HR, 22-05-2026, nr. 25/03779

De cassatiemiddelen komen in beide zaken grotendeels overeen, in die zin dat in beide zaken wordt geklaagd over de volgende onderwerpen: de medische verklaring (onderdeel 1), ernstig nadeel (onderdeel 2) en wilsbekwaam verzet (onderdeel 3). In de zaak tegen de deelbeschikking wordt voorts in onderdeel 4 geklaagd dat de rechtbank de zorgmachtiging niet had mogen verlenen voor de duur van één maand, nu uit die beschikking blijkt dat de rechtbank zelf ook van oordeel was dat de medische verklaring niet voldoet aan de uit de wet voortvloeiende eisen. In de zaak tegen de eindbeschikking wordt in onderdeel 4 geklaagd dat onjuist, althans onbegrijpelijk is dat de rechtbank in haar eindbeschikking de zorgmachtiging heeft verleend voor de resterende duur van vijf maanden, nu geen nieuwe of aanvullende medische verklaring is opgesteld of overgelegd.

Ik zal hierna voor zover mogelijk de klachten in beide zaken gezamenlijk behandelen.

Onderdeel 1 in beide zaken – ondeugdelijke medische verklaring

Onderdeel 1 van het cassatieberoep dat is gericht tegen de deelbeschikking van 23 juli 2025 richt zich tegen het oordeel van de rechtbank dat zij bij haar beoordeling uitgaat van de medische verklaring, ondanks het feit dat betrokkene niet in persoon door de onafhankelijk psychiater is onderzocht (zie de in 2.7 geciteerde overweging van de rechtbank). Geklaagd wordt dat de in de medische verklaring gestelde omstandigheden het oordeel van de rechtbank niet kunnen dragen. Uit de verklaring kan namelijk niet worden afgeleid dat betrokkene op 16 juni 2025 thuis was en/of dat hij weigerde aan een onderzoek mee te werken. Dit geldt ook voor hetgeen de behandelaren ter zitting naar voren hebben gebracht.8.De door de rechtbank zelf vermelde omstandigheden maken een en ander niet anders, nu die neerkomen op verwachtingen omtrent de medewerking van betrokkene, in plaats van op een feitelijke constatering dat betrokkene daadwerkelijk medewerking aan een onderzoek weigerde, en op aannames met betrekking tot de veiligheidsrisico’s die in beginsel als zodanig niet kunnen rechtvaardigen dat geen medisch onderzoek in fysieke aanwezigheid van betrokkene heeft plaatsgevonden.

Onderdeel 1 van het cassatieberoep dat is gericht tegen de eindbeschikking van 20 augustus 2025 richt zich eveneens tegen het oordeel van de rechtbank dat zij is uitgegaan van de medische verklaring, ondanks het feit dat betrokkene niet in persoon door de onafhankelijk psychiater is onderzocht (zie de in 2.11 geciteerde overweging van de rechtbank). Ook hier wordt geklaagd dat de in de medische verklaring gestelde omstandigheden het oordeel van de rechtbank niet kunnen dragen, waarbij eveneens wordt aangevoerd dat uit de in de medische verklaring genoemde omstandigheden niet kan worden afgeleid dat betrokkene op 16 juni 2025 thuis was en/of weigerde om aan een onderzoek door de onafhankelijk psychiater mee te werken. Daaraan wordt nog toegevoegd dat ook in de vier weken gelegen tussen de eerste en de tweede mondelinge behandeling de onafhankelijk psychiater geen contact heeft opgenomen met betrokkene teneinde een nieuwe medische verklaring op te stellen of de medische verklaring van 16 juni 2025 aan te vullen. Uit de omstandigheid dat betrokkene op de dag van de mondelinge behandeling geen vragen van de behandelend psychiater heeft willen beantwoorden, blijkt niet dat betrokkene ook niet op een later tijdstip vragen van de onafhankelijk psychiater zou hebben willen beantwoorden. De verklaringen van de (behandelend) psychiaters ter zitting kunnen de medische verklaring van de onafhankelijk psychiater ook niet vervangen, noch in procedureel opzicht noch inhoudelijk, nu zij ter zitting hebben verklaard dat het contact met betrokkene, mede vanwege de korte duur van de opname destijds, nog niet van de grond was gekomen, aldus het onderdeel.

Bij de bespreking van beide onderdelen stel ik het volgende voorop.

Uit het systeem van de Wvggz, in het bijzonder uit art. 5:8 lid 1 Wvggz in verbinding met art. 5:17 lid 3, onder a, en art. 6:4 Wvggz, volgt dat een rechter slechts een zorgmachtiging mag verlenen indien uit een medische verklaring van een onafhankelijke psychiater over de actuele gezondheidstoestand van de betrokkene blijkt dat uit diens gedrag als gevolg van zijn psychische stoornis ernstig nadeel voortvloeit.

Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad9.dient de onafhankelijke psychiater het in de Wvggz voor de diverse vormen van verplichte zorg voorgeschreven medische onderzoek in beginsel aldus te verrichten dat hij de betrokkene in een direct contact, dat wil zeggen: in diens fysieke aanwezigheid, spreekt en observeert. Dit is slechts anders indien dat redelijkerwijs niet mogelijk is. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om een weigering van de betrokkene om aan een onderzoek mee te werken, maar ook andere omstandigheden kunnen meebrengen dat onderzoek in fysieke aanwezigheid van de betrokkene niet of slechts beperkt mogelijk is. In die gevallen zal, met het oog op de beoogde maatregel, steeds op de best mogelijke manier moeten worden getracht inzicht te verkrijgen in de actuele gezondheidstoestand van de betrokkene en de noodzaak tot het treffen van de beoogde maatregel.

De psychiater dient in de medische verklaring deugdelijk te motiveren waarom de betrokkene niet in fysieke aanwezigheid kon worden onderzocht.10.Hij zal in zijn medische verklaring dus moeten verantwoorden waarom onderzoek in fysieke aanwezigheid van de betrokkene redelijkerwijs niet mogelijk of niet verantwoord was, voor welk alternatief hij heeft gekozen (bijvoorbeeld beeldbellen indien dat mogelijk is), en op welke gronden hij tot de slotsom is gekomen dat aan de vereisten voor verlening van verplichte zorg is voldaan. De rechtbank zal vervolgens moeten beoordelen of de verzochte machtiging op grond van de medische verklaring kan worden verleend.11.

Indien het medisch onderzoek niet aan de hiervoor genoemde eisen voldoet en daardoor aan de wettelijke voorwaarden voor afgifte van een zorgmachtiging niet is voldaan, zal de rechtbank dit in voorkomend geval ambtshalve moeten constateren.12.

Ik keer terug naar de bespreking van beide onderdelen.

Uit de medische verklaring (in 2.5 geciteerd) volgt dat voorafgaand aan het opstellen van de medische verklaring de onafhankelijk psychiater betrokkene niet heeft gesproken en niet in persoon heeft onderzocht, omdat betrokkene niet meewerkte aan het onderzoek.13.De onafhankelijk psychiater heeft in dat kader toegelicht dat betrokkene een schriftelijke uitnodiging heeft gekregen voor zowel een afspraak op kantoor op 13 juni 2025 als een huisbezoek op 16 juni 2025. Bij dat huisbezoek deed betrokkene na aanbellen de deur niet open. Ook na meerdere keren aankloppen op de voordeur van de woning van betrokkene kwam geen reactie van betrokkene, aldus de onafhankelijk psychiater in de medische verklaring. Betrokkene heeft – naar ik begrijp uit de medische verklaring – beide afspraken via de mail afgezegd. Ik maak daaruit op dat betrokkene op de hoogte was van deze afspraken en door het afzeggen (of eigenlijk: weigeren) daarvan kenbaar heeft gemaakt niet te willen meewerken aan het onderzoek door de onafhankelijk psychiater. In zoverre heeft de onafhankelijke psychiater dan ook (naar ik meen: deugdelijk) gemotiveerd waarom hij betrokkene niet in diens fysieke aanwezigheid kon onderzoeken.

Nu de onafhankelijke psychiater de medische verklaring heeft opgesteld zonder contact te kunnen leggen met betrokkene had vervolgens de rechtbank, gelet op het zojuist in 3.6 t/m 3.9 weergegeven juridisch kader, moeten beoordelen of onderzoek door de onafhankelijke psychiater in een direct contact met betrokkene redelijkerwijs niet mogelijk was, in het kader van de bredere vraag of de verzochte machtiging op grond van de medische verklaring kon worden verleend.

Dat laatste heeft de rechtbank in haar deelbeschikking van 23 juli 2025 voldoende (begrijpelijk) gedaan, gelet op het gedrag van betrokkene (zie 3.11) en in het licht van de verklaringen ter zitting van onder andere de behandelaren en de wijkagent, die er kort gezegd op neerkomen dat het al jaren niet lukt, althans erg lastig is om contact te krijgen met betrokkene. Het oordeel van de rechtbank dat het voor de onafhankelijk psychiater niet mogelijk is geweest om betrokkene te onderzoeken acht ik daarom niet onbegrijpelijk, temeer omdat ook de advocaat van betrokkene ter zitting heeft verklaard dat het voor de onafhankelijk psychiater niet mogelijk was om betrokkene te spreken. Anders dan het onderdeel betoogt, is de rechtbank dan ook niet enkel uitgegaan van verwachtingen omtrent de medewerking van betrokkene aan het onderzoek door de onafhankelijk psychiater. Bij dit alles is ook van belang dat de rechtbank heeft overwogen dat zij de veiligheidsrisico’s voor de personen die correspondentie van betrokkene ontvangen en voor de personen die daarin worden genoemd te groot acht om langer af te wachten op bijvoorbeeld een nadere poging tot onderzoek door een onafhankelijk psychiater. In deze omstandigheden kon de rechtbank de overgelegde medische verklaring van 16 juni 2025 dan ook tot uitgangspunt nemen.14.

Onderdeel 1 van het cassatieberoep in zaak 25/03779 faalt derhalve.

De vraag is of dat ook geldt voor onderdeel 1 van het cassatieberoep tegen de eindbeschikking van 20 augustus 2025. Daar stelt de rechtbank (opnieuw) vast dat de onafhankelijk psychiater geen onderzoek in persoon heeft kunnen uitvoeren en dat uit de medische verklaring voldoende blijkt waarom betrokkene niet in persoon is onderzocht, alsmede op welke gronden de psychiater toch tot de conclusie is gekomen dat is voldaan aan de vereisten voor een zorgmachtiging. De rechtbank overweegt verder dat ook de psychiater die in het ambulante kader betrokken is geen (telefonisch) contact heeft kunnen krijgen met betrokkene en niet wordt binnengelaten. De rechtbank overweegt verder dat ook nadat de zorgmachtiging voor de duur van één maand was afgegeven geen contact tot stand is gekomen en ook dat betrokkene bij het gesprek dat hij kort voor de zitting had met zijn behandelend psychiater binnen de kliniek waar hij inmiddels was opgenomen, heeft aangegeven geen vragen te zullen beantwoorden.

Ik begrijp het oordeel van de rechtbank aldus dat onderzoek door een onafhankelijk psychiater in een direct contact met betrokkene ook na aanhouding van de zaak redelijkerwijs (nog steeds) niet mogelijk was, althans dat een poging daartoe geen zin had. Hoewel inderdaad alles erop wijst dat betrokkene het contact met zorg-/hulpverleners afhield, is niet gebleken dat voorafgaand aan de tweede mondelinge behandeling op 20 augistus 2025 de onafhankelijk psychiater opnieuw een poging heeft gedaan om met betrokkene in contact te komen en betrokkene in persoon te onderzoeken. De omstandigheid dat tussen betrokkene en de psychiater die in ambulant kader is betrokken geen (telefonisch) contact tot stand is gekomen (ook niet nadat de zorgmachtiging was verleend voor de duur van één maand), dat betrokkene geen contact heeft gehad met de behandelend psychiater en pas vlak voor de zitting door de behandelend psychiater is ontvangen maar hij toen geen vragen wilde beantwoorden, doet niet af aan het feit dat klaarblijkelijk geen poging is ondernomen om de onafhankelijk psychiater betrokkene alsnog vóór de voorgezette mondelinge behandeling te laten onderzoeken. Het onderdeel stelt mijns inziens terecht dat op basis van dit alles nog steeds niet met een voldoende mate van zekerheid kan worden geoordeeld dat betrokkene ook niet (alsnog) wilde spreken met de onafhankelijk psychiater.

Het voorgaande brengt mee dat onderdeel 1 van het cassatieberoep in zaak 25/4134 slaagt.

Onderdelen 2 – ernstig nadeel

In beide zaken ziet het tweede onderdeel op het (ontbreken van) ernstig nadeel. Onderdeel 2 van het cassatieberoep tegen de deelbeschikking van 23 juli 2025 klaagt dat hetgeen de rechtbank met betrekking tot het ernstig nadeel heeft overwogen (zie hiervoor 2.7) om verschillende redenen het oordeel van de rechtbank dat sprake is van ernstig nadeel niet kan dragen. Allereerst maakt de rechtbank volgens het onderdeel niet duidelijk of sprake is van levensgevaar en van gevaar voor ernstig lichamelijk letsel voor betrokkene zelf of (ook) voor anderen, terwijl de medische verklaring en het zorgplan elkaar op dit punt tegenspreken (onderdeel 2, sub a). Ook voor wat betreft het gevaar voor ernstige psychische schade maakt de rechtbank niet duidelijk of dit geldt voor betrokkene zelf of (ook) voor anderen en ook op dit punt spreken de medische verklaring en het zorgplan elkaar tegen (onderdeel 2, sub b). Dat gevaar dreigt voor maatschappelijke teloorgang van betrokkene zelf wordt zowel in de bestreden beschikking als in de medische verklaring en het zorgplan onvoldoende begrijpelijk onderbouwd (onderdeel 2, sub c). Datzelfde geldt voor gevaar dat betrokkene met hinderlijk gedrag agressie van een ander oproept (onderdeel 2, sub d) en voor gevaar dat de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar is (onderdeel 2, sub e). Dat wordt in de beschikking, de medische verklaring en het zorgplan slechts onderbouwd met het overnemen van een uitlating van een niet nader gespecificeerde bron (waarschijnlijk de politie). Verder wordt het ernstig nadeel (met name voor anderen) door de rechtbank niet onderbouwd met waarnemingen van de behandelaar(s) of van de onafhankelijk psychiater zelf, maar aangenomen op grond van een of meer bronnen die niet nader worden geïdentificeerd, en waar alleen de politie als informatiebron wordt genoemd. Dat is niet genoeg om ernstig nadeel aan te nemen.

Onderdeel 2 van het cassatieberoep tegen de eindbeschikking van 20 augustus 2025 komt ook op tegen de overweging van de rechtbank dat de psychische stoornis van betrokkene leidt tot ernstig nadeel (geciteerd in 2.11), waarbij ook hier wordt betoogd dat hetgeen de rechtbank heeft overwogen haar oordeel dat sprake is van ernstig nadeel niet kan dragen. De zojuist weergegeven subonderdelen a t/m e worden in dit tweede cassatieberoep herhaald. Daaraan wordt nog toegevoegd dat hetgeen de rechtbank ten grondslag heeft gelegd aan haar oordeel dat sprake zou zijn van ernstig nadeel, onvoldoende is voor het aannemen van (gevaar voor) ernstig nadeel, nu uit de verklaringen ter zitting van onder andere de politie en de wijkagent niet blijkt van vrees voor geweld jegens anderen en/of acuut levensgevaar voor betrokkene zelf.

Bij de bespreking van beide onderdelen stel ik het volgende voorop.

Art. 1:1 lid 2 Wvggz bepaalt dat voor de toepassing van deze wet en de daarop berustende bepalingen onder ‘ernstig nadeel’ wordt verstaan het bestaan van of het aanzienlijk risico op: a. levensgevaar, ernstig lichamelijk letsel, ernstige psychische, materiële, immateriële of financiële schade, ernstige verwaarlozing of maatschappelijke teloorgang, ernstig verstoorde ontwikkeling voor of van betrokkene of een ander; b. bedreiging van de veiligheid van betrokkene al dan niet doordat hij onder invloed van een ander raakt; c. de situatie dat betrokkene met hinderlijk gedrag agressie van anderen oproept; d. de situatie dat de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar is.15.

De vaststelling van het ernstig nadeel en de beoordeling van de proportionaliteit van gedwongen zorg vergen een onderzoek van feitelijke aard en zijn dus aan de rechter die over de feiten oordeelt. Die vaststelling en beoordeling kunnen in cassatie daarom uitsluitend op begrijpelijkheid worden getoetst. De rechter kan volstaan met een in algemene bewoordingen luidende motivering indien uit de inhoud van de stukken, daaronder begrepen het proces-verbaal van de mondelinge behandeling, zonder nadere redengeving duidelijk en begrijpelijk is wat de rechtbank voor ogen heeft gestaan.16.

Ik meen dat het oordeel van de rechtbank op dit punt voldoende is gemotiveerd. De rechtbank heeft zowel in de deelbeschikking van 23 juli 2025 als in de eindbeschikking van 20 augustus 2025 vastgesteld dat de stoornis bij betrokkene leidt tot ernstig nadeel, bestaande uit levensgevaar, ernstig lichamelijk letsel, ernstige psychische schade, maatschappelijke teloorgang, de situatie dat betrokkene met hinderlijk gedrag agressie van anderen oproept en de situatie dat de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar is. De rechtbank is niet verplicht om het oordeel omtrent het ernstig nadeel dat voortvloeit uit een bij een betrokkene door een psychiater vastgestelde psychische stoornis onderdeel voor onderdeel te motiveren. Ernstig nadeel in een mate die het verlenen van verplichte zorg kan rechtvaardigen kan ook reeds zijn aangetoond als zich slechts één of enkele verschijningsvormen van voldoende ernstig nadeel voordoen.17.

Daarbij komt dat de vaststelling door de rechtbank van het ernstig nadeel blijkens de deelbeschikking van 23 juli 2025 berust op informatie die zowel is terug te vinden in het zorgplan (rubriek 3a, hiervoor in 2.4 geciteerd) als in de medische verklaring (rubriek 6c, hiervoor in 2.5 geciteerd). Een en ander wordt bovendien ondersteund door hetgeen de wijkagent ter zitting van 23 juli 2025 heeft verklaard, te weten dat het ernstig nadeel zich vooral uit in de digitale correspondentie van betrokkene, waarbij hij mensen beledigt en zwart maakt, zijn e-mails dreigende uitspraken bevatten en het Team Dreigingsmanagement van de politie een verharding in de toon van de correspondentie van betrokkene heeft gesignaleerd. Ook hebben de behandelaren ter zitting verklaard dat zij het nadeel ernstig genoeg achten om “een stap verder te gaan” (te weten verplichte zorg in te zetten).18.Daarmee is voldoende aangetoond dat de geconstateerde psychische stoornis tot ernstig nadeel leidt (of kan leiden).

In de eindbeschikking van 20 augustus 2025 verwijst de rechtbank naar hetgeen zij heeft omschreven in de deelbeschikking ten aanzien van de overlast die betrokkene veroorzaakt in de buurt, het onveilige gevoel dat ontstaat in de portiek en de talloze e-mails en klachten die betrokkene stuurt naar verschillende instanties. Een en ander wordt mijns inziens ondersteund door hetgeen de politieagent van het basisteam Zuiderpark en de casemanager van het Team Dreigingsmanagement hebben verklaard (zie hiervoor, 2.10). Hetgeen de rechtbank heeft overwogen met betrekking tot de talloze e-mails en klachten die betrokkene stuurt naar verschillende instanties vindt steun in het grote aantal aanvullende stukken (met name e-mailberichten) dat betrokkene zelf bij de rechtbank heeft ingediend19.en waarop de rechtbank in de eindbeschikking ook vrij uitvoerig is ingegaan.20.Hetgeen is opgenomen in de medische verklaring en het zorgplan en hetgeen de wijkagent en politieagent ter zitting van 20 augustus 2025 hebben verklaard omtrent de zorgelijke uitlatingen van betrokkene in zijn e-mailberichten/klachten en de dreigende/heftige toon daarvan is ook terug te lezen in deze door betrokkene zelf overgelegde stukken. In het licht van dit alles acht ik het oordeel van de rechtbank met betrekking tot het ernstig nadeel voor zowel betrokkene zelf als voor anderen voldoende begrijpelijk gemotiveerd en zeker niet onbegrijpelijk.

Dat het zorgplan en de medische verklaring niet volledig overeenkomen voor wat betreft de daarin genoemde categorieën van ernstig nadeel, waarop de onderdelen een beroep doen, wijzigt de beoordeling niet. Het is immers duidelijk dat de vaststelling van de rechtbank met betrekking tot het ernstig nadeel zoals hiervoor is weergegeven op meer dan enkel deze twee stukken is gebaseerd. Het e-mailbericht van 23 juli 2025 van [betrokkene 1]21.waarop in de onderdelen eveneens een beroep wordt gedaan, betreft een reactie op een vraag vanuit Parnassia in het kader van de oproep van de rechtbank voor de zitting (huisbezoek) op 23 juli 2025 wie de zitting zullen bijwonen en of er (ik begrijp in dat kader) nog veiligheidsrisico’s zijn. Dat er op dat moment geen aanwijzingen waren die mogelijk het risico op onveiligheid tijdens het huisbezoek zouden verhogen, maakt niet onbegrijpelijk de vaststelling door de rechtbank dat het ernstig nadeel onder andere is gelegen in de situatie dat de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar is.

De klacht tot slot dat de rechtbank haar oordeel met betrekking tot het ernstig nadeel slechts zou hebben gebaseerd op grond van een of meer bronnen die niet nader worden geïdentificeerd, waarbij alleen veelvuldig melding wordt gemaakt van de politie als informatiebron, treft gelet op het voorgaande ook geen doel. Uit hetgeen hiervoor is weergegeven volgt immers dat de rechtbank die beoordeling over het ernstig nadeel heeft doen steunen op meerdere bronnen, waaronder de verklaringen van de behandelaren en de wijkagent(en) ter zitting. Dat destijds (kennelijk) niet is gepoogd ‘het strafrecht in te zetten’, zoals is opgemerkt in het zorgplan (hiervoor in 2.4 geciteerd) en naar welke opmerking in beide onderdelen wordt verwezen, maakt dit niet anders, nu de vraag of sprake is van ernstig nadeel in de zin van de Wvggz een andere toets betreft en uit het zorgplan ook volgt dat destijds vanuit een Weegoverleg van het Zorg- en Veiligheidshuis (ZVH)22.reeds werd gedacht aan een Wvggz-maatregel.23.

Het voorgaande brengt met zich dat de klachten van onderdeel 2 in beide zaken falen.

Onderdelen 3 – Wilsbekwaam verzet

Subonderdelen 3.1

De subonderdelen 3.1 van beide cassatieberoepen klagen dat de rechtbank ten onrechte niet heeft onderzocht of betrokkene wilsbekwaam is, en niet kenbaar is ingegaan op de wensen en voorkeuren van betrokkene hoewel die voldoende bleken uit de bij het verzoekschrift gevoegde bijlagen,24.terwijl de advocaat van betrokkene op dit punt ter zitting kon worden bevraagd. Voorts heeft de rechtbank miskend (in het bijzonder wanneer in cassatie wordt geoordeeld dat ernstig nadeel voor anderen niet vaststond) dat zij ambtshalve gehouden was om te onderzoeken of betrokkene wilsbekwaam was en de wensen en voorkeuren van betrokkene zouden moeten worden gehonoreerd, althans heeft de rechtbank haar oordeel op dit punt onvoldoende gemotiveerd.

Ik roep eerst het juridisch kader met betrekking tot wilsbekwaam verzet in herinnering.

Art. 2:1 lid 6 Wvggz bepaalt dat de wensen en voorkeuren van de betrokkene ten aanzien van de verplichte zorg worden gehonoreerd, tenzij:a. de betrokkene niet tot een redelijke waardering van zijn belangen ter zake in staat is, ofb. acuut levensgevaar voor de betrokkene dreigt dan wel er een aanzienlijk risico voor een ander is op levensgevaar, ernstig lichamelijk letsel, ernstige psychische, materiële, immateriële of financiële schade, ernstige verwaarlozing of maatschappelijke teloorgang, of om ernstig in zijn ontwikkeling te worden geschaad, dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar is.

Onder verwijzing naar de wetsgeschiedenis25.heeft de Hoge Raad hierover geoordeeld:26.

“3.1.3 Uit de toelichting op deze bepaling (art. 2:1 lid 6 Wvggz; A-G) volgt dat zogeheten wilsbekwaam verzet moet worden gerespecteerd indien de psychische stoornis van de patiënt alleen een aanmerkelijke kans op schade voor de betrokkene zelf veroorzaakt. Hiermee is beoogd – overeenkomstig internationale verplichtingen – tot uitdrukking te brengen dat evenveel waarde wordt gehecht aan de eigen mening en instemming van een wilsbekwaam persoon met een psychische stoornis als aan die van een wilsbekwaam persoon zonder psychische stoornis. De honorering van wilsbekwaam verzet geldt voor zowel de voorbereiding, de afgifte, de uitvoering als de beëindiging van de crisismaatregel of de zorgmachtiging, dus gedurende de gehele procedure. Ook geldt de honorering van wilsbekwaam verzet voor alle vormen van verplichte zorg, aldus de wetsgeschiedenis.

Uit het voorgaande volgt dat art. 2:1 lid 6 Wvggz ook van toepassing is in de fase van de afgifte van een zorgmachtiging.

Het voorgaande betekent dat indien de betrokkene tijdens de procedure tot het verlenen van een zorgmachtiging een voldoende toegelicht bezwaar maakt tegen de voorgestelde verplichte zorg en de situaties als bedoeld in art. 2:1 lid 6, aanhef en onder b, Wvggz zich niet voordoen, de rechter dient te beoordelen of de betrokkene wilsbekwaam is. (…)”

De in art. 2:1 lid 6, onder b, Wvggz genoemde situaties waarin aan een beroep op wilsbekwaam verzet voorbij kan worden gegaan, komen vrijwel overeen met de categorieën van ernstig nadeel die zijn opgesomd in art. 1:1 lid 2, aanhef en onder a en d, Wvggz.27.Op het uitgangspunt dat de wensen en voorkeuren van een patiënt ten aanzien van de verplichte zorg moeten worden gehonoreerd bestaan dus betrekkelijk ruim geformuleerde uitzonderingen. De Hoge Raad heeft meermalen geoordeeld dat in een hem voorgelegde zaak de rechtbank terecht een van deze twee uitzonderingen had toegepast.28.

Ik zal nu de middelonderdelen bespreken.

Zoals hiervoor met betrekking tot onderdeel 2 in beide zaken uiteengezet is, heeft de rechtbank voldoende begrijpelijk gemotiveerd dat de psychische stoornis van betrokkene leidt tot ernstig nadeel voor zowel betrokkene zelf als voor anderen. Omdat zich naar het oordeel van de rechtbank derhalve één van de situaties als bedoeld in art. 2:1 lid 6, onder b, Wvggz voordoet, te weten een aanzienlijk risico op ernstig nadeel voor een ander, hoefde de rechtbank niet te beoordelen of betrokkene wilsbekwaam is. Het betreffende oordeel van de rechtbank brengt mee dat de wensen en voorkeuren van betrokkene ten aanzien van de verplichte zorg niet hoefden te worden gehonoreerd.

Het voorgaande betekent dat betrokkene geen belang heeft bij de klacht dat de rechtbank (ambtshalve) had moeten onderzoeken of betrokkene wilsbekwaam was in zijn verzet tegen de zorgmachtiging.29.De rechtbank kwam aan dit onderzoek immers niet toe nu de uitzonderingssituatie onder art. 2:1 lid 6, onder b, Wvggz zich hier voordoet.30.

Subonderdelen 3.2

Ook subonderdeel 3.2 van het cassatieberoep tegen de deelbeschikking van 23 juli 2025 stuit af op het voorgaande, nu het honoreren van wilsbekwaam verzet niet aan de orde was. Dat wordt niet anders omdat de onafhankelijke psychiater in de medische verklaring ten aanzien van de wilsbekwaamheid van betrokkene heeft opgenomen dat onduidelijk is of betrokkene wilsbekwaam is, daar dit niet ‘testbaar’ is omdat betrokkene niet meewerkt aan het onderzoek.31.Los daarvan meen ik dat de rechtbank de uitlatingen van de advocaat, dat “het de vraag is of deze stoornis leidt tot ernstig nadeel” en dat hij “ervan uitgaat dat betrokkene geen zorgmachtiging wenst”32., niet heeft opgevat als beroep op wilsbekwaam verzet. Het oordeel van de rechtbank is, anders dan het subonderdeel betoogt, niet onjuist en ook niet onbegrijpelijk is. Volgens de Hoge Raad moet in dit kader immers sprake zijn van een “voldoende toegelicht bezwaar” tegen de voorgestelde verplichte zorg.33.De enkele opmerking van een advocaat dat “de kennelijke proceshouding van betrokkene is dat hij geen zorgmachtiging wenst”34.is daartoe duidelijk onvoldoende.

Het voorgaande geldt eveneens voor subonderdeel 3.2 van het beroep tegen de eindbeschikking van 20 augustus 2025. Overigens is de rechtbank wel kenbaar ingegaan op het bezwaar van betrokkene tegen het toedienen van medicatie.35.De rechtbank heeft op dat punt als volgt geoordeeld:36.

“De rechtbank ziet geen reden om te bepalen dat er geen antipsychotica mag worden toegediend. Het is aan de behandelaar om te bepalen welke behandeling het meest aangewezen is en of daar eventueel antipsychotica bij moeten worden toegediend.”

Gelet op het voorgaande slagen de beide onderdelen 3 niet.

Onderdelen 4

Onderdeel 4 van het cassatieberoep tegen de deelbeschikking van 23 juli 2025 richt zich tegen het oordeel van de rechtbank dat de zorgmachtiging is verleend voor de duur van één maand, waarbij de rechtbank als volgt heeft overwogen (zie hiervoor 2.9):

“De rechtbank zal de duur van de zorgmachtiging beperken tot één maand, zodat de GGZ-instelling de mogelijkheid heeft om in verplicht kader betrokkene (te onderzoeken en) zorg aan hem te verlenen De behandeling van het verzoek zal voor de resterende vijf maanden worden aangehouden. Op de vervolgzitting zal de extra informatie die in de komende maand beschikbaar komt bij de beslissing over het verlenen van de zorgmachtiging voor de overige vijf maanden worden meegewogen.”

Volgens het onderdeel laat deze overweging redelijkerwijs geen andere conclusie toe dan dat de rechtbank zelf ook vond dat de medische verklaring (en/of de informatie in het verzoekschrift en/of de overige daarbij gevoegde bijlagen) niet voldoet aan de wettelijke vereisten, zodat geen zorgmachtiging had mogen worden verleend, ook niet voor een kortere duur onder aanhouding van de resterende periode.

Zoals hiervoor in 3.13 ten aanzien van het eerste onderdeel is weergegeven heeft de rechtbank in haar deelbeschikking van 23 juli 2025 voldoende begrijpelijk gemotiveerd waarom het voor de onafhankelijk psychiater op dat moment redelijkerwijs niet mogelijk was om betrokkene in persoon/fysiek te onderzoeken, zodat de rechtbank toen terecht is uitgaan van de door de onafhankelijk psychiater opgestelde medische verklaring van 16 juni 2025. Bij die stand van zaken kon de rechtbank de zorgmachtiging dan ook verlenen voor de duur van één maand. Dit geldt temeer omdat de rechtbank het risico te groot vond om langer af te wachten op bijvoorbeeld een nadere poging tot onderzoek van betrokkene door een onafhankelijk psychiater of een nadere poging om betrokkene te horen.

Onderdeel 4 van het cassatieberoep tegen de eindbeschikking van 20 augustus 2025 betoogt dat omdat er na de deelbeschikking van de rechtbank van 23 juli 2025 geen nieuwe of aanvullende medische verklaring is opgesteld of overgelegd onjuist en/of onbegrijpelijk is dat de rechtbank in de eindbeschikking desondanks een zorgmachtiging heeft verleend tot en met 23 januari 2026.

Met het slagen van het eerste onderdeel dat is gericht tegen de eindbeschikking van 20 augustus 2025 slaagt ook de klacht in dit vierde onderdeel.

Slotsom

De slotsom luidt dat geen van de klachten tegen de deelbeschikking van de rechtbank van 23 juli 2025 tot cassatie kan leiden en dat de klachten tegen de eindbeschikking van de rechtbank van 20 augustus 2025 gedeeltelijk slagen.