Paragraaf 13.3 De zelfstandigheid van de VOF

Ondanks dat de VOF in de kern een contract is en haar geen rechtspersoonlijkheid toekomt, heeft zij in de loop van de tijd een steeds verdergaande mate van zelfstandigheid gekregen. De vennoten nemen hierdoor een minder centrale positie in ten gunste van (het vermogen van) de VOF zelf. Ten eerste vormt het vennootschappelijk vermogen een afgescheiden en doelgebonden vermogen.1 Dit betekent dat het vennootschappelijk vermogen, waarop de zaakscrediteuren hun vorderingen rechtstreeks kunnen verhalen, is afgezonderd van de privévermogens van de vennoten, waardoor de zaakscrediteuren geen concurrentie van privécrediteuren hebben te duchten. Zij hebben deze waarborg zowel gedurende de tijd waarin de onderneming wordt geëxploiteerd (dus waarin de VOF actief is) als na ontbinding van de VOF tot aan de voltooiing van de vereffening. Ook de vennoten zelf mogen de vennootschappelijke goederen in beginsel niet aanwenden voor een ander dan het vennootschappelijke doel. Zij hoeven dan ook niet bang te zijn dat een medevennoot een derde deelgenoot maakt in de vennootschappelijke goederen of dat een medevennoot de vennootschappelijke goederen voor privédoeleinden te gelde maakt. Deze waarborg hebben zij niet alleen zolang de VOF actief is, maar ook na ontbinding van de VOF (zij het dat de mate van doelgebondenheid in de laatste periode deels afhankelijk is van de rechtsverhouding tussen de vennoten). Vanwege het bestaan van een afgescheiden vermogen, kan de VOF ook als zodanig failliet worden verklaard. Het faillissement van de VOF brengt niet noodzakelijkerwijs en automatisch het faillissement van de vennoten mee.

Ten tweede is de VOF processueel zelfstandig.2 De VOF is zelf procespartij in een geding, waarin zij haar eigen verweermiddelen heeft, en houdt niet op te bestaan zolang er nog procedures lopen waarin zij partij is. De VOF kan zelfstandig veroordeeld worden, zonder dat haar vennoten ook veroordeeld hoeven te worden.

Ten derde wordt de VOF in Europees perspectief als zelfstandige entiteit beschouwd. Zij kan zich op de vrijheid van vestiging beroepen en zich zo, al dan niet met wisseling van toepasselijk recht, grensoverschrijdend bewegen naar de lidstaat die voor haar bedrijf de meest optimale omstandigheden biedt.3 Zo kan de VOF een filiaal of agentschap oprichten in een andere lidstaat en kan zij haar werkelijke zetel naar een andere lidstaat verplaatsen terwijl zij een Nederlandse VOF blijft. Verplaatst een buitenlands equivalent van de VOF haar werkelijke zetel naar Nederland en blijft de lidstaat van oorsprong haar erkennen, dan moet ook Nederland haar erkennen als vennootschap naar het recht van de lidstaat van oorsprong. Voorts brengt de uitleg die het HvJ EU geeft aan het vestigingsrecht mee dat een VOF zich moet kunnen omzetten in een buitenlands equivalent. Bij gebreke van nadere regelgeving op dit punt kan echter worden betwijfeld in hoeverre deze omzettingsmogelijkheid een VOF daadwerkelijk ten dienste staat. Andersom kan een buitenlands equivalent van de VOF een Nederlandse VOF worden door haar statutaire zetel en/of bedrijfsactiviteiten naar Nederland te verplaatsen. Het EHRM erkent de VOF eveneens als zelfstandige entiteit, waardoor de VOF bijvoorbeeld als slachtoffer kan opkomen tegen schendingen van haar eigen verdragsrechten.4

Ten vierde neemt de VOF in het bestuursrecht een zelfstandige positie in.5 Onder meer kan de VOF als zodanig optreden als belanghebbende en kan haar als overtreder van een tot haar gerichte norm een bestuurlijke sanctie worden opgelegd.