7.3.6.4 De derogerende werking van de redelijkheid en billijkheid

315. Een rechter mag de rechtsgevolgen van de uiterste wilsbeschikking wijzigen, bijvoorbeeld door aan een beschikking geen werking toe te kennen als uitvoering van de uiterste wilsbeschikking een resultaat zou hebben dat naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. Van Mourik is hier een voorstander van,1 wat samenhangt met zijn categorische afwijzing van aanvulling en zijn strikte opvatting over uitleg. De redelijkheid en billijkheid vormen dan het vangnet om aan een uiterste wilsbeschikking alsnog de rechtsgevolgen te onthouden. Ik zie een grotere rol voor aanvulling en uitleg en ben het ook niet eens met Van Mouriks stelling dat redelijkheid en billijkheid bij de uitlegging van uiterste wilsbeschikking geen rol speelt.2 Voor mij is er dus minder noodzaak om toevlucht te nemen tot de redelijkheid en billijkheid.3

Het voorgaande is anders als de rechtsgevolgen van een uiterste wilsbeschikking moeten worden gemitigeerd als de omstandigheden zijn gewijzigd na overlijden van de erflater. Dan biedt uitleg geen soelaas, omdat het overlijden het peilmoment is om te bepalen welke betekenis mag worden gegeven aan de uiterste wilsbeschikking. Dan kan eventueel een rol zijn weggelegd voor de derogerende werking van de redelijkheid en billijkheid.