2.4.8 Volmachtverlening

58. Artikel 3:60 BW geeft als definitie van volmacht de bevoegdheid die een volmachtgever verleent aan een ander om in zijn naam rechtshandelingen te verrichten. De verlening van volmacht is een gerichte eenzijdige rechtshandeling.1 Het beoogde rechtsgevolg, het ontstaan van vertegenwoordigingsbevoegdheid van de gevolmachtigde, komt tot stand door de wilsuiting van één persoon, de volmachtgever. De gevolmachtigde hoeft deze bevoegdheidstoedeling niet te aanvaarden. Van Schaick schrijft dat geen volmacht tot stand komt als de gevolmachtigde de volmachtverlening afwijst.2 Als gevolg van de volmachtverlening is de volmachtgever gebonden aan de rechtshandelingen die de gevolmachtigde namens hem verricht, althans voor zover ze binnen de reikwijdte van de volmacht vallen.3 De volmachtverlening zelf brengt echter nog geen verandering in de vermogensrechtelijke positie van de volmachtgever. Zij schept zelf geen verbintenissen voor de volmachtgever.4 Uit de volmacht vloeien bepaalde verplichtingen voort voor de gevolmachtigde, die ermee verband houden dat hij zich moet gedragen als een goed gevolmachtigde. Zo mag hij geen gebruik maken van zijn volmacht in strijd met de instructies van de volmachtgever, moet hij de volmachtgever inlichten over het gebruik van zijn volmacht en bij het einde van de volmacht moet hij geschriften waaruit de volmacht blijkt, teruggeven. Bloembergen kwalificeert deze verplichtingen als verbintenissen.5 Van der Grinten & Kortmann noemen de verplichtingen echter rechtsplichten, en bij die kwalificatie sluit ik me aan.6 De volmacht brengt mee dat de gevolmachtigde aan bepaalde gedragsnormen moet voldoen, maar er is geen sprake van het verschuldigd worden van een prestatie die de gevolmachtigde moet verrichten en waartoe de volmachtgever is gerechtigd.

Het verlenen van een volmacht kan ingevolge art. 3:61 lid 1 BW uitdrukkelijk of stilzwijgend en is dus vormvrij.7 Volmachtverlening moet in beginsel worden gericht tot de gevolmachtigde. In de literatuur en parlementaire geschiedenis wordt echter verdedigd dat volmacht ook kan worden verleend door een daartoe strekkende verklaring te richten tot de wederpartij met wie de principaal een rechtsbetrekking wil aangaan.8

De Hoge Raad heeft bepaald dat de vraag of een volmacht is verleend in de interne verhouding, dat wil zeggen de verhouding tussen volmachtgever en gevolmachtigde, beantwoord moet worden op grond van hetgeen volmachtgever en gevolmachtigde jegens elkaar hebben verklaard en over en weer uit elkaars verklaringen en gedragingen hebben afgeleid en mochten afleiden.9 In een eerder arrest bepleitte AG De Vries Lentsch-Kostense al dat de Haviltex-maatstaf moet worden toegepast.10

Over de uitlegmaatstaf voor de inhoud en strekking van een volmacht in de externe verhouding tussen volmachtgever en wederpartij schrijft Van Schaick dat het redelijk is dat de wederpartij die niet aanwezig is geweest bij de volmachtverlening afgaat op de tekst van het geschrift.11 De Hoge Raad heeft bepaald dat een wederpartij pas mag aannemen dat een volmacht ten voordele van een derde is verleend als dit ondubbelzinnig uit de volmacht blijkt. Die ondubbelzinnige strekking hoeft echter niet met zoveel woorden uit de volmacht te blijken, zolang de volmacht op dit punt duidelijk en niet voor tweeërlei uitleg vatbaar is.12 Jegens de wederpartij kan de volmachtgever op grond van art. 3:61 lid 2 BW ook gebonden zijn aan de schijn van volmachtverlening, als die schijn gewekt is door zijn toedoen, of door omstandigheden die in zijn risicosfeer vallen. 13

Wachter heeft verdedigd dat voor het aannemen van een rechtsband tussen volmachtgever en wederpartij de billijkheid de doorslaggevende factor is. Interne afspraken tussen volmachtgever en gevolmachtigde kunnen volgens hem niet worden tegengeworpen aan de wederpartij.14 Volgens Kortmann gaat dit te ver en wordt de omvang van de volmacht in beginsel bepaald door de volmachtgever.15 De redelijkheid en billijkheid spelen wel een rol bij de beoordeling uit hoofde van art. 3:74 lid 4 BW, dat bepaalt dat de rechtbank op verzoek van de volmachtgever, diens erfgenaam of curator de onherroepelijkheid van een volmacht kan wijzigen of buiten werking kan stellen. Hiertoe moeten ‘gewichtige redenen’ bestaan. De parlementaire geschiedenis duidt dit als het intreden van onvoorziene omstandigheden van dien aard dat degene in wiens belang het beding is opgenomen, naar redelijkheid en billijkheid handhaving van de volmacht niet mag verwachten, en het geval dat de gevolmachtigde op een manier van de volmacht gebruik maakt die jegens de volmachtgever kennelijk onredelijk is.16

59. Art. 3:72 BW schrijft voor dat volmacht eindigt door dood, faillissement of ondercuratelestelling van de volmachtgever en gevolmachtigde, maar ook kan eindigen door een rechtshandeling.17 De volmachtgever kan de volmacht herroepen en de gevolmachtigde kan haar opzeggen.18 Volmachtverlening is dus in beginsel herroepelijk. Art. 3:74 lid 1 BW bevat daarop een uitzondering. Voor zover de volmacht strekt tot het verrichten van een rechtshandeling in het belang van de gevolmachtigde of van een derde, kan zij onherroepelijk worden verleend. Buiten dit geval kan geen onherroepelijke volmacht worden verleend.19^,20 De herroeping heeft geen terugwerkende kracht en heeft dus niet tot gevolg dat reeds op grond van de volmacht verrichte rechtshandelingen hun geldigheid verliezen.21

In de literatuur wordt aangenomen dat volmachtverlening onder (zowel ontbindende als opschortende) voorwaarde of tijdsbepaling mogelijk is.22

Niet uitgekristallisseerd is of volmachtverlening kan worden vernietigd op grond van dwaling. Bloembergen werpt de vraag op, maar beantwoordt haar niet.23 Kortmann schrijft dat volmachtverlening nietig of vernietigbaar kan zijn op gronden die in het algemeen rechtshandelingen nietig of vernietigbaar doen zijn,24 maar gaat niet specifiek in op de toepasselijkheid van de dwalingsregeling. Wel overweegt hij dat de volmachtverlening vernietigbaar is als de volmachtgever de volmacht verleent omdat hij ten onrechte meent hiertoe te zijn gehouden en de gevolmachtigde dit weet of redelijkerwijs moet weten.25 Dit schrijft Kortmann in de context van de vraag naar analoge toepasselijkheid van art. 6:229 BW. Dat wetsartikel is volgens Kortmann niet per definitie van toepassing op volmacht, nu zij niet naar haar aard een voortbouwende rechtshandeling is. De toepasselijkheid hangt af van de omstandigheden van het geval. Van Schaick meent dat volmachtverlening wel een voortbouwende rechtshandeling is en dat art. 6:229 BW dus van toepassing is. Daaruit volgt, dat de volmacht nietig is, als de onderliggende rechtsverhouding tussen volmachtgever en gevolmachtigde nietig is.26 Biemans meent dat volmachtverlening een abstracte rechtshandeling is, die losstaat van een onderliggende rechtsverhouding.27 Ondanks nietigheid van die rechtsverhouding blijft de volmacht geldig.

Volgens Kortmann is de rechtshandeling die de vertegenwoordiger verricht vernietigbaar als de vertegenwoordigde dwaalt bij het geven van de opdracht aan de vertegenwoordiger. Dan wordt echter niet de volmachtverlening zelf vernietigd.28