12.2.0 Introductie

Zoals in de voorgaande hoofdstukken reeds meermalen is opgemerkt, worden sedert 1 januari 1997 alle voordelen van aanmerkelijkbelangaandelen en -winstbewijzen - zowel de reguliere voordelen als de vervreemdingsvoordelen - belast tegen het proportionele tarief van 25%, voor zover de belastbare som uitgaat boven het bedrag van de (met ingang van 1 januari 1999) tweede tariefschijf (art. 57a Wet IB).1 Tot 1 januari 1997 werd een aanmerkelijkbelanghouder met een scala aan tarieven geconfronteerd, variërend van 10% in geval van een fiscale herkapitalisatie tot maximaal 60% in geval van een reguliere dividenduitkering, afhankelijk van de juridische vorm waarin de winstreserves van de vennootschap werden genoten (zie hoofdstuk 3, onderdeel 3.2.2). Zoals in hoofdstuk 3, onderdeel 3.4 is aangegeven, hebben deze grote tariefsverschillen in het tot 1 januari 1997 geldende regime op grote schaal geleid tot tariefsarbitrage, waarvan de holding- en kasgeldconstructies de meest pregnante uitdrukking vormden. Aan deze tariefsarbitrage is met ingang van 1 januari 1997 een eind gekomen doordat alle voordelen van aanmerkelijkbelangaandelen en -winstbewijzen naar hetzelfde tarief van 25%> worden belast. Hiermee is in de sfeer van het aanmerkelijk belang overigens wel aan één van de grondgedachten van het bijzondere tarief, t.w. het inkomenszwakke' karakter van de aan het bijzondere tarief onderworpen inkomsten, komen te ontvallen2, nu niet alleen de gedurende een veelheid van jaren opgebouwde vervreemdingsvoordelen tegen het bijzondere tarief van 25% worden belast, maar tevens de eventueel jaarlijkse reguliere dividenduitkeringen.

Bij de invoering van de Wet IB werd het tot 1 januari 1997 geldende bijzondere aanmerkelijkbelangtarief van 20% gefundeerd op twee overwegingen:3

Ten aanzien van het als tweede genoemde argument hebben met name de holding- en kasgeldconstructies juist het tegendeel laten zien. Het grote tariefs-verschil tussen een reguliere dividenduitkering van maximaal 60% en een vervreemdingswinst van 20%> heeft juist onzakelijke, louter door fiscale motieven ingegeven aandelenoverdrachten in de hand gewerkt. Uit het eerste argument spreekt nog duidelijk de in elk geval nog formeel aan de huidige Wet IB ten grondslag liggende bronnenleer, nl. dat baten die mede worden veroorzaakt door buiten de bron liggende oorzaken en daarmee in beginsel een inbreuk vormen op de algemene bronnenleer, naar een gematigd tarief moeten worden belast. Zoals ik in hoofdstuk 4, onderdeel 4.5 heb uiteengezet, kan niet langer worden gezegd dat aan de nieuwe aanmerkelijkbelangregeling nog de objectieve bronnenleer ten grondslag ligt, zij het dat op onderdelen in met name de reguliere voordelen nog rudimenten van dit oude systeem zijn te ontwaren. De nieuwe aanmerkelijkbelangregeling is veel meer in subjectieve richting opgeschoven, waarbij het gemiddeld op de (desbetreffende) aandelen gestorte kapitaal hooguit nog incidenteel en dan alleen nog in de categorie reguliere voordelen, een rol speelt. Dit betekent dat in de nieuwe aanmerkelijkbelangregeling mijns inziens geen goede argumenten meer aanwezig zijn om de vervreemdingsvoordelen tegen een lager tarief te belasten dan de reguliere voordelen, zoals dat tot 1 januari 1997 nog het geval was. Om bij voorbaat nieuwe tariefsarbitrage te voorkomen, is een uniform tarief voor zowel de reguliere dividenduitkeringen als de vervreemdingsvoordelen naar mijn mening heel wel te rechtvaardigen.

Dat het bijzondere tarief voor de voordelen uit aanmerkelijkbelangaandelen op een lager niveau dan het maximale inkomstenbelastingtarief van 60%n is vastgesteld, wordt gemotiveerd vanuit de gedachte dat de inkomstenbelastingdruk over de (reguliere en vervreemdingsjvoordelen van aanmerkelijkbelangaandelen niet de enige belastingdruk is die de aanmerkelijkbelanghouder economisch draagt. De vennootschapsbelasting die op het niveau van de vennootschap wordt geheven, drukt uiteindelijk economisch eveneens op de aandeelhouder in de vennootschap (zie hoofdstuk 2, onderdeel 2.3).4 Door op het niveau van de aandeelhouder deze voordruk vennootschapsbelasting te verdisconteren, past het om de voordelen van aanmerkelijkbelangaandelen tegen een lager tarief dan het normale tabeltarief van maximaal 60% in aanmerking te nemen.5 Hierbij kan worden geconstateerd dat het huidige aanmerkelijkbelangtarief van 25%) achterblijft bij het maximale inkomstenbelastingtarief van 60%. Tezamen met de vennootschapsbelasting bedraagt de belastingdruk op de voordelen van aanmerkelijkbelangaandelen cumulatief immers ^'slechts' 51,25%o - voor zover de (met ingang van 1 januari 1999) tweede tariefschijf wordt overschreden6 -zodat voor aanmerkelijkbelanghouders het maximale inkomstenbelastingtarief van 60%) sedert 1 januari 1997 de facto is afgeschaft en is vervangen door een tarief van 51,25%.7 Uitgaande van het primaat van de progressieve tariefstructuur in de inkomstenbelasting met een tarief van maximaal 60%o is dit mijns inziens een onbevredigende situatie (zie uitgebreider hoofdstuk 14, onderdeel 14.4.6).

Het proportionele aanmerkelijkbelangtarief van 25%> heeft als ander belangrijk effect dat kosten met betrekking tot voordelen uit aanmerkelijkbelangaandelen met ingang van 1 januari 1997 de facto eveneens slechts tegen een tarief van 25% in aftrek kunnen worden gebracht. Technisch werkt de kostenaftrek in de aanmerkelijkbelangregeling uit als een verlies uit aanmerkelijk belang dat op de voet van art. 60 Wet IB tegen het tarief van 25% kan worden verrekend met de inkomstenbelasting die over het overige inkomen is verschuldigd (zie hoofdstuk 10, onderdeel 10.2). Dit is erg onbevredigend, aangezien voor deze kosten niet het argument geldt dat hierop nog een voordruk vennootschapsbelasting van 35%) drukt.8 Mijns inziens had voor de kosten met betrekking tot voordelen van aanmerkelijkbelangaandelen aftrek tegen het normale tabeltarief van maximaal 60%o moeten worden gehandhaafd (of eventueel op 51,25%) moeten worden gesteld).9 Voor de volledigheid merk ik nog op dat de nieuwe aanmerkelijkbelangregeling op deze kostenaftrek tegen de facto het 25%>-tarief twee uitzonderingen kent, t.w. de renten van overbedelingsschulden en de renten en kosten van reële bedrijfsovernemingsschulden (zie hoofdstuk 6, onderdeel 6.3).

De kostenaftrek tegen het aanmerkelijkbelangtarief van 25% geldt weer niet voor de tot een aanmerkelijk belang behorende schuldvorderingen, aangezien schuldvorderingen alleen voor wat betreft de vervreemdingsvoordelen tot het aanmerkelijk belang worden gerekend en niet voor wat betreft de reguliere voordelen. Voor de reguliere voordelen is de bron 'inkomsten uit vermogen' relevant (gebleven), zodat de met deze voordelen samenhangende kosten op de voet van art. 35 Wet IB aftrekbaar zijn tegen het normale tabeltarief van maximaal 60%. Dit komt met name tot uitdrukking bij renten van schulden en kosten van geldleningen ter financiering van aanmerkelijkbelangschuldvorderin-gen. Aangezien de uit de schuldvordering getrokken voordelen tot de inkomsten uit vermogen behoren, kunnen de daartegenover staande betaalde renten wegens de financiering van die schuldvordering ook volgens het maximale 60%-tarief in aanmerking worden genomen. De renten van schulden en kosten van geldleningen ter financiering van aanmerkelijkbelangschuldvorderingen behoeven aldus niet (voor een deel) te worden toegerekend aan de vervreemdingsvoordelen. Indien eenmaal vaststaat dat een schuld is aangegaan tot financiering van inkomsten opleverende vermogensbestanddelen, moet de rente in haar geheel worden geacht te strekken tot verwerving van die belaste inkomsten.10 Er behoeft aldus geen splitsing plaats te vinden.11