8.9 Conclusie met betrekking tot het neutraliteitsbeginsel

De fiscale neutraliteit is een kernbeginsel in de btw. De neiging van het Hof van Justitie om recht te doen aan de neutraliteit (zowel in de zin van evenredigheid als in de juridische zin) is van belangrijke invloed op de ontwikkeling van normen in het btw-recht. Dit leidt ertoe dat gelijke gevallen gelijk worden behandeld, en dat de kern van het systeem van aftrek van voorbelasting in stand blijft.

Wanneer het evenwel gaat om de evenredigheid, dient naar mijn idee op concernniveau meer aandacht te zijn voor het uitgangspunt dat geen belasting moet cumuleren in een voor het overige belast presterend concern, in een belaste productie- of distributieketen. In dat licht moet met name mijn voorstel naar wenselijk recht, voor de behandeling van aandelen in de btw worden gezien.

Wanneer te zeer de nadruk wordt gelegd op de juridische dimensie van de fiscale neutraliteit, dan kan dit leiden tot onwenselijk recht. Zoals reeds aan de orde kwam is dit naar mijn idee het geval voor zover het Hof van Justitie bijvoorbeeld recht op aftrek van btw wenst te vergunnen aan belastingplichtigen die een in het kader van hun belastingplicht gehouden deelneming verkopen aan een koper die binnen de EU is gevestigd. Een dergelijke oprekking van de evenredigheid werkt averechts omdat het leidt tot rechtsonzekerheid en bovendien tot onevenredigheid, aangezien de neutraliteit in het licht van het heffingssysteem nu juist meebrengt dat in die situatie geen aftrek bestaat. Hier raakt de evenredigheid dan ook aan de juridische neutraliteit. Gelijke gevallen dienen gelijk te worden behandeld. In dit verband is het maken van onderscheid essentieel. Ongelijke gevallen dienen ongelijk te worden behandeld. Nuance is gevraagd in dit verband, maar wordt niet altijd gevonden. Zowel waar het gaat om de voorwaarden voor toepassing van de geruisloze overgang bij activa-passiva-transacties (het onderscheid tussen Zita Modes en Christel Schriever) en het recht op aftrek van voorbelasting bestaan voorbeelden waar de juridische neutraliteit uit de bocht vliegt.