5.2.c Bezwaarvereiste in cassatie

In cassatie heeft het bezwaarvereiste een vaste en centrale plaats verworven. Na introductie ervan als toegangsvoorwaarde voor het openbaar ministerie in 1886 en voor de verdachte in economische en Antilliaanse zaken in 1950,1 moeten sinds 2000 zowel het openbaar ministerie als de verdachte in alle gewone strafzaken bij schriftuur middelen van cassatie indienen.2 De verdachte is daarbij bovendien verplicht om procesvertegenwoordiging in te schakelen.3 De termijn voor indiening van een schriftuur vangt aan op het moment dat de ontvangst door de Hoge Raad van stukken van het geding, inclusief het bestreden arrest en proces-verbaal van de terechtzitting, aan de procespartijen is aangezegd. Aldus zijn enkele mogelijke nadelen van een bezwaarvereiste handig ondervangen. Waar vroeger op de openbare zitting in cassatie nog nieuwe middelen mochten worden ingediend, mogen tegenwoordig op de zitting alleen nog reeds ingediende middelen worden toegelicht. Daarom spreekt men ook wel van een ‘schriftuurverplichting’ in cassatie.4 De Hoge Raad is ondanks zijn bevoegdheid het beroep ambtshalve te beoordelen, in de praktijk ertoe overgegaan de cassatietoetsing vrijwel geheel te beperken tot beoordeling van de (welwillend uitgelegde) middelen.5

Voor de ontvankelijkheid van het cassatieberoep is het schriftuurvereiste op verschillende manieren van betekenis. Indien geheel niet, niet tijdig of niet conform de daaraan gestelde uitwendige of inwendige eisen een schriftuur met middelen is ingediend, wordt het cassatieberoep niet-ontvankelijk verklaard. Weliswaar bestaat voor een aantal verzuimen een herstelmogelijkheid en verlengt de Hoge Raad in enkele bijzondere gevallen de termijn voor indiening van een schriftuur,6 maar toch wordt gemiddeld ongeveer 50% van de per jaar ingestelde cassatieberoepen wegens dit soort schriftuurverzuimen niet-ontvankelijk verklaard.7 Nu werden ongemotiveerde cassatieberoepen reeds vóór de algemene invoering van de schriftuurverplichting in 2000 vaak met een standaardmotivering inhoudelijk afgedaan, en kostte dus de afdoening ervan ook toen al relatief weinig capaciteit.8 Het belangrijke verschil is evenwel dat sinds 2000 toegangsweigering zonder inhoudelijke beoordeling volgt, terwijl voorheen tot op zekere hoogte ambtshalve controle plaatsvond.9 Ten slotte zijn de middelen relevant voor de omvang van de toegang tot beroep. Indien onbeperkt cassatieberoep is ingesteld doch de middelen zich niet tegen alle cumulatief bewezen verklaarde feiten richten, dan pleegt de Hoge Raad de omvang van het beroep beperkt op te vatten.10 Dit heeft als gevolg dat niet ambtshalve inhoudelijk wordt beslist op het buiten de omvang van het partiële beroep vallende gedeelte van de bestreden uitspraak.

Het belang van bezwaren in cassatie zal in de toekomst mogelijk nog verder toenemen indien voor verdachten de verplichting wordt ingevoerd zich in cassatie door gespecialiseerde advocaten te laten bijstaan.11