I.3 Opbouw

Hoofdstuk II kiest als vertrekpunt dat het besluit een rechtshandeling is. Maar wanneer is er genoeg rechtsgevolg om van een besluit te spreken? Wanneer het bestuur beslist een nieuwe machine te kopen of om een overname af te blazen, is volgens veel schrijvers geen besluit genomen. Een rechtsgevolg zou ontbreken. Wordt de soep werkelijk zo heet gegeten?

Dat het besluit een rechtshandeling is, heeft ook betekenis voor de wijze waarop een besluit totstandkomt en wordt uitgelegd. Hoofdstuk III beziet of besluiten ook stilzwijgend, impliciet of door opgewekte schijn kan. Daarnaast plaatst dit hoofdstuk het besluit op de bekende vloeiende lijn tussen een subjectieve en een meer objectieve uitleg.

In hoofdstuk IV speelt het externe besluit de hoofdrol. Een besluit werkt alleen binnen de rechtspersoon, maar soms ook daarbuiten. Art. 2:16 lid 2 BW beschermt derden tegen gebreken in de besluitvorming, maar geldt die bescherming voor eenieder? De hoedanigheid van de derde kan bepalend zijn.

Hoofdstuk V onderwerpt het lastige non-existentiebegrip aan een grondig onderzoek. Wanneer doet non-existentie zich voor? Aan de hand van de criteria van Paul Scholten bezie ik of het wel zinvol is om tussen non-existente en nietige besluiten te onderscheiden. Is nietig meer dan niets?

Soms gaat besluiten niet zoals het hoort. In welke gevallen kunnen betrokkenen een ongeldig besluit repareren? Hoofdstuk VI bespreekt de bekrachtiging en bevestiging van besluiten. Ook afstand van recht en rechtsverwerking passeren de revue. Daarnaast komt aan de orde wanneer de bevoegdheid om vernietiging te vorderen bestaat. Die kan vervallen zijn dan wel ontbreken wegens gemis aan belang of relevantie.

Hoofdstuk VII richt zich op wat de rechter vermag, als hij een besluit nietig acht of vernietigt. Kan de rechter dan een vervangend besluit vaststellen? Wellicht is een rechterlijke vaststellingsbevoegdheid de haarlemmerolie die geschillen in rechtspersonen snel en effectief uit de wereld helpt. Of schendt de rechter die besluiten neemt de autonomie van de rechtspersoon?

Niet alleen de rechter, maar ook een arbiter kan besluiten vernietigen. Of toch niet? De Hoge Raad heeft besluitenarbitrage geblokkeerd, maar is dat terecht? Hoofdstuk VIII beziet wanneer arbitrage over besluiten mogelijk moet zijn.

Hoofdstuk IX bespreekt in hoeverre de geldigheid van een besluit doorwerkt in de (on)rechtmatigheid ervan. Is een ongeldig besluit steeds ook onrechtmatig? En andersom? De formele en materiële rechtskracht levert dogmatische hoofdbrekens op.

Hoofdstuk X behandelt het besluit tot vaststelling van de jaarrekening, terwijl hoofdstuk XI ingaat op het beroep tegen een besluit tot royement. In deze bijzondere besluiten klinken de debatten uit de voorgaande hoofdstukken door. Het jaarrekeningbesluit leidt tot procedurele moeilijkheden – welke rechter kan zo’n besluit toetsen? Het royementsberoep roept dogmatische vragen op. Is sprake van een besluit, als een beroepscommissie van een sportvereniging de schorsing van een speler ongedaan maakt?

Ik besluit met hoofdstuk XI. Door het boek heen springen vijf punten eruit, die in het denken over het besluit voor mij veel gewicht in de schaal leggen. Het gaat om het principe dat een besluit tegenover eenieder gelijke rechtskracht heeft (erga omnes), het onderscheid tussen meer en minder betrokkenheid bij de rechtspersoon (insiders en outsiders), de invloed van open dan wel besloten verhoudingen, de werking van het vermogensrecht (sui generis of niet) alsook het belang van de rechtspersoon. Ik bespreek deze vijf punten in het licht van de institutionele leer, die het denken over het ondernemingsrecht domineert.