2.3 Personenvennootschappen

De heersende opvatting in de civielrechtelijke literatuur is dat naar huidig recht personenvennootschappen buiten het bestek vallen van de omzettingsregeling ex art. 2:18 BW.1 Mede debet hieraan is dat de personenvennootschappen naar huidig recht geen rechtspersoonlijkheid hebben, althans dat is de heersende opvatting.2 Dit niettegenstaande het feit dat het aan Boek 2 BW ten grondslag liggende zogenoemde ‘gesloten stelsel van rechtspersonen’ openhoudt dat óók zonder wettelijke bepaling tot rechtspersoonlijkheid kan worden geconcludeerd.3 Het gesloten karakter van dit stelsel houdt in dat niet uit vrije wil aan een rechtsvorm rechtspersoonlijkheid kan worden toegekend. Dit is voorbehouden aan de wetgever én de doctrine, maar beide kennen dus aan een personenvennootschap geen rechtspersoonlijkheid toe.

Raaijmakers heeft evenwel verdedigd dat een openbare vennootschap, in het bijzonder de vennootschap onder firma, zich op de voet van art. 2:18 BW kan omzetten in een BV (of NV) en omgekeerd.4 Volgens Raaijkmaakers zijn deze zelfstandig naar buiten optredende personenvennootschappen zelfstandig rechtsdrager en daarom ook rechtspersoon, hetgeen de poorten van art. 2:18 BW opent.5 De opvatting van Raaijmakers met betrekking tot de rechtspersoonlijkheid van de openbare vennootschap is niet nieuw. In de literatuur is reeds in het begin van de 20e eeuw verdedigd dat deze vennootschappen rechtspersoon zijn.6 De regering wijst in het kader van het thans bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel tot ‘Vaststelling van titel 7.13 (vennootschap) van het Burgerlijk Wetboek’ de benadering van Raaijmakers echter van de hand.7 De ‘omzetting’ van een personenvennootschap in een BV omvat naar huidig recht dan ook juridisch drie handelingen, te weten (i) de ontbinding van de personenvennootschap, (ii) de oprichting van de BV en (iii) de inbreng van activa en passiva in de BV. Omgekeerd is sprake van een ontbinding van de BV en uitkering van het batig saldo aan de deelgerechtigden die vervolgens het saldo inbrengen in de personenvennootschap.

Hoewel de personenvennootschap naar huidig recht geen rechtspersoon is, voorziet het thans bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel tot ‘Vaststelling van titel 7.13 (vennootschap) van het Burgerlijk Wetboek’ in de mogelijkheid dat, indien de vennoten daarvoor kiezen, een openbare vennootschap rechtspersoonlijkheid verwerft.8 Het wetsvoorstel strekt tot een fundamentele herziening van de regeling van personenvennootschappen. In het verlengde van een keuze voor rechtspersoonlijkheid opent het wetsvoorstel de mogelijkheid om een OVR om te zetten in een BV en omgekeerd.9 Van belang voor dit onderzoek is dat de voorgestelde omzetting van OVR in een BV en omgekeerd niet plaatsvindt op de voet van art. 2:18 BW.10 De omzettingsregeling van art. 2:18 BW blijft dus gereserveerd voor de in Boek 2 BW geregelde rechtspersonen. Vanwege de overzichtelijkheid is in het wetsvoorstel ervoor gekozen om de omzetting van, en in, een openbare vennootschap zelfstandig te regelen in titel 7.13 NBW.11 Art. 7:834 NBW ziet op de omzetting van een OVR in een BV en art. 7:835 NBW ziet op de spiegelbeeldige omzetting. In het algemeen geldt overigens dat Titel 1 van Boek 2 slechts van toepassing is op de openbare vennootschap met rechtspersoonlijkheid voor zover titel 7.13 NBW daarnaar verwijst.12 Hoewel separaat geregeld, is bij de formulering van de nieuwe omzettingsvarianten inspiratie geput en aansluiting gezocht bij art. 2:18 BW en de aanvullende regelingen in art. 2:183 BW.13

In het wetsvoorstel is volstaan met een regeling voor de omzetting van een OVR in een BV en omgekeerd. Dit omdat de BV veelal – evenals een openbare vennootschap – een persoonsgebonden karakter heeft.14 De OVR kan zich dus niet direct omzetten in een elke andere gewenste rechtsvorm uit Boek 2 BW, bijvoorbeeld in een NV. Op een indirecte wijze is dat wel mogelijk. In dit verband wordt in de toelichting op het wetsvoorstel nadrukkelijk een koppeling gemaakt met de omzettingsmogelijkheden die openstaan voor een BV op de voet van art. 2:18 BW.15 Zo kan een omzetting van een OVR in een NV worden bewerkstelligd door de OVR éérst op de voet van art. 7: 834 NBW om te zetten in een BV en daarna de BV in een NV op de voet van art. 2:18 BW jo. 2:72 BW. Aan een directe omzetting in een andere rechtspersoon is volgens de toelichting op het wetsvoorstel geen enkele praktische behoefte.16 Dat is overigens nog maar de vraag omdat voor een ‘vervolgomzetting’ in elk geval opnieuw een notariële omzettingsakte dient te worden opgemaakt.17 Daarnaast zou het volgens de toelichting op het wetsvoorstel een uitvoerige regeling vergen die de wetgeving onnodig zou belasten.18 Wél heeft de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer aangegeven dat als in een later stadium toch behoefte blijkt te bestaan aan ruimere omzettingsmogelijkheden, daaraan alsnog aandacht kan worden besteed.19 Naar aanleiding van vragen vanuit de Eerste Kamer heeft de minister uiteindelijk toegezegd dat hij in het kader van de flexibilisering van het BV-recht zal ‘onderzoeken of de omzettingsmogelijkheid kan worden geopend tot omzetting van een OVR in een NV met aandelen op naam.’20 Het thans bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel tot ‘Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de aanpassing van de regeling voor besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid’ (Wet vereenvoudiging en flexibilisering bv-recht) bevat daartoe (vooralsnog) geen voorstel.21