1.2.1 Inleiding

‘De maatschap was van oudsher de rechtsvorm voor beroepsbeoefenaars als advocaten, notarissen, accountants en artsen. Maar de aansprakelijkheden zijn gegroeid en die ontwikkeling zorgt ervoor dat de maatschap volgens velen niet meer voldoet als rechtsvorm voor een groot advocatenkantoor. Het voordeel van de NV boven de maatschap is de beperking van de aansprakelijkheid. In een NV kunnen aandeelhouders bij een schadeclaim niet meer verliezen dan de waarde van hun aandelen. In een maatschap kan echter ook het privévermogen van de maten aangesproken worden.

Het is een van de redenen waarom advocatenkantoor Kennedy Van der Laan per 1 januari verandert van een maatschap in een NV. Alfred Meijboom, lid van het dagelijks bestuur van het kantoor, bestempelt de maatschap als een “ouderwetse wijze” van samenwerking. “De maatschap is toch een beetje een relikwie. Het dateert uit de tijd dat advocaten maar met enkelen bij elkaar zaten.” Momenteel telt de maatschap van Kennedy Van der Laan meer dan twintig maten waardoor de keuze voor een “professionelere” vorm van samenwerking in de vorm van de NV voor de hand ligt, legt Meijboom uit.

De advocaten en notarissen van De Brauw Blackstone Westbroek waren in 1998 de eersten die hun maatschap omzetten in een NV. Advocatenkantoren NautaDutilh en Stibbe volgden enkele jaren later.’2

‘“Soms is het noodzakelijk dat iemand met de vuist op tafel slaat en zegt: zo gaan we het doen.” Managing partner Frederieke Leeflang van Boekel de Nerée legt de vinger op de zwakke plek van het traditionele bestuursmodel in de zakelijke dienstverlening: de maatschap. Een maatschap werkt prima in tijden van overvloed, maar kan geblokkeerd raken als het minder gaat met het kantoor.

Immers, een maatschap wordt bestuurd door alle aandeelhouders en die hebben individuele belangen die haaks kunnen staan op de belangen van het collectief. Er ontbreekt bovendien een scheidsrechter als de stemmen in de aandeelhoudersvergadering staken. Een maatschap beschikt niet over een raad van commissarissen. Het is niet het ideale model als er snelle veranderingen moeten worden doorgevoerd.

(…) Maar ook in de accountancy wordt gemorreld aan het klassieke partnermodel. Neem KPMG, het accountantskantoor dat eerder dit jaar door een reeks affaires in een reputatiecrisis belandde. Zowel intern bij KPMG, als extern bij toezichthouder AFM, is begin dit jaar de analyse gemaakt dat er een relatie was tussen het afglijden van het accountantskantoor en een slecht functionerende maatschap.’3