5.5.5.2 Herbinden bij personenvennootschappen

Leent Rifgat zich voor analogische toepassing bij de rechtsbevoegde personenvennootschappen?1 Er is weinig jurisprudentie op dit vlak. Rechtbank Arnhem kreeg te oordelen over een onroerend goed CV, waarvan de beherend vennoot was gefailleerd.2 Op grond van de CV-overeenkomst bracht de aanvraag tot dat faillissement de ontbinding van de CV mee. Enige tijd later werd de CV nieuw leven ingeblazen doordat de gezamenlijke commanditaire vennoten alsnog “met terugwerkende kracht tot aan de datum van de aanvraag van het faillissement” WVGH Beheer BV i.o. (W) als opvolgend beherend vennoot aanstelden. W en de CV (vertegenwoordigd door haar nieuwe beherend vennoot W) spraken vervolgens de notaris die de verkrijging van onroerend goed had begeleid aan, wegens een vermeende beroepsfout. Volgens gedaagde was de CV niet ontvankelijk, nu zij door het faillissement van de (oorspronkelijke) beherend vennoot was ontbonden. De rechtbank honoreerde dit verweer, zeggende dat het bij CV’s om overeenkomsten gaat, niet om rechtspersonen wier bestaan soms gerekt of nieuw leven ingeblazen kan worden. Een later besluit tot benoeming van een nieuwe beherend vennoot met terugwerkende kracht kon volgens de rechtbank niet worden genomen, omdat het contractuele verband waarbinnen dat besluit werd genomen – de vennootschap – al niet meer bestond (r.o. 4.4).

Het oordeel van de rechtbank dat herbinding met terugwerkende kracht is uitgesloten, stemt overeen met de regel die in Rifgat voor rechtspersonen is gegeven en komt mij juist voor.3 Als partijen in hun onderlinge verhouding terugwerkende kracht overeenkomen, wordt bedoeld dat zij zoveel mogelijk zullen doen alsof de herbinding en de benoeming van de nieuwe beherend vennoot terugwerkende kracht hebben. Daarmee wordt niet ongedaan gemaakt dat in de tussenliggende periode, ook achteraf bezien, wel degelijk sprake was van een ontbonden vennootschap.

Blijft over de vraag of bij rechtsbevoegde personenvennootschappen herbinding zonder terugwerkende kracht mogelijk is, zoals bij rechtspersonen. Rechtbank Arnhem heeft deze stap niet gezet, maar Van Veen houdt het voor mogelijk.4 Stel, de VOF-overeenkomst tussen A/B/C bevat geen voortzettingsbeding. C failleert, waardoor de VOF wordt ontbonden. A/B/C zijn dan de vennoten van de ontbonden VOF. Een ontbonden VOF kan als zodanig nog in het rechtsverkeer optreden.5 Vervolgens komen A/B met de curator van C overeen dat de VOF door A/B zal worden voortgezet. C treedt uit (als vennoot van de ontbonden VOF), A/B herbinden de VOF en betalen een uittreedvergoeding aan de boedel van C. Volgens mij is er geen rechtsregel die dergelijke afspraken verbiedt, althans zolang de ontbonden VOF nog voortleeft als rechtssubject. Dit is het geval zolang de vereffening van het vermogen van de ontbonden VOF niet is afgesloten. Voor herbinding is m.i. een unaniem besluit van alle vennoten vereist, omdat elke vennoot van een ontbonden vennootschap aanspraak kan maken op vereffening en beëindiging van het bestaan van de vennootschap. Is de vennoot van een ontbonden vennootschap failliet, dan worden diens rechten uitgeoefend door zijn curator. De herbinding ex nunc moet worden opgegeven bij het handelsregister.

Is inmiddels aan het handelsregister opgegeven dat de vennootschap heeft opgehouden te bestaan (turboliquidatie,6 of na beëindiging van de vereffening), zoals bij de rechtspersoon uit Rifgat het geval was, dan zijn meer waarborgen op zijn plaats. In een dergelijke situatie kan de Rifgat-doctrine voor herbinding van rechtspersonen analogisch worden toegepast op personenvennootschappen.

Naar wenselijk recht wordt het risico op ongewenste ontbindingen van rechtsbevoegde personenvennootschappen overigens beperkt, met het idee van de personenvennootschap-met-vacature.7