7.3.4.5 ‘Privilege’ versus ‘due process’

Wanneer het EHRM de Amerikaanse ‘foregone conclusion’-doctrine niet zou volgen en een ruime(re) betekenis aan het nemo tenetur-beginsel zou toekennen in zaken waarin de gedwongen afgifte van ‘real evidence’ in het geding is, dan kan dat worden verklaard doordat het recht tegen gedwongen zelfbelasting volgens het Hof de kern van het recht op een behoorlijk strafproces is. Ik wijs in dit verband op Roles die meent dat het Hof het nemo tenetur-beginsel verkeerd uitlegt en toepast.1 De essentie van het (Angelsaksische) ‘privilege against self-incrimination’ is dat een persoon kan weigeren om bewijs(materiaal) te onthullen of vragen te beantwoorden. Zodra de informatie al dan niet gewild is onthuld, dan verliest het ‘privilege’ haar betekenis. De vraag naar de toelaatbaarheid van die informatie staat daar dan los van. Het Hof zou deze traditionele betekenis van nemo tenetur miskennen en (daardoor) verkeerd toepassen. Volgens Roles verwart het twee noties, te weten het ‘privilege’ en de ‘fairness’ van de strafprocedure.2 Zie ook Klein die met betrekking tot de zogenoemde Miranda Warning3 een onderscheid maakt tussen de vaststelling of een ‘statement was compelled within the meaning of the privilege’ of ‘involuntary within the meaning of due process’.4

De uitleg en toepassing van het recht tegen gedwongen zelfbelasting als (overwegend) een ‘due process’-waarborg, is het resultaat van de ‘keuze’ van het Hof om het recht tegen gedwongen zelfbelasting in art. 6, lid 1 EVRM te lezen. Het respecteren van de wil van de verdachte strekt in Straatsburg ertoe de betrouwbaarheid van het bewijs, de menselijke waardigheid en autonomie van de verdachte en meer in het algemeen de integriteit van het strafproces te waarborgen, door hem te beschermen tegen ‘abusive coercion’ c.q. ‘improper compulsion’.5 Deze strekking past in de door Schalken gesignaleerde ontwikkeling in de Straatsburgse rechtspraak over art. 6, dat de integriteit van de overheid na het arrest Schenk in toenemende mate onderwerp van discussie is geworden.6 Zo bezien is nemo tenetur niet alleen een verdedigingswaarborg voor de verdachte, maar ook een instructienorm voor de autoriteiten. Die moeten bij de bewijsgaring integer handelen tegenover de verdachte.