10.4.3 Aansprakelijkheid van de vennoten op grond van art. 18 WvK

Op grond van art. 18 WvK zijn alle vennoten hoofdelijk verbonden voor de verbintenissen van de VOF. Er wordt geen uitzondering gemaakt voor uit het bestuursrecht voortspruitende verbintenissen zoals bestuurlijke boetes en belastingschulden. Men kan zich niettemin afvragen of een vennoot aansprakelijk mag worden gehouden voor niet aan hemzelf opgelegde punitieve sancties zoals de bestuurlijke boete. Strafrechtelijke sancties hebben immers een hoogstpersoonlijk karakter1 en bovendien geldt het beginsel ‘geen straf zonder schuld’.2 Hiertegenover kan men echter stellen dat vennoten ten opzichte van de VOF geen derden zijn (zoals bestuurders van een BV dat wel zijn ten opzichte van de BV), maar dat zij met de VOF vereenzelvigd kunnen worden.3 Ook is het aansprakelijk zijn voor een straf iets anders dan het moeten voelen van de straf (draagplicht); een ‘onschuldige’ vennoot die in verband met de boete wordt aangesproken, kan regres nemen op de ‘schuldige’ VOF die de boete moet dragen en op zijn medevennoten voor het deel dat hen volgens de onderlinge verhoudingen aangaat.4 De vennoot doet door het voldoen van de boete immers niet meer dan het voldoen van een vennootschapsschuld. Ik zie dan ook geen reden om aan te nemen dat art. 18 WvK ingeval van een bestraffende sanctie niet geldt. De Hoge Raad heeft in het kader van een art. 36 Invorderingswet 1990-aansprakelijkheid (hoofdelijke aansprakelijkheid van bestuurders voor door de vennootschap verschuldigde belastingen) geoordeeld dat, ook al brengt hoofdelijke aansprakelijkheid mee dat de ontvanger vrij is in de keuze van wie hij tot betaling van de gehele schuld aanspreekt, hij daarbij wel gebonden is aan algemene beginselen van behoorlijk bestuur.5 In die zaak waren niet alle bestuurders gedagvaard. De Hoge Raad bepaalde daarop dat er in het kader van algemene beginselen van behoorlijk bestuur onderscheid gemaakt moet worden tussen de aansprakelijkstelling en de daarop volgende stappen. De ontvanger zal in principe iedere bestuurder aansprakelijk moeten stellen, maar mag zich bij daadwerkelijk verhaal laten leiden door uiteenlopende verhaalsmogelijkheden. Ik meen dat de algemene beginselen van behoorlijk bestuur met zich kunnen brengen dat het bestuursorgaan overeenkomstig art. 5:46 BW moet overwegen of de boete in overeenstemming is met de mate van verwijtbaarheid6 en de omstandigheden waaronder de overtreding is gepleegd. Ook de draagkracht van de aangesproken vennoot kan een rol spelen.7

Ook als aan een VOF een herstelsanctie wordt opgelegd, is sprake van een verbintenis van de vennootschap. Er staat dan ook niets in de weg aan aansprakelijkstelling van een hoofdelijk aansprakelijke vennoot voor een verbeurde dwangsom of voor de kosten die gemaakt zijn in verband met de last onder bestuursdwang. Wel moeten belangen worden afgewogen en dient het evenredigheidsbeginsel in acht te worden genomen.8

Van belang is nog om op te merken dat het opleggen van een boete aan de VOF, waarvoor de vennoot hoofdelijk aansprakelijk is, én aan de vennoot zelf, niet in strijd is met art. 5:43 Awb,9 omdat de VOF en de vennoot niet dezelfde overtreders zijn.10 Wel kan bij de vraag of de opgelegde boetes evenredig zijn, rekening worden gehouden met de omstandigheid dat zowel aan een vennoot als aan zijn VOF een boete is opgelegd.11