8.3 Het huidige model van de NV en de beursvennootschap (hoofdstuk 3)

De NV is een autonome rechtspersoon en zij functioneert als een zelfstandig drager van rechten en plichten in het economisch verkeer. Het bestuur staat aan de leiding van de onderneming. De aandeelhouders beschikken over aandelen in de NV, waaraan zeggenschap in de AV is verbonden. Beursvennootschappen kennen in de regel ook een raad van commissarissen en een ondernemingsraad. De redelijkheid en billijkheid speelt een centrale rol in de verhoudingen tussen de organen en de andere institutioneel betrokkenen. De NV heeft typologisch een open karakter, want haar aandelen zijn in beginsel vrij verhandelbaar. Dat gegeven treedt nog pregnanter op de voorgrond bij de beursvennootschap, waarvan de meeste aandeelhouders onbekend zijn. Aandeelhouders functioneren bij dergelijke vennootschappen meer als handelende beleggers en minder als vennoten zoals in de klassieke kapitaalsvennootschap. Hoewel de NV volgens de heersende leer een winstoogmerk heeft, volgt dit niet direct uit de wet. Dat winstoogmerk lijkt in de recente jaren te zijn verlaten voor een breder oogmerk dat in de Cancun-beschikkingen van de Hoge Raad geformuleerd is als ‘het bestendige succes van de onderneming’ en in de Corporate Governance Code als ‘langetermijnwaardecreatie’. De NV is thans gericht op het creëren van waarde, onder andere door het behalen van vermogensrechtelijk voordeel, voor haar onderneming en daarmee indirect voor allen die daarbij zijn betrokken.

Het bestuur bestuurt de NV en heeft de leiding over haar ondernemingsactiviteiten. Dit orgaan is verantwoordelijk voor belangrijke uitvoerende, informerende, financiële en organisatorische taken. Het is het voornaamste initiërende orgaan van de vennootschap. Onder de bestuurstaak valt in beginsel ook het bepalen van het beleid en de strategie. Het bestuur legt over het gevoerde beleid verantwoording af aan de AV. De bevoegdheden van het bestuur kunnen statutair worden uitgebreid en beperkt, voor zover dwingendrechtelijke wettelijke bepalingen zich daar niet tegen verzetten. De AV heeft belangrijke kernbevoegdheden die haar niet kunnen worden ontnomen. Die zien op de benoeming, het ontslag en de schorsing van bestuurders en commissarissen, het vaststellen van de jaarrekening, statutenwijziging, ontbinding, fusie, splitsing en de goedkeuring van bestuursbesluiten die leiden tot een belangrijke verandering van de identiteit of het karakter van de NV of haar onderneming. Daarnaast heeft de AV in het standaard wettelijk model nog verschillende aanvullende rechten, die eventueel statutair kunnen worden verlegd naar een ander orgaan. Tot slot heeft de AV op grond artikel 2:107 lid 1 BW ook alle bevoegdheden die niet aan een ander orgaan zijn toegekend. In de praktijk kan aan die restbevoegdheid in mijn optiek niet veel waarde worden toegekend, omdat onduidelijk is welke rechten hieronder zouden kunnen vallen. Het is een uitvloeisel van het in 1929 nog gehuldigde – maar al lang verlaten – beginsel dat de AV de hoogste macht is binnen de NV. In de praktijk worden bevoegdheden die niet concreet zijn toebedeeld aan een orgaan thans veelal geschaard onder het beleid en de strategie, en daarmee onder de bestuursbevoegdheid.

Beursvennootschappen zijn een bijzondere subcategorie van het standaardtype NV. De beursvennootschap staat veelal aan het hoofd van een internationaal concern, geleid door een centraal bestuur. De aandeelhouders fungeren veelal als passieve beleggers op afstand van het bestuur van de NV. De NV heeft wel een voortdurende relatie met de kapitaalmarkt. De AV heeft niet langer een functie als platform van onderling overleg. Zij is veeleer een peilmoment voor besluitvorming, al wordt die besluitvorming veelal ook voorbesproken met aandeelhouders en komt deze tot stand onder invloed van stemadviseurs en analisten. Doordat de beursvennootschap vaak een omvangrijke onderneming drijft, zijn er vele stakeholders bij haar organisatie betrokken. Zij hebben vaak (directe of indirecte) invloed op het bestuur en hun gerechtvaardigde belangen moeten in de besluitvorming worden betrokken.

De NV wordt gereguleerd door een uitgebreide lappendeken van regelgeving. Deze regelgeving beoogt met name transparante informatievoorziening aan aandeelhouders en de markt te waarborgen, omdat aandeelhouders van de beursvennootschap zelf minder betrokken zijn bij de gang van zaken van de onderneming. Een steeds groter deel van de voor beursvennootschappen relevante regelgeving wordt op Europees niveau ingevoerd ter vervanging van nationaal recht. De beursvennootschap krijgt ook steeds meer internationale elementen. Daarmee bedoel ik niet alleen dat haar onderneming steeds meer internationaal actief is, maar met name (vanuit regelgevend perspectief relevant) dat zij haar hoofdkantoor of beursnotering heeft in een ander land dan Nederland. Het voorgaande leidt ertoe dat de beursvennootschap opereert in een complex en dynamisch landschap, vanuit zowel bedrijfseconomisch (betrokkenheid van kapitaalmarkten), vennootschapsrechtelijk (besluitvorming), maatschappelijk (stakeholders) als toezichtsrechtelijk (transparantie) perspectief.