Assen van 11 mei 2010 zijn – op verzoek van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] - de faillissementen uitgesproken van Stichting Diogenes, Zorghoeve Diogenes en Diogenes Beheer, waarbij mr. R.P. van Boven tot curator is aangesteld.

Op 21 juli 2010 heeft de mediator Van Maren aan de Curator verslag gedaan van zijn ervaringen. Volgens de mediator had een drietal ouders niet het doel te werken aan een oplossing, maar had het motto “Wij maken Diogenes kapot”. De schuld van het faillissement ligt volgens hem bij enkele ouders/verwanten, IGZ en de pers. Volgens de mediator had Diogenes ook haar tekortkomingen, doch heeft men hard en serieus gewerkt om tot verbeteringen te komen.

Op 26 juli 2010 is door een mentor en bewindvoerder van een oud bewoner aangifte gedaan bij de politie ter zake van mishandeling, opzettelijke vrijheidsberoving, benadeling van de gezondheid en diefstal c.q. verduistering. Ook namens andere oud cliënten is aangifte gedaan.

Bij beslissing van 28 juni 2011 heeft het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg te Groningen een klacht inzake verslaglegging van het medicijngebruik gegrond verklaard.

De Curator heeft een onderzoek verricht naar de oorzaak van de faillissementen. Zijn bevindingen heeft hij neergelegd in een rapport van 5 september 2011.

Volgens dit rapport bedraagt de door de Curator erkende schuldenlast van de Diogenes rechtspersonen op dat moment in totaal € 523.384,64. Hiervan komt € 186.719,27 voor rekening van Stichting Diogenes, € 42.742,23 voor Diogenes Beheer en € 294.387,14 voor Zorghoeve Diogenes.

De Curator constateert in het rapport dat alle betrokkenen het erover eens zijn dat de faillissementen het gevolg zijn van de ontwikkelingen in 2009 en begin 2010. Er is sprake geweest van ernstig verstoorde verhoudingen met als desastreuse gevolgen vertrek van cliënten, vertrek van personeel, ziekmelding personeel en geen aanwas van nieuwe cliënten. De jaarcijfers van Diogenes illustreren dit. Naar de mening van de Curator zijn twee oorzaken cruciaal voor de escalatie van de verhoudingen binnen Diogenes, te weten:

Gelet hierop is de Curator van mening dat het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld, hetgeen volgens hem een belangrijke oorzaak is van de faillissementen.

[gedaagde 1] en [gedaagde 2] en hun dochter zijn door de politie verhoord. [gedaagde 1] en [gedaagde 2] zijn van 9 tot 11 mei 2012 in verzekering gesteld geweest. Bij kennisgeving van 14 maart 2013 heeft de officier van justitie aan [gedaagde 1] en [gedaagde 2] laten weten dat zij (verder) niet zullen worden vervolgd vanwege onvoldoende wettig bewijs en (deels) vanwege verjaring. Bij beslissing van 13 februari 2014 van de rechtbank Noord-Nederland is een bedrag vastgesteld dat aan [gedaagde 1] en [gedaagde 2] moet worden uitgekeerd voor de dagen dat zij in verzekering hebben doorgebracht.

Primair vordert de Curator (samengevat) voor recht te verklaren dat [gedaagde 1] en [gedaagde 2] op de voet van artikel 2:248 in samenhang gelezen met artikel 2:138 Burgerlijk Wetboek (BW) hun taak als bestuurders van de Diogenes rechtspersonen kennelijk onbehoorlijk hebben vervuld en aannemelijk is dat dit een belangrijke oorzaak is van de faillissementen van de gefailleerde rechtspersonen en voor recht te verklaren dat [gedaagde 1] en [gedaagde 2] hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schulden van de gefailleerde rechtspersonen, voor zover deze door vereffening van de baten niet kunnen worden voldaan.

Subsidiair vordert de Curator (samengevat) voor recht te verklaren dat [gedaagde 1] en [gedaagde 2] op de voet van artikel 2:9 BW hun taak als bestuurder onbehoorlijk hebben vervuld, waarvan hen een ernstig verwijt kan worden gemaakt en voor recht te verklaren dat zij hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schulden van de gefailleerde rechtspersonen, voor zover deze door vereffening van de baten niet kunnen worden voldaan.

Daarnaast vordert de Curator [gedaagde 1] en [gedaagde 2] hoofdelijk te veroordelen tot betaling van voormelde schulden, op te maken bij staat, alsmede van de proceskosten.

[gedaagde 1] en [gedaagde 2] concluderen tot niet-ontvankelijk verklaring althans ontzegging van zowel de primaire als de subsidiaire vordering. [gedaagde 1] en [gedaagde 2] betwisten dat zij hun taak als bestuurders kennelijk onbehoorlijk hebben vervuld en – indien zij hun taak als bestuurders wel onbehoorlijk zouden hebben vervuld – dat dit een oorzaak van de faillissementen is geweest. Volgens [gedaagde 1] en [gedaagde 2] treft hen inzake van de faillissementen geen verwijt. Er heeft geen zodanige overschrijding van de regelgeving plaatsgevonden dat er sprake is van een falen van de bestuurders. [gedaagde 1] en [gedaagde 2] erkennen dat Diogenes het verzorgen van PGB’s en zorgverlening in één hand heeft gehad, maar stelt dat dit geen ongebruikelijke constructie is. Er is niet gebleken van wanbeleid.

[gedaagde 1] en [gedaagde 2] vorderen dat Chubb uit hoofde van de bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering aan [gedaagde 1] en [gedaagde 2] voldoet al datgene waartoe [gedaagde 1] en [gedaagde 2] in de hoofdzaak mochten worden veroordeeld, alsmede veroordeling van Chubb in de kosten in vrijwaring en in de hoofdzaak.

Chubb voert als verweer aan dat alleen de aansprakelijkheid van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] als bestuurders van de stichting Diogenes is verzekerd en niet die in hun hoedanigheid als bestuurders van de betrokken vennootschappen. Chubb concludeert de vordering in vrijwaring uitsluitend toe te wijzen voor zover het gaat om een in de hoofdzaak door de rechtbank uit te spreken gehoudenheid van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] in hun hoedanigheid van bestuurders van stichting Diogenes, met veroordeling van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] in de proceskosten in vrijwaring.

in de hoofdzaak

Bevoegdheid rechtbank en toepasselijk recht

Op grond van artikel 3, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1346/2000 van 29 mei 2000 betreffende insolventieprocedures (hierna: de Insolventieverordening), in samenhang gelezen met artikel 1, lid, 2 sub b van Verordening (EG) nr. 44/2001 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (EEX-verordening) en gelezen in het licht van de uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschap van 12 februari 2009 (Seagon / Deko; C-339/07), is de Nederlandse rechter bevoegd om kennis te nemen van de onderhavige primaire vordering. Op grond van artikel 4, lid 1, van de Insolventieverordening is Nederlands recht daarop van toepassing.

De rechtbank gaat (vooralsnog) niet in op de vraag of zij ook bevoegd is ten aanzien van de subsidiaire vordering en op de vraag naar het daarop toepasselijke recht. Deze vragen zijn pas aan de orde als de primaire vordering niet slaagt.

Onbehoorlijk bestuur

De rechtbank leidt uit de standpunten van partijen af dat [gedaagde 1] en [gedaagde 2] – tot het faillissement – bestuurders waren van Diogenes Beheer, welke op haar beurt bestuurder was van Zorghoeve Diogenes. Op grond van artikel 2:248 Burgerlijk Wetboek (BW) - in samenhang gelezen met artikel 2:11 BW - zijn [gedaagde 1] en [gedaagde 2] als bestuurders van Diogenes Beheer hoofdelijk aansprakelijk zowel jegens de boedel van Diogenes Beheer als van Zorghoeve Diogenes, voor het bedrag van de schulden voor zover deze niet door vereffening van de overige baten kunnen worden voldaan, indien zij hun taak als bestuur taak kennelijk onbehoorlijk hebben vervuld en aannemelijk is dat dit een belangrijke oorzaak is van het faillissement. Als bestuurders van stichting Diogenes zijn zij op grond van artikel 2:138, eerste lid, BW in samenhang gelezen met artikel 2:300a BW, eveneens hoofdelijk aansprakelijk jegens de boedel van stichting Diogenes, indien zij hun taak als bestuur kennelijk onbehoorlijk hebben vervuld en aannemelijk is dat dit een belangrijke oorzaak is van het faillissement.

De vraag of het bestuur zijn taak niet behoorlijk heeft vervuld, moet beoordeeld worden naar hetgeen het bestuur voorzag of kon voorzien op het moment dat het die taak vervulde (MvA, 16631 nr 6 p3). Het is niet de bedoeling bestuurders te straffen voor onopzettelijke domheden en beleidsfouten. Door het woord “kennelijk” wordt uitgedrukt dat slechts een in het oog springende bij wijze van spreken elke twijfel uitsluitende onbehoorlijkheid van de taakvervulling in aanmerking moet worden genomen, met dien verstande dat het criterium “kennelijk onbehoorlijke taakvervulling” een minder strenge toetssteen vormt dan ‘grove schuld of grove nalatigheid”. Van kennelijk onbehoorlijk bestuur kan slechts worden gesproken als geen redelijk denkend bestuurder – onder dezelfde omstandigheden – aldus gehandeld zou hebben (Hoge Raad 7 juni 1996, NJ 1996/6950 Van Zoolingen en Hoge Raad 8 juni 2001 JOR 2001/171 Panmo)). In de beoordeling van de vraag of sprake is van kennelijke onbehoorlijke taakvervulling dienen alle ter zake dienende omstandigheden van het geval in totaliteit en in onderling verband en samenhang beschouwd, te worden betrokken (Hoge Raad 14 oktober 2005, NJ 2006, 30 Ontvanger/Van Burgeler). Uit de wetsgeschiedenis volgt bovendien dat de bestuurders moeten hebben gehandeld met de (objectieve) wetenschap dat de schuldeisers zullen worden benadeeld (Handelingen II 1984/85, 16 631, p. 6337). De kennelijk onbehoorlijke taakvervulling behoeft niet de enige oorzaak van het faillissement te zijn, maar moet daaraan wel in belangrijke mate hebben bijgedragen. Het is voldoende indien de curator in het faillissement het causaal verband tussen de onbehoorlijke taakvervulling en het faillissement aannemelijk maakt. Om na te gaan of het kennelijk onbehoorlijk bestuur een belangrijk oorzaak van het faillissement is, is overigens onvoldoende dat een handeling die kennelijk onbehoorlijk bestuur oplevert, als een voorwaarde voor het faillissement is te beschouwen (Hoge Raad 24 januari 2014, ECLI:NL:HR:2014:153).

Met inachtneming van hiervoor aangehaalde toetsingskader, is de rechtbank van oordeel dat [gedaagde 1] en [gedaagde 2] hun taak als middellijke - dat wil zeggen via Diogenes Beheer - respectievelijk onmiddellijke bestuurders van Diogenes Beheer, Zorghoeve Diogenes en Stichting Diogenes kennelijk onbehoorlijk hebben vervuld en aannemelijk is dat dit een belangrijke oorzaak is van de faillissementen van Diogenes Beheer, Zorghoeve Diogenes en Stichting Diogenes. De rechtbank overweegt daartoe het volgende.

Niet in geschil is dat Diogenes een hulpverlener was in de zin van artikel 7:446 BW en zorgaanbieder in de zin van de Kwaliteitswet zorginstellingen en dat op haar in die hoedanigheden een bijzondere zorgplicht rustte (artikelen 7:453 BW en artikel 3 van de Kwaliteitswet zorginstellingen). Volgens de Curator heeft Diogenes deze zorgplicht herhaalde malen en op verscheidene punten geschonden, waarbij de Curator heeft gewezen op de misstanden die door een groep oud-medewerkers in 2009 aan het licht zijn gekomen en de diverse klachten die door verschillende klachtencommissies gegrond zijn verklaard alsmede de erkenning van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] dat zij onbekend waren met de toepasselijke regelgeving. De Curator wijst er bovendien op dat het hier gaat om een zeer kwetsbare groep mensen die vrijwel geheel afhankelijk is van hun zorgverleners. Volgens de Curator hadden [gedaagde 1] en [gedaagde 2] kunnen en moeten begrijpen dat door hun handelwijze de schuldeisers benadeeld zouden worden. Door het wanbeleid werd het personeel ziek, liep het weg en kon geen goede zorg meer worden geboden waardoor ook de cliënten wegliepen. De publiciteit heeft dit proces versterkt.

[gedaagde 1] - [gedaagde 2] betwisten dat zij de zorgplicht hebben geschonden althans dat zij hiervoor als bestuurders aansprakelijk zijn. Volgens [gedaagde 1] en [gedaagde 2] is sprake van ridicule klachten door mensen neergelegd bij instanties die er op uit waren Diogenes ten gronde te richten. In een aantal gevallen zijn klachten gegrond verklaard, maar de consequenties daarvan zijn eigenlijk te verwaarlozen geweest. Er zijn aanbevelingen tot verbetering gedaan die vervolgens zijn doorgevoerd. Er waren geen onaanvaardbare risico’s. Zij betwisten dat van intimiderend of agressief gedrag sprake is geweest. Voor wat betreft de vrijheidsbeperkende maatregel merken [gedaagde 1] en [gedaagde 2] op dat het hier een individueel geval van seksueel overschrijdend gedrag betrof. De conflicten met personeel en bewoners hadden volgens [gedaagde 1] en [gedaagde 2] een zeer beperkte omvang. De klachten zijn terug te voeren op slechts enkele personen, die in strijd met de afspraken de media erbij hebben gehaald. Hierdoor is in een korte tijd een gezonde onderneming een organisatie geworden waarin alles verkeerd ging wat uiteindelijk een faillissement onafwendbaar maakte. Evenmin is volgens hen sprake van bewuste benadeling van schuldeisers.

De rechtbank overweegt dat uit de rapporten van de IGZ, van Perspectief en uit de diverse klachten die de klachtencommissie Landbouw en Zorg gegrond heeft verklaard blijkt dat de zorg die Diogenes verleende op diverse punten en in ernstige mate tekortschoot. Naast formele punten als de vastlegging van de taken en bevoegdheden van de verwantenraad en het maken van samenwerkingsplannen en scholingsplannen, springt het meest in het oog de bejegening van bewoners, personeel en verwanten, die als weinig respectvol werd ervaren. Weliswaar is ‘slechts’ één keer een geval van ten onrechte vrijheidsbeneming van een bewoner vastgesteld, maar uit voornoemde rapporten blijkt van meerdere ontoelaatbare bestraffingen en intimidatie van bewoners. Daar komt bij dat het personeel onvoldoende werd geschoold en werd ondersteund in de kwaliteitsverbetering die noodzakelijk was. Naar het oordeel van de rechtbank marginaliseren [gedaagde 1] en [gedaagde 2] in hun verweer ten onrechte deze tekortkomingen, die niet als incidenten kunnen worden beschouwd, zoals ook de klachtencommissie Landbouw en Zorg in de gegronde klacht van maart 2010 heeft overwogen. De ernst van de tekortkomingen blijkt uit het feit dat de IGZ de risico’s van nagenoeg alle onderzochte deelterreinen als hoog tot zeer hoog heeft bestempeld. Van belang daarbij is dat het hier de zorg betreft van zeer kwetsbare personen, die zoals de Curator terecht opmerkt, nagenoeg geheel afhankelijk waren van de zorg die door Diogenes werd verleend. Een enkele tekortkoming in de zorg brengt nog niet mee dat sprake is van kennelijk onbehoorlijk bestuur. Behalve dat in dit geval geen sprake is van een enkele tekortkoming, maar van meerdere, als ernstig te kwalificeren tekortkomingen, rekent de rechtbank [gedaagde 1] en [gedaagde 2] aan dat zij na het constateren van de tekortkomingen onvoldoende doeltreffende maatregelen hebben genomen om het geschonden vertrouwen te herstellen en te zorgen dat dit niet meer zou voorkomen. Weliswaar was de tijd kort en stonden [gedaagde 1] en [gedaagde 2] onder grote druk mede door de mediabelangstelling, maar het was hun taak als bestuurders om concrete gedragsveranderingen in gang te zetten en het personeel daarbij op een adequate wijze te ondersteunen en hen daarin het goede voorbeeld te geven. Dat zij hierin zijn tekortgeschoten blijkt uit het rapport van Perspectief en het rapport van de IGZ van 26 januari 2010. In laatstgenoemd rapport wordt weliswaar melding gemaakt van diverse acties die zijn ondernomen, zoals het opstellen van samenwerkingsplannen en scholingsplannen en het aantrekken van een orthopedagoog, maar in het rapport worden de meeste risico’s nog steeds als hoog tot zeer hoog bestempeld. De IGZ geeft aan dat de risico’s hoog tot zeer hoog zijn omdat het effect van de in uitvoering genomen maatregelen nog niet kan worden beoordeeld. Bij de onderbouwingen van deze hoge scores wordt echter daarnaast vermeld dat medewerkers zich onvoldoende gesteund voelen door het management, de directie de gewenste veranderingen niet echt oppakt, zelfreflectie bij de directie volledig ontbreekt en het bang maken, de intimidatie en het negatief beïnvloeden van cliënten en het opzetten van cliënten tegen verwanten nog steeds voortduurt. Dit laatste wordt bevestigd door het rapport van Perspectief. Alle omstandigheden tezamen genomen en in onderling verband bezien, maken dat [gedaagde 1] en [gedaagde 2] naar het oordeel van de rechtbank hebben gehandeld zoals geen redelijk denkend bestuurder – onder dezelfde omstandigheden – gehandeld zou hebben.

De rechtbank heeft zich de vraag gesteld of het handelen zoals hier aan de orde is, een vorm van onbehoorlijk bestuur is waar artikel 2:248 BW op ziet. In de (rechts)praktijk wordt dit artikel immers veelal ingeroepen in gevallen waarin bestuurders onverantwoorde beslissingen op financieel gebied hebben genomen. De rechtbank ziet evenwel in de kern geen verschil tussen dergelijke handelingen en onzorgvuldige, laakbare handelingen als de onderhavige: beide kunnen grote gevolgen hebben voor de vermogens- en liquiditeitspositie van de onderneming.

Naar het oordeel van de rechtbank hebben [gedaagde 1] en [gedaagde 2] op enig moment moeten kunnen begrijpen dat door hun handelwijze het voortbestaan van de onderneming op het spel werd gezet en dat de onderneming ook financieel schade zou leiden waardoor – uiteindelijk - schuldeisers benadeeld zouden worden. Zelfs als zij zich niet realiseerden dat zorgwetgeving op Diogenes van toepassing is - wat op zich al kwalijk te noemen is - moeten zij zich ervan bewust zijn geweest dat een goede bejegening en het bieden van veiligheid essentieel zijn voor het behoud van cliënten en de continuïteit van hun bedrijf. In die (basis)voorziening zijn zij - naar genoegzaam is gebleken - ernstig tekortgeschoten. Zeker toen de klachten uitlekten en in de publiciteit kwamen, moeten [gedaagde 1] en [gedaagde 2] zich dit mogelijke gevolg hebben beseft. Desalniettemin hebben zij hun eigen gedrag richting bewoners, verwanten en personeel niet, althans onvoldoende, aangepast. In tegendeel; nadat de raad van commissarissen op aanwijzen van IGZ ingrijpende maatregelen had getroffen en een interim management had aangesteld om orde op zaken te stellen, hebben [gedaagde 1] en [gedaagde 2] de voorzitter van de raad van commissarissen ontslagen en is het interim management vertrokken.

De Curator heeft voorts naar het oordeel van de rechtbank aannemelijk gemaakt dat het onbehoorlijk bestuur door [gedaagde 1] en [gedaagde 2] een belangrijke oorzaak is geweest van de faillissementen. Anders dan [gedaagde 1] en [gedaagde 2] voorstaan, beschouwt de rechtbank de negatieve publiciteit rondom Diogenes niet zozeer als de oorzaak van de faillissementen, hoewel deze zeker daaraan heeft bijgedragen, maar meer als een gevolg van het onbehoorlijk bestuur van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] . Dat zou anders zijn geweest indien de verwijten uit de lucht zouden zijn gegrepen, maar blijkens de eerdergenoemde rapportages en gegrond bevonden klachten is dat niet aan de orde.

De Curator stelt dat er tevens sprake is van onbehoorlijk bestuur op grond waarvan aansprakelijkheid van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] moet worden aangenomen door het niet naleven van de Arbeidsomstandigheden wet en door het ontstaan van belangenconflicten door PGB-beheer en zorgverlening in één hand te hebben. De rechtbank volgt de Curator hierin niet. Weliswaar heeft de Arbeidsinspectie op 23 april 2009 geconstateerd dat de medewerkers onvoldoende getraind waren met betrekking tot de bedrijfsopvang, maar de Curator heeft geen feiten of omstandigheden gesteld waaruit volgt dat hier sprake was van een meer structureel probleem en dat het een probleem betreft dat verband houdt met de faillissementen. De omstandigheid dat Diogenes ook de PGB’s in beheer had, is weliswaar door de klachtencommissie Landbouw en Zorg als ongewenst beschouwd maar was (toen) niet in strijd met de regelgeving. Er is één klacht gegrond verklaard waarin de verantwoording niet op de juiste wijze heeft plaatsgevonden. In dat geval hadden boekingen plaatsgevonden vanaf het PGB die niets met het PGB te maken hadden. Hieruit blijkt echter nog niet van een meer structureel probleem. Feiten of omstandigheden waaruit blijkt dat het in beheer hebben van PGB’s en de verantwoording daarvan mede oorzaak is geweest voor de faillissementen zijn voorts niet gesteld of gebleken.

Uit het voorgaande volgt dat de primaire vordering moet worden toegewezen. Aan de subsidiaire vordering komt de rechtbank in verband hiermee niet toe. [gedaagde 1] en [gedaagde 2] zijn jegens de crediteuren, wier belangen worden vertegenwoordigd door de Curator, hoofdelijk aansprakelijk voor het boedeltekort van Zorghoeve Diogenes, Diogenes Beheer en Stichting Diogenes.

Matiging

De rechtbank is op grond van de artikelen 2:138, vierde lid en 2:248, vierde lid, BW bevoegd het bedrag waarvoor de bestuurders aansprakelijk zijn te verminderen indien haar dit bovenmatig voorkomt, gelet op de aard en de ernst van de onbehoorlijke taakvervulling door het bestuur, de andere oorzaken van het faillissement, alsmede de wijze waarop dit is afgewikkeld. De rechtbank overweegt tot matiging over te gaan gelet op de aard van de onbehoorlijke taakvervulling door het bestuur. Zij neemt daarbij in overweging dat het hier niet gaat om puur financiële handelingen, maar om andere handelingen die grote financiële gevolgen hebben gehad. Niet gebleken is dat [gedaagde 1] en [gedaagde 2] moedwillig hebben aangestuurd op het faillissement en evenmin dat zij zich aan frauduleuze handelingen hebben schuldig gemaakt waarbij zij zich zelf of anderen ten koste van de crediteuren hebben verrijkt. Voorts betrekt de rechtbank hierbij dat ook de publiciteit heeft bijgedragen aan het faillissement. Weliswaar is de negatieve publiciteit veroorzaakt door het onbehoorlijk bestuur van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] , maar daardoor is de financiële achteruitgang van de onderneming in een versnelling gekomen. Hierdoor hadden [gedaagde 1] en [gedaagde 2] maar weinig tijd hadden om het tij te keren.

De rechtbank zal partijen in de gelegenheid stellen zich ter comparitie uit te laten over dit voornemen. De rechtbank verzoekt de Curator voorafgaand aan de comparitie schriftelijke inlichtingen te verschaffen over de voortgang van de afwikkeling van de faillissementen en de huidige omvang van het tekort. De rechtbank wenst in dat kader tevens een overzicht te ontvangen van schulden die de betreffende rechtspersonen hebben. De comparitie kan tevens door partijen worden aangegrepen om een schikking te beproeven.

in de vrijwaringszaak

Chubb betwist dat [gedaagde 1] en [gedaagde 2] verzekerd zijn als bestuurders van Diogenes Beheer en/of Zorghoeve Diogenes. [gedaagde 1] en [gedaagde 2] hebben daartegen aangevoerd dat van de gewijzigde juridische structuur van Stichting Diogenes naar een beheersmaatschappij Diogenes Beheer met daaronder hangend Zorghoeve Diogenes mededeling is gedaan via de verzekeringstussenpersoon Marsch B.V. Volgens [gedaagde 1] en [gedaagde 2] heeft Marsch B.V. bij brief van 9 februari 2009 aan Stichting Diogenes meegedeeld dat men de verlenging van de verzekering heeft uitgevoerd waarna nog de overige wijzigingen zouden worden verwerkt. Chubb betwist dat zij heeft ingestemd met wijziging en/of uitbreiding van de dekking onder de polis. Chubb heeft terecht opgemerkt dat dit ook niet uit de overgelegde brief van Marsch B.V. van 9 februari 2009 blijkt. De bij deze brief gevoegde polis, heeft geen betrekking op de verzekeringsovereenkomst voor bestuurdersaansprakelijkheid die met Chubb is gesloten. Nu [gedaagde 1] en [gedaagde 2] geen andere feiten of omstandigheden hebben gesteld waaruit blijkt dat zij, al dan niet via een tussenpersoon, hebben verzocht om aanpassing en/of uitbreiding van de polis tot Diogenes Beheer en Zorghoeve Diogenes, en Chubb met deze wijziging en/of uitbreiding heeft ingestemd, stelt de rechtbank vast dat de polis niet is uitgebreid tot bestuurdersaansprakelijkheid ten aanzien van Diogenes Beheer en Zorghoeve Diogenes. Chubb is om die reden niet gehouden de boedeltekorten van Diogenes Beheer en Zorghoeve Diogenes waarvoor [gedaagde 1] en [gedaagde 2] aansprakelijk zijn, te vergoeden.

Voor zover het gaat om de aansprakelijkheid van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] als bestuurders van Stichting Diogenes, is de vordering door Chubb niet betwist. Voor zover hetgeen [gedaagde 1] en [gedaagde 2] aan de Curator moeten betalen betrekking heeft op Stichting Diogenes, zal Chubb dit aan [gedaagde 1] en [gedaagde 2] uit hoofde van de tussen hen gesloten verzekeringsovereenkomst, moeten vergoeden.

De vordering van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] omvat de veroordeling van Chubb tot vergoeding van de proceskosten in de hoofdzaak. Het door [gedaagde 1] en [gedaagde 2] in de hoofdzaak gevoerde verweer diende mede ter verdediging van de belangen van Chubb. De proceskosten die in de hoofdzaak voor rekening van [gedaagde 1] en [gedaagde 2] zijn gekomen, moeten daarom, voor zover deze betrekking hadden op Stichting Diogenes, door Chubb aan [gedaagde 1] en [gedaagde 2] worden vergoed.

De rechtbank zal ook in de vrijwaringszaak een comparitie gelasten teneinde inlichtingen in te winnen en een schikking te beproeven. De rechtbank verzoekt de Curator voorafgaande aan de comparitie schriftelijke inlichtingen te verschaffen over de voortgang van de afwikkeling van het faillissement van Stichting Diogenes en over de vraag in hoeverre de huidige omvang van het tekort betrekking heeft op Stichting Diogenes.

in de hoofdzaak en in de vrijwaring

De rechtbank wijst erop dat zij uit een niet verschijnen van een partij ter comparitie de gevolgtrekkingen - ook in het nadeel van die partij - kan maken die zij geraden zal achten. In beginsel wordt ter comparitie aan de raadslieden van partijen de gelegenheid geboden de standpunten nader toe te lichten. Daarbij mag gebruik worden gemaakt van beknopte comparitieaantekeningen. Uitgebreide mondelinge en schriftelijke uiteenzettingen worden niet toegestaan.

De rechtbank

in de hoofdzaak en in de vrijwaring

beveelt een verschijning van partijen, bijgestaan door hun advocaten, voor het geven van inlichtingen en ter beproeving van een minnelijke regeling op de terechtzitting van de meervoudige kamer in het gerechtsgebouw te Assen aan Brinkstraat 4 op een door de rechtbank vast te stellen datum en tijd,

bepaalt dat Van Boven q.q., [gedaagde 1] en [gedaagde 2] dan in persoon aanwezig moeten zijn en dat Chubb dan vertegenwoordigd moet zijn door iemand die van de zaak op de hoogte is en hetzij rechtens hetzij op grond van een bijzondere schriftelijke volmacht bevoegd is haar te vertegenwoordigen,

bepaalt dat de zaak weer op de rol zal komen van 17 juni 2015 voor het opgeven van de verhinderdagen van de partijen en hun advocaten op in de maanden september 2015 tot en met november 2015, waarna dag en uur van de comparitie zullen worden bepaald,

bepaalt dat bij gebreke van de gevraagde opgave(n) de rechtbank het tijdstip van de comparitie zelfstandig zal bepalen,

bepaalt dat na de vaststelling van het tijdstip van de comparitie dit in beginsel niet zal worden gewijzigd,

bepaalt dat de Curator uiterlijk twee weken voor de comparitie de in r.o. 6.14 en 6.18 bedoelde informatie aan de rechtbank en de wederpartij moet toezenden,

wijst partijen er op, dat voor de zitting twee uur zal worden uitgetrokken,

houdt iedere verdere beslissing aan,

Dit vonnis is gewezen door mr. S.M. Schothorst, mr. H. Wolthuis en mr. M.E. van Rossum en in het openbaar uitgesproken op 10 juni 2015.