II.4.3.1 Nederlands privaatrecht

In het Nederlandse privaatrecht zijn aandelen doorgaans bewijzen van deelgerechtigdheid in een NV of een BV (artikel 2:64/175 BW).1 De verhouding van een aandeelhouder tot de kapitaalvennootschap wordt veelal getypeerd als een lidmaatschapsverhouding.2 Lidmaatschapsverhouding is een technisch-juridische term om onderscheid te maken met zuiver contractuele rechtsverhoudingen.3 Als onderscheidend wordt, onder meer, gezien dat verbintenissen in een lidmaatschapsverhouding niet voortvloeien uit wilsovereenstemming. Een lidmaatschapsverhouding komt, bijvoorbeeld, tot stand bij het nemen of kopen van aandelen. De rechtsbetrekkingen die daarbij ontstaan, strekken zich mede uit tot de andere aandeelhouders en uiteraard tot de vennootschap zelf, zonder dat daaraan een wilsovereenstemming vooraf hoeft te zijn gegaan.4 Dit is een wezenlijk verschil met de contractuele relatie tussen een kredietverstrekker en een kredietnemer.5 Wat betreft de verhouding tot de vennootschap wordt verder een tweeledigheid aangenomen doordat enerzijds de aandeelhouder in de vennootschap deelneemt als hij zijn stemrecht uitoefent en anderzijds de aandeelhouder en vennootschap elkaar als derden kunnen aanspreken op de nakoming van verbintenissen die in de aandeelhouderschapsrelatie ontstaan.6

Aan het aandeelhouderschap en het lidmaatschap zijn diverse rechten en verplichtingen verbonden. De belangrijkste rechten zijn stemrecht in de algemene vergadering van aandeelhouders of in de algemene ledenvergadering en aanspraak op de winsten en reserves. Bij kapitaalvennootschappen is de belangrijkste verplichting die van volstorting (artikel 2:80/191 BW). Aandeelhouders zijn in beginsel niet gehouden bij te dragen in de verliezen van een kapitaalvennootschap boven het bedrag dat zij op hun aandelen moeten storten (artikel 2:81/192 BW). Daar staat tegenover dat zij als laatste aanspraak kunnen maken op de bezittingen van de vennootschap. Anders dan verschaffers van vreemd vermogen hebben zij namelijk geen vordering op de vennootschap.7 Het eigen vermogen biedt (in meer of mindere mate) dan ook bescherming aan de verschaffers van vreemd vermogen.8 In vergelijkbare zin als aandeelhouders deelgerechtigd zijn tot het vermogen van een kapitaalvennootschap, kunnen leden dat zijn tot het vermogen van een coöperatie of een onderlinge waarborgmaatschappij. Maatschappen en vennootschappen onder firma zijn geen rechtspersonen, maar zijn een contractueel samenwerkingsverband tussen diverse natuurlijke personen of rechtspersonen.

Ook naar Nederlands privaatrecht bestaat de mogelijkheid aandelen met bijzondere rechten uit te geven (artikel 2:92/205, lid 3, BW). Bij aandelen met bijzondere rechten valt te denken aan (cumulatief) preferente aandelen, prioriteitsaandelen, loyaliteitsaandelen en tracking stock.9 Met de bijzondere rechten kan onderscheid worden gemaakt naar winstrechten, aanspraken op de reserves en zeggenschap. Sinds de invoering van de ‘Flex-BV’ zijn bij een BV stemrechtloze aandelen en aandelen die geen aanspraak geven op de winsten en reserves mogelijk.10