II.2.1.b Het rapport van de Commissie Vennootschapsrecht

De Commissie Vennootschapsrecht overhandigde bij brief van haar voorzitter, W.C.L. van der Grinten, in 1975 het 'Rapport betreffende invoering van een geschillen-regeling bij de besloten vennootschap' aan de Minister van Justitie. Uitgangspunt van het rapport was het aandragen van alternatieven voor de ontbinding wegens gewichtige redenen, het ultimum remedium.1 De Commissie Vennootschapsrecht concludeerde dat een wettelijke geschillenregeling een nuttige aanvulling zou zijn op de reeds bestaande regelingen, met name de vernietiging van besluiten van organen van de vennootschap (art. 2:14 (oud) BW) en het enquêterecht.2 Het vernietigen van besluiten van de algemene vergadering van aandeelhouders bood geen definitieve uitkomst. Een continue stroom van vernietigde besluiten leidde niet tot een structurele oplossing van een geschil. En al waren er gevallen denkbaar, waarin aandeelhouders op grond van zowel de geschillenregeling als het enquêterecht ageerden, de beide regelingen kenden een ander uitgangspunt. Bij de geschillenregeling was niet het vennootschappelijk beleid in het geding, maar de positie van de aandeelhouder. Laatstgenoemde 'misdroeg' zich tegenover de vennootschap, of medeaandeelhouders `misdroegen' zich tegenover hem.

De Commissie Vennootschapsrecht trok uit dit alles de conclusie dat invoering van een geschillenregeling in Nederland aanbeveling verdiende. Zij had eveneens enkele bepalingen ontworpen voor drie rechtsmiddelen. Ten eerste was de ontbinding door de rechter op grond van gewichtige redenen mogelijk. Deze voorziening had in de BV-wetgeving immers geen plaats gekregen. Het tweede rechtsmiddel was de uitstoting. De aandeelhouder die door zijn gedraging het belang van de vennootschap schaadde, mocht een bevel tot overdracht van zijn aandelen verwachten. Ten slotte kon een aandeelhouder ook 'uit de vennootschap treden'. Een rechter moest de overname van zijn aandelen bevelen, indien de aandeelhouder door de vennootschap dan wel een of meer andere aandeelhouders in zijn rechten en belangen werd geschaad.3

Het Rapport van de Commissie Vennootschapsrecht bracht de pennen in beweging. De RMK adviseerde in 1976 langs de lijnen van zijn eerdere advies uit 1970.4

Nog twee instanties brachten advies uit over het voorstel van de Commissie Vennootschapsrecht. De Gecombineerde Commissie maakte de algemene opmerking dat zij zich kon verenigen met de invoering van een geschillenregeling en de opzet en de inrichting zoals die door de Commissie Vennootschapsrecht waren bedacht. Haar grootste punt van kritiek betrof de ingewikkelde prij sbepaling.6 Ook het NGB achtte het zinvol dat er een wettelijke geschillenregeling kwam. Hij dacht dat in familiebedrijven, veelal ondergebracht in BV's, de onenigheid tussen aandeelhouders een goede werking van de door de vennootschap gedreven onderneming belemmerde. Deze onenigheid had bovendien een verlammende invloed op de leiding van de vennootschap, omdat de aandeelhouders niet zelden tevens directeur waren.7

Het ontwerp van de Commissie Vennootschapsrecht werd eveneens in de literatuur uitgebreid besproken. Lubbers betreurde het dat in het ontwerp niet was voorzien in een ruimer scala van bevoegdheden voor de OK. Hij bleef voorstander van de toekenning van een zestal rechterlijke bevoegdheden die hij reeds in zijn preadvies had opgesomd.8 Hij merkte op dat de feitelijke uitvoering van een uittreding of uitstoting afhankelijk was van de fmancieringsmogelijkheden van de BV of van haar aandeelhouders.9 Slagter was net als Lubbers voorstander van de mogelijkheid van certificering. Certificering voorkwam dat een onaangename keuze moet worden gemaakt tussen uitstoting, uittreding of ontbinding.10 Ik signaleer dat het ontwerp van de Commissie Vennootschapsrecht voor het laatste geval voorzag in een ontsnappingsmogelijkheid. De rechter behoefde de ontbinding niet uit te spreken indien zwaarwegende belangen zich hiertegen verzetten. Het belang van de met de vennootschap verbonden onderneming kon dermate zwaar wegen, dat de ontbinding tot onevenredig zware schade leidde.11