2.3.10 Uitoefening van wilsrechten

34. Het begrip wilsrecht is afgeleid van de Gestaltungsrechte uit het Duitse recht. Het begrip is niet duidelijk afgebakend. Suijling heeft het wilsrecht gekenschetst als een recht tot rechtsvorming.1 Kenmerkend is dat een wilsrecht de bevoegdheid verschaft aan de gerechtigde om door een eenzijdige wilsverklaring een nieuwe rechtstoestand tot stand te brengen.2 Het uitoefenen van bepaalde wilsrechten, zoals optierechten, kan tot gevolg hebben dat een vorderingsrecht of een recht op een goed in het leven wordt geroepen. Het wilsrecht wordt dan aangemerkt als een (overdraagbaar) goed.3 Het wilsrecht kan contractueel zijn toegekend.4

Het uitoefenen van een wilsrecht kan een eenzijdige rechtshandeling zijn. Met de wilsverklaring beoogt de gerechtigde zijn of iemands anders rechtspositie te veranderen. Een aantal figuren die in de literatuur worden aangemerkt als wilsrecht, kennen echter een sterk feitelijk karakter.5 In par. 2.4. ga ik uitgebreid in op een aantal specifieke gevallen van eenzijdige uitoefening van wilsrechten, zoals ontbinding, vernietiging, opzegging en verrekening. Er zijn talrijke voorbeelden in het BW van eenzijdige wilsverklaringen waarmee een contractueel of wettelijke toegekende bevoegdheid wordt uitgeoefend. Ik noem hier ontbinding, vernietiging, opzegging en verrekening, figuren waar ik hierna nog nader op zal ingaan. Eveneens wilsrechten zijn bijvoorbeeld de verklaring waarmee de schuldeiser zijn vordering tot nakoming kan omzetten in een vordering tot schadevergoeding van art. 6:87 BW; de aanwijzing van een volmachtgever in de zin van art. 3:67 lid 1 BW; het uitoefenen van een opschortingsbevoegdheid; het inroepen van nietigheid van een overeenkomst6; het uitbrengen van een keuze voor één alternatieve verbintenis in de zin van art. 6:17 jo. 6:18 BW; de aanwijzing van een begunstigde van een verzekering ex art. 7:188 of art. 7:966 BW en het uitoefenen van een renteherzieningsrecht.