5.6.2 Pigouviaans alcoholaccijnstarief

Refererend aan de leer van Pigou, is een modern accijnsregime voor alcoholhoudende dranken gebaseerd op het gehalte absolute alcohol in het betrokken product en zijn, zoals in hoofdstuk 2 in de paragraaf over de accijnzen als prijsinstrument tot uitgangspunt is genomen, de externe kosten van drinken geheel geïnternaliseerd in de prijs van alcoholische dranken met behulp van adequaat getarifeerde alcoholaccijnzen, met flankerend beleid ten aanzien van de specifieke probleemgroepen gericht op terugdringing van probleemdrinken. De optimale pigouviaanse accijnzen van alcohol en tabak hebben opbrengsten die gelijk zijn aan de (geïnternaliseerde) externe kosten van drinken en roken. In tegenstelling tot de verhouding tussen roken en externe kosten1 is de verhouding tussen drinken en externe kosten niet lineair, omdat bijna alle externe kosten worden veroorzaakt door 10% van de drinkers, die eenderde tot de helft van alle alcoholhoudende dranken consumeren. Voor de probleemdrinkers en de verslaafden (een op de vijf drinkers) in deze groep geldt, dat zij weliswaar minder accijns betalen dan de maatschappelijke schade die zij aanrichten, maar vanwege hun hogere consumptie wel meer dan gemiddeld aan de accijnsopbrengst bijdragen. Bij prijsverhogingen zullen probleemdrinkers en verslaafden hun weg zoeken naar de optimale hoeveelheden gemakkelijkst bereikbare alcohol. Verhoging van de prijs van de goedkoopste alcohol is dan de beste remedie tot alcoholontmoediging.2 Uitgaande van de gemiddelde accijnstarieven van alle lidstaten bedraagt de prijs van alcohol in bier € 0,06 per %vol, van alcohol in wijn € 0,04 per %vol en alcohol in gedistilleerd €0,15 per %vol. Gedistilleerde dranken worden dus gemiddeld per %vol 2,5 maal zo zwaar belast als bier en vier keer zo zwaar als wijn; bier wordt 1,5 maal zo zwaar belast als wijn.3 Met Cnossen (2006) zijn wij het eens, dat een maatschappelijke basisprijs voor absolute alcohol een effectief instrument is tegen goedkope manieren om snel bedwelmd te raken, en een vrijwel te verwaarlozen effect heeft op de koopkracht van matige drinkers. De alcoholaccijnzen kunnen worden ingezet als egalisator van alcoholprijsverschillen. De productiekosten van (gefermenteerde; gegiste) alcohol in bier en wijn zijn beduidend hoger dan die van (gedistilleerde) alcohol in sterke dranken, terwijl de alcoholaccijnsheffing bovengenoemde verschillen te zien geeft voor bier, wijn en gedistilleerde dranken. De alcoholaccijns moet de alcoholprijs zodanig corrigeren, dat ná accijnsheffing gelijke prijzen per eenheid alcohol bestaan. Die gelijke alcoholprijs is dan € 0,15 per %vol, ofwel € 1.500 per hectoliter absolute alcohol.

De prijs van alcohol in een flesje (0,3 liter) bier van 5%vol wordt dan € 0,25 (thans: €0,094), die van alcohol in een fles (0,75 liter) wijn van 13%vol wordt dan € 1,46 (thans: € 0,405) en die van alcohol in een fles (0,7 liter) gedistilleerd van 40%vol blijft €4,20.6 In aanmerking nemend de prijselasticiteiten van de vraag naar bier (-0,35), wijn (-0,68) en gedistilleerd (-0,98), en die van de vraag naar alcohol door gemiddelde drinkers (-1,19), zware drinkers (-0,5) en zeer zware drinkers (nadert tot 0)7, alsmede de daarmee samenhangende hoeveelheidsverminderingen bij prijsstijgingen, is een adequaat externekostendekkend Europees minimumaccijnstarief € 53 per hectoliter per %vol.8 Op basis van dit nieuwe Europese minimumtarief wordt – ter vergelijking – van een flesje (0,3 liter) bier van 5%vol € 0,80 bieraccijns geheven (thans: gemiddeld €0,09), van een fles (0,75 liter) wijn van 13%vol € 5,25 wijnaccijns geheven (thans:

gemiddeld € 0,40), en van een fles (0,7 liter) gedistilleerd van 40%vol € 15 gedistilleerdaccijns geheven (thans: gemiddeld € 4,20). Met dit pigouviaanse tarief betalen de probleemdrinkers en de verslaafden hun reële aandeel in de externe kosten. Gematigde drinkers worden voor het welvaartsverlies dat zij als gevolg van hogere prijzen lijden, gecompenseerd met tariefsverlagingen van verstorende belastingen, zoals de inkomens- en winstbelastingen.