HvJ EU, 16-07-2020, nr. C-133/19, nr. C-136/19, nr. C-137/19

De overwegingen 2, 4, 6, 9 en 13 van richtlijn 2003/86 luiden als volgt:

Artikel 1 van richtlijn 2003/86 is als volgt geformuleerd:

Artikel 4 van deze richtlijn bepaalt:

Artikel 5 van die richtlijn bepaalt:

In artikel 16, leden 1 en 2, van die richtlijn staat te lezen:

Artikel 18 van richtlijn 2003/86 luidt als volgt:

Artikel 10, § 1, eerste alinea, van de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen (Belgisch Staatsblad van 31 december 1980, blz. 14584), in de versie die van toepassing is op de feiten van het hoofdgeding (hierna: ‘wet van 15 december 1980’), bepaalt:

Artikel 10 ter, § 3, van deze wet luidt:

Artikel 12 bis van die wet bepaalt het volgende:

Artikel 39/56, eerste alinea, van de wet van 15 december 1980 luidt:

Met zijn eerste vraag in de zaken C-133/19 en C-136/19 alsmede met zijn vraag in zaak C-137/19 wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 4, lid 1, eerste alinea, onder c), van richtlijn 2003/86 aldus moet worden uitgelegd dat de datum die als uitgangspunt moet worden genomen om te bepalen of een ongehuwde derdelander of staatloze een ‘minderjarig kind’ in de zin van deze bepaling is, de datum is waarop het verzoek tot toegang en verblijf met het oog op gezinshereniging voor minderjarigen wordt ingediend, dan wel de datum waarop door de bevoegde instanties van deze lidstaat op dit verzoek wordt beslist, in voorkomend geval na een beroep tegen een besluit tot afwijzing van een dergelijk verzoek.

Dienaangaande zij eraan herinnerd dat richtlijn 2003/86 het bevorderen van de gezinshereniging tot doel heeft en voorts bescherming aan derdelanders wil verlenen, met name aan minderjarigen (arrest van 13 maart 2019, E., C-635/17, EU:C:2019:192, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In dit verband legt artikel 4, lid 1, van die richtlijn de lidstaten nauwkeurige positieve verplichtingen op, waaraan duidelijk omschreven subjectieve rechten beantwoorden. Zij dienen in de door richtlijn 2003/86 vastgestelde gevallen de gezinshereniging van bepaalde leden van het gezin van de gezinshereniger toe te staan zonder hun beoordelingsmarge te kunnen uitoefenen (arrest van 13 maart 2019, E., C-635/17, EU:C:2019:192, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Volgens artikel 4, lid 1, eerste alinea, onder c), van richtlijn 2003/86 moet de betrokken lidstaat onder meer toestemming tot toegang en verblijf geven aan de volgende gezinsleden: ‘de minderjarige kinderen, met inbegrip van geadopteerde kinderen, van de gezinshereniger, indien de gezinshereniger het gezag over de kinderen heeft en dezen te zijnen laste komen’.

Artikel 4, lid 1, tweede alinea, van richtlijn 2003/86 vermeldt in dit opzicht weliswaar dat minderjarige kinderen jonger moeten zijn dan de in de betrokken lidstaat geldende wettelijke meerderjarigheidsleeftijd, maar deze bepaling preciseert niet welk tijdstip als uitgangspunt moet worden genomen om te beoordelen of aan deze voorwaarde is voldaan en bevat daartoe geen verwijzing naar het recht van de lidstaten.

Hoewel die bepaling het aan de lidstaten overlaat om de wettelijke meerderjarigheidsleeftijd te bepalen, wordt hun daarentegen geen enkele speelruimte gelaten ten aanzien van de vaststelling van het tijdstip dat als uitgangspunt moet worden genomen voor de beoordeling van de leeftijd van de aanvrager voor de toepassing van artikel 4, lid 1, eerste alinea, onder c), van richtlijn 2003/86.

Met het oog op de eenvormige toepassing van het Unierecht en het beginsel van gelijke behandeling dient namelijk als algemene regel te gelden dat de begrippen van een Unierechtelijke bepaling die voor de vaststelling van haar betekenis en draagwijdte niet uitdrukkelijk naar het recht van de lidstaten verwijst, in de gehele Europese Unie autonoom en op eenvormige wijze worden uitgelegd, waarbij met name rekening moet worden gehouden met de context van de bepaling en met het doel van de betrokken regeling (arrest van 26 juli 2017, Ouhrami, C-225/16, EU:C:2017:590, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Zoals in punt 25 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, heeft richtlijn 2003/86 tot doel de gezinshereniging te bevorderen. Daartoe bepaalt deze richtlijn, zoals in artikel 1 ervan is gepreciseerd, de voorwaarden voor de uitoefening van het recht op gezinshereniging door derdelanders die legaal op het grondgebied van de lidstaten verblijven.

Voorts worden in die richtlijn, zoals blijkt uit overweging 2 ervan, de in het Handvest vastgelegde grondrechten en beginselen in acht genomen.

In dit verband zij eraan herinnerd dat de lidstaten, en met name hun rechterlijke instanties, niet alleen hun nationale recht conform het Unierecht moeten uitleggen, maar ook erop moeten toezien dat zij zich niet baseren op een uitlegging van een tekst van afgeleid recht die in conflict zou komen met de door de rechtsorde van de Unie beschermde grondrechten (zie in die zin arresten van 23 december 2009, Detiček, C-403/09 PPU, EU:C:2009:810, punt 34, en 6 december 2012, O e.a., C-356/11 en C-357/11, EU:C:2012:776, punt 78).

Artikel 7 van het Handvest, dat rechten omvat die overeenstemmen met de door artikel 8, lid 1, van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden gewaarborgde rechten, erkent met name het recht op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven. Deze bepaling van het Handvest moet worden gelezen in samenhang met de verplichting om rekening te houden met de in artikel 24, lid 2, van het Handvest erkende belangen van het kind en in aanmerking te nemen dat, overeenkomstig artikel 24, lid 3, een kind regelmatig persoonlijke betrekkingen met zijn beide ouders moet kunnen onderhouden (arrest van 6 december 2012, O e.a., C-356/11 en C-357/11, EU:C:2012:776, punt 76).

Hieruit volgt dat de bepalingen van richtlijn 2003/86 moeten worden uitgelegd en toegepast in het licht van artikel 7 en artikel 24, leden 2 en 3, van het Handvest, zoals overigens blijkt uit de bewoordingen van overweging 2 en artikel 5, lid 5, van deze richtlijn, op grond waarvan de lidstaten de verzoeken om gezinshereniging moeten onderzoeken in het belang van de betrokken kinderen en teneinde het gezinsleven te begunstigen (arrest van 13 maart 2019, E., C-635/17, EU:C:2019:192, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In de eerste plaats moet worden vastgesteld dat de uitlegging volgens welke de datum waarop de bevoegde instantie van de betrokken lidstaat beslist op het verzoek om toegang tot en verblijf op het grondgebied van deze staat met het oog op gezinshereniging, voor de toepassing van artikel 4, lid 1, eerste alinea, onder c), van richtlijn 2003/86 als uitgangspunt moet dienen voor de beoordeling van de leeftijd van de aanvrager, niet strookt met de door deze richtlijn nagestreefde doelstellingen, noch met de vereisen die voortvloeien uit artikel 7 en artikel 24, lid 2, van het Handvest. Laatstgenoemde bepaling vereist immers dat bij alle handelingen in verband met kinderen, met name die welke door de lidstaten bij de toepassing van die richtlijn worden verricht, de belangen van het kind een essentiële overweging vormen.

Zoals de advocaat-generaal in punt 43 van zijn conclusie in wezen heeft opgemerkt, zouden de nationale autoriteiten en rechterlijke instanties daardoor immers niet worden aangemoedigd om verzoeken van minderjarigen met voorrang en de nodige urgentie te behandelen teneinde rekening te houden met hun kwetsbaarheid, en zouden zij dus zo kunnen optreden dat het recht op zich op gezinshereniging van die minderjarigen in het gedrang kan komen (zie naar analogie arrest van 12 april 2018, A en S, C-550/16, EU:C:2018:248, punt 58).

In casu blijkt uit de verzoeken om een prejudiciële beslissing dat B. M. M. op 9 december 2013 namens en voor rekening van zijn minderjarige kinderen B. S., B. M. en B. M. O. aanvragen voor een machtiging tot verblijf met het oog op gezinshereniging heeft ingediend bij de Belgische ambassade te Dakar en dat deze aanvragen op 25 maart 2014 zijn afgewezen binnen de door de Belgische wettelijke regeling gestelde termijnen.

Terwijl B. M. M., B. S., B. M. en B. M. O. op 25 april 2014 beroepen tot schorsing en nietigverklaring tegen deze besluiten tot afwijzing hebben ingesteld bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen en zij deze rechterlijke instantie in de jaren 2015 tot en met 2017 herhaaldelijk hebben verzocht uitspraak te doen op hun beroepen, staat het vast dat de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen die beroepen pas op 31 januari 2018, oftewel drie jaar en negen maanden nadat zij waren ingesteld, niet-ontvankelijk heeft verklaard wegens het ontbreken van een procesbelang, waarbij hij zich heeft gebaseerd op het feit dat op de datum waarop hij uitspraak deed, B. S., B. M. en B. M. O. meerderjarig waren en dus niet meer voldeden aan de voorwaarden die in de bepalingen inzake gezinshereniging van minderjarige kinderen zijn gesteld.

Dienaangaande moet worden benadrukt dat dergelijke behandelingstermijnen in België niet uitzonderlijk lijken, aangezien de gemiddelde termijn waarbinnen de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen uitspraak doet over geschillen inzake gezinshereniging, drie jaar bedraagt, zoals de Belgische regering tijdens de terechtzitting heeft opgemerkt. Voorts heeft de Belgische regering gepreciseerd dat de zaak van verzoekers in het hoofdgeding door deze rechterlijke instantie niet als prioritair werd beschouwd.

De in het vorige punt genoemde omstandigheden zijn een illustratie van het feit dat een uitlegging van artikel 4, lid 1, eerste alinea, onder c), van richtlijn 2003/86 volgens welke de datum waarop de bevoegde instantie van de betrokken lidstaat beslist op het verzoek om toegang tot en verblijf op het grondgebied van deze staat, voor de toepassing van deze bepaling als uitgangspunt moet worden genomen voor de beoordeling van de leeftijd van de aanvrager, niet kan waarborgen dat overeenkomstig artikel 24, lid 2, van het Handvest de belangen van het kind in alle omstandigheden voor de lidstaten een essentiële overweging vormen bij de toepassing van richtlijn 2003/86.

In de tweede plaats kan met een dergelijke uitlegging evenmin, overeenkomstig de beginselen van gelijke behandeling en rechtszekerheid, een gelijke en voorzienbare behandeling worden gewaarborgd van alle aanvragers die zich in chronologisch opzicht in dezelfde situatie bevinden, voor zover zij tot gevolg heeft dat de slaagkansen van het verzoek om gezinshereniging voornamelijk afhankelijk worden van factoren die verband houden met de nationale overheidsinstantie of rechterlijke instanties, met name de snelheid die bij de behandeling van het verzoek aan de dag wordt gelegd of waarmee uitspraak wordt gedaan op een beroep tegen een besluit tot afwijzing van een dergelijk verzoek, en niet van factoren die verband houden met de aanvrager (zie naar analogie arrest van 12 april 2018, A en S, C-550/16, EU:C:2018:248, punten 55 en 60).

Voor zover die uitlegging tot gevolg heeft dat het recht op gezinshereniging afhankelijk wordt gemaakt van toevallige en onvoorzienbare omstandigheden die volledig zijn toe te rekenen aan de bevoegde nationale autoriteiten en rechterlijke instanties van de betrokken lidstaat, kan zij daarenboven leiden tot aanzienlijke verschillen in de behandeling van verzoeken om gezinshereniging tussen de lidstaten en binnen een en dezelfde lidstaat.

Om te bepalen of is voldaan aan de leeftijdsvoorwaarde van artikel 4, lid 1, eerste alinea, onder c), van richtlijn 2003/86, is derhalve alleen de inaanmerkingneming van de datum van indiening van het verzoek tot toegang en verblijf met het oog op gezinshereniging in overeenstemming met de doelstellingen van deze richtlijn en de door de rechtsorde van de Unie beschermde grondrechten. Het doet in dit verband niet ter zake of op dit verzoek rechtstreeks na de indiening ervan is beslist, dan wel na de nietigverklaring van een besluit tot afwijzing van dat verzoek.

Aan deze slotsom wordt niet afgedaan door het argument dat de Belgische regering en de Poolse regering in hun schriftelijke opmerkingen hebben aangevoerd, volgens hetwelk de lidstaten op grond van artikel 16, lid 1, onder a), van richtlijn 2003/86 kunnen weigeren toestemming tot toegang en verblijf met het oog op gezinshereniging te geven wanneer de voorwaarden voor verlening van de toestemming ‘niet of niet meer worden vervuld’. Volgens deze regeringen kan het verzoek om gezinshereniging in wezen slechts worden ingewilligd indien de gezinshereniger zowel op de datum van indiening van het verzoek als op de datum waarop de beslissing op dit verzoek wordt genomen, minderjarig is.

In dit verband zij opgemerkt dat de leeftijd van de aanvrager niet kan worden beschouwd als een materiële voorwaarde voor de uitoefening van het recht op gezinshereniging in de zin van overweging 6 en artikel 1 van richtlijn 2003/86, zoals de voorwaarden die zijn gesteld in met name hoofdstuk IV van deze richtlijn. Anders dan deze laatste voorwaarden vormt de leeftijdsvoorwaarde namelijk een noodzakelijke voorwaarde om het verzoek om gezinshereniging in behandeling te nemen, waarvan de evolutie zeker en voorzienbaar is en die dus enkel op de datum van indiening van dit verzoek dient te worden beoordeeld.

Bijgevolg dient op de eerste vraag in de zaken C-133/19 en C-136/19 en op de enige vraag in zaak C-137/19 te worden geantwoord dat artikel 4, lid 1, eerste alinea, onder c), van richtlijn 2003/86 aldus moet worden uitgelegd dat de datum die als uitgangspunt moet worden genomen om te bepalen of een ongehuwde derdelander of staatloze een minderjarig kind in de zin van deze bepaling is, de datum is waarop het verzoek tot toegang en verblijf met het oog op gezinshereniging voor minderjarige kinderen wordt ingediend en niet die waarop door de bevoegde instanties van deze lidstaat op dit verzoek wordt beslist, in voorkomend geval na een beroep tegen een besluit tot afwijzing van een dergelijk verzoek.

Met zijn tweede vraag in de zaken C-133/19 en C-136/19 wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 18 van richtlijn 2003/86, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat het eraan in de weg staat dat een beroep dat is ingesteld tegen een besluit tot afwijzing van een verzoek tot toegang en verblijf met het oog op gezinshereniging ten behoeve van een minderjarig kind, niet-ontvankelijk wordt verklaard op de enkele grond dat het kind tijdens de gerechtelijke procedure meerderjarig is geworden.

Dienaangaande blijkt ten eerste uit het dossier waarover het Hof beschikt dat deze vraag berust op de premisse dat een minderjarig kind dat meerderjarig is geworden tijdens de gerechtelijke procedure die was ingeleid tegen het besluit tot afwijzing van zijn verzoek om gezinshereniging, geen belang meer heeft bij de nietigverklaring van dat besluit, zodat zijn beroep noodzakelijkerwijs moet worden verworpen door de bevoegde rechter.

Zoals volgt uit het antwoord op de eerste vraag in de zaken C-133/19 en C-136/19 en op de enige vraag in zaak C-137/19, is die premisse onjuist, zodat in de in het vorige punt bedoelde situatie een dergelijk verzoek om gezinshereniging niet kan worden afgewezen op de enkele grond dat het betrokken kind tijdens de gerechtelijke procedure meerderjarig is geworden.

Ten tweede moet worden opgemerkt dat artikel 5, lid 4, van richtlijn 2003/86 weliswaar voorziet in een termijn van in beginsel negen maanden waarbinnen de bevoegde instanties van de betrokken lidstaat de persoon die het verzoek om gezinshereniging heeft ingediend, in kennis moeten stellen van de ten aanzien van hem genomen beslissing, maar de rechter waarbij beroep is ingesteld tegen het besluit tot afwijzing van een dergelijk verzoek, niet verplicht om binnen een bepaalde termijn uitspraak te doen.

Overeenkomstig artikel 18 van deze richtlijn dienen de lidstaten evenwel te waarborgen dat de gezinshereniger of zijn gezinsleden het recht heeft/hebben beroep in te stellen tegen een dergelijk besluit en dienen de lidstaten te bepalen op welke manier en op grond van welke bevoegdheid dit recht wordt uitgeoefend.

Hoewel deze bepaling de lidstaten dus een zekere handelingsmarge laat, met name bij de vaststelling van de regels inzake de behandeling van een beroep tegen een beslissing tot afwijzing van een verzoek om gezinshereniging, zij opgemerkt dat de lidstaten ondanks deze handelingsmarge bij de uitvoering van richtlijn 2003/86 gehouden zijn tot eerbiediging van artikel 47 van het Handvest, dat eenieder wiens door het Unierecht gewaarborgde rechten en vrijheden zijn geschonden, recht op een doeltreffende voorziening in rechte biedt (arrest van 29 juli 2019, Torubarov, C-556/17, EU:C:2019:626, punt 55).

Zoals de advocaat-generaal in de punten 42 en 44 van zijn conclusie heeft opgemerkt, impliceert artikel 18 van richtlijn 2003/86, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, dat de nationale rechtsmiddelen die de gezinshereniger en zijn gezinsleden in staat stellen hun recht uit te oefenen om beroep in te stellen tegen beslissingen tot afwijzing van een verzoek om gezinshereniging, doeltreffend en reëel moeten zijn.

Een dergelijk beroep kan derhalve niet niet-ontvankelijk worden verklaard op de enkele grond dat het betrokken kind tijdens de gerechtelijke procedure meerderjarig is geworden.

Voorts kan, anders dan is betoogd door bepaalde lidstaten die opmerkingen hebben ingediend, de niet-ontvankelijkverklaring van een beroep tegen een beslissing tot afwijzing van een verzoek om gezinshereniging niet worden gebaseerd op de vaststelling — zoals in casu — dat de betrokken personen geen belang meer hebben bij een beslissing van de aangezochte rechter.

Het kan namelijk niet worden uitgesloten dat een derdelander wiens verzoek om gezinshereniging is afgewezen, zelfs nadat hij meerderjarig is geworden nog belang heeft bij een uitspraak ten gronde van de rechter waarbij het beroep tegen deze afwijzing is ingesteld, aangezien in bepaalde lidstaten een dergelijke rechterlijke beslissing noodzakelijk is opdat de verzoeker met name een schadevordering tegen de betrokken lidstaat kan instellen.

Gelet op de voorgaande overwegingen moet op de tweede vraag in de zaken C-133/19 en C-136/19 worden geantwoord dat artikel 18 van richtlijn 2003/86, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat het eraan in de weg staat dat het beroep tegen de afwijzing van een verzoek van een minderjarig kind om gezinshereniging niet-ontvankelijk wordt verklaard op de enkele grond dat het kind tijdens de gerechtelijke procedure meerderjarig is geworden.