IV.17.6 De termijn voor intrekking (lid 4)

Het vierde lid van § 48 VwVfG bevat een bepaling inzake de termijn waarbinnen het bestuursorgaan gebruik moet maken van de bevoegdheid tot intrekking. Deze termijn geldt alleen indien een begunstigende beschikking wordt ingetrokken.1 Intrekking dient te geschieden binnen een jaar nadat het bestuursorgaan op de hoogte raakt van feiten die de Rücknahme rechtvaardigen. Aan de termijn is voldaan indien het intrekkingsbesluit voor het einde van de termijn bekend is gemaakt.2 Het betreft een fatale termijn.3 De termijn geldt niet indien de beschikking is gegeven ten gevolge van opzettelijk bedrog, bedreiging of omkoping (vgl. § 48 lid 2 derde volzin sub 1 VwVfG).4

Het Bundesverwaltungsgericht heeft in 1984 een belangrijke uitspraak gedaan over het tijdstip waarom de termijn van § 48 lid 4 VwVfG begint te lopen.5 Gelet op de tekst van deze bepaling is dit het geval wanneer het bestuursorgaan op de hoogte geraakt van feiten die de Rücknahme van de begunstigende beschikking rechtvaardigen. Meer concreet dient het bestuursorgaan naar het oordeel van het Bundesverwaltungsgericht op de hoogte te zijn van de onrechtmatigheid van de betreffende beschikking en dus ook van de feiten die leiden tot die onrechtmatigheid en het causaal verband tussen deze feiten en de onrechtmatigheid van de beschikking. Het Bundesverwaltungsgericht benadrukt daarbij dat alle voor de Rücknahme-beslissing relevante feiten bekend moeten zijn. Daartoe behoren ook feiten die van belang zijn voor bijvoorbeeld al dan aanwezig gerechtvaardigd vertrouwen aan de zijde van de begunstigde. Door de uitleg die het Bundesverwaltungsgericht aan § 48 lid 4 VwVfG geeft, is de termijn (niet meer dan) een beslistermijn. Dat erkent het gerecht ook zelf door te overwegen:

Op de door het Bundesverwaltungsgericht gegeven uitleg van § 48 lid 4 VwVfG is kritiek geuit. Zo is Maurer van opvatting dat het hanteren van de termijn als een zogenaamde Entscheidungsfrist (dat wil zeggen: een termijn binnen welke het bestuursorgaan enkel een beslissing moet nemen op het moment dat alle relevante informatie reeds bekend is) geen recht doet aan het belang van bescherming van de geadresseerde van de beschikking.7 Erichsen en Ehlers stellen dat de termijn dient te gaan lopen indien de feiten die leiden tot onrechtmatigheid van de beschikking bij het bestuursorgaan bekend zijn. In hun visie zou de termijn dus meer een Bearbeitungsfrist, een behandelingstermijn, moeten zijn.8 Niet vereist voor het gaan lopen van de termijn is in die visie dat alle relevante feiten en omstandigheden bekend zijn. Het bestuursorgaan heeft immers een jaar de tijd om (nader) onderzoek te doen en uiteindelijk te beslissen of al dan niet tot intrekking wordt overgegaan. Sachs stelt dat door de uitleg die het Bundesverwaltungsgericht aan § 48 lid 4 VwVfG heeft gegeven, nauwelijks nog betekenis toe komt aan de jaartermijn.9

Ehlers en Kallerhoff stellen ten slotte dat als de termijn wordt geïnterpreteerd zoals het Bundesverwaltungsgericht dat doet, dit niet strookt met de pogingen van de wetgever om versnelling te creëren in het bestuursrecht, zoals door de introductie van de figuur van de fictieve beschikking.10