Accountantsaansprakelijkheid (R&P nr. CA20) 2019/1.3.1:1.3.1 De RA en de AA

Accountantsaansprakelijkheid (R&P nr. CA20) 2019/1.3.1

1.3.1 De RA en de AA

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Accountants kunnen registeraccountant zijn of accountant-administratieconsulent. De geschiedenis van deze tweedeling wordt besproken in paragraaf 2.2.

RA

De beroepsaanduiding registeraccountant, afgekort RA, is wettelijk beschermd. De registeraccountant is universitair opgeleid1 en staat ingeschreven in het accountantsregister van de NBA. De RA is onder andere bevoegd tot het in artikel 2:393 eerste lid BW bedoelde onderzoek van een jaarrekening (‘wettelijke controle’) (zie paragraaf 1.4.2). Wettelijke controles bij een organisatie van openbaar belang (‘OOB’) mogen vanaf 1 januari 2018 alleen worden verricht onder de verantwoordelijkheid van een RA (artikel 27 lid 2 jo artikel 86a Wta, zie paragraaf 2.4.2.3). Naast wettelijke controles kan de RA de onder 1.4.3 te bespreken verklaringen afgeven. Tot slot kan de RA uiteraard andere diensten verlenen, waarover later meer.

De Wet op het accountantsberoep (‘Wab’) is sinds 1 januari 20132 van toepassing op RA’s. Er zijn circa 15.200 RA’s in het accountantsregister van de NBA ingeschreven.3 De RA titel is beschermd, waarover later meer.

Tot 1 januari 2013 was de Wet op de Registeraccountants (‘Wet RA’) van toepassing op RA’s. De RA’s stonden destijds ingeschreven in het accountantsregister van de publiekrechtelijke beroepsorganisatie van de RA’s, het Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants (‘NIVRA’). Alle RA’s die in het accountantsregister van het NIVRA stonden ingeschreven, waren op grond van de Wet RA lid van het NIVRA.

Met ingang van 1 januari 2013 is de Wab in werking getreden en is de Wet RA ingetrokken (artikel 58 Wab). Het NIVRA is met de NOvAA gefuseerd tot de NBA. Deze fusie is vastgelegd in de Wab. Per datum inwerkingtreding van de Wab hielden het NIVRA en de NOvAA van rechtswege op te bestaan en werden de taken van deze organisaties voortgezet door de NBA.4 De NBA is de rechtsopvolger onder algemene titel van het NIVRA en de NOvAA (artikel 70 Wab).

AA

De accountant-administratieconsulent, afgekort AA, is op HBO-niveau opgeleid en staat tevens ingeschreven in het accountantsregister van de NBA. De AA’s richten zich op dienstverlening aan middelgrote en kleine organisaties (de ‘mkb praktijk’). Hierbij kan gedacht worden aan: (i) het geven van fiscaal en fiscaal- juridisch advies, (ii) het inrichten van de administratie, (iii) het samenstellen, beoordelen en controleren van de financiële verslaggeving en (iv) het afgeven van verklaringen,5 waaronder controleverklaringen.

Indien men de RA en de AA vergelijkt, zou men kunnen stellen dat RA’s zich (meer) richten op grote bedrijven en zich (meer) bezighouden met wettelijke controles. De AA’s richten zich daarentegen (meer) op middelgrote en kleine organisaties (de ‘mkb praktijk’) en houden zich (meer) bezig met andere diensten dan wettelijke controles. Er wordt in dit verband ook wel gesproken over een klassiek onderscheid tussen de AA als accountant van het mkb en de RA als accountant voor het grootbedrijf. Dit onderscheid wordt bevestigd door het per 1 januari 2018 in werking getreden artikel 27 lid 2 Wta, op grond waarvan alleen RA’s wettelijke controles mogen verrichten bij organisaties van openbaar belang (artikel 86 a Wta). Beckman merkt over dit klassieke onderscheid op dat het grootste deel van de RA’s altijd actief is geweest in het mkb, zowel in de controlefunctie als in de adviesfunctie. Na erkenning van de AA’s kwamen de AA’s er in het mkb bij, zowel in de controle als in de adviesfunctie.6 Zijns inziens is dit klassieke onderscheid dan ook een fabeltje. Naar verluidt speelde hier echter ook een rol dat de rechtsvoorgangers van het NIVRA feitelijk een monopolie hadden op de controle van grote ondernemingen, ook al deden veel leden alleen mkb-werk.

Er zijn ongeveer 6200 AA’s ingeschreven in het accountantsregister van de NBA.7 De Wet op de Accountants-Administratieconsulenten (‘Wet AA’) was tot 1 januari 2013 van toepassing op AA’s. Alle AA’s die in het register van de publiekrechtelijke beroepsorganisatie van AA’s, de Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten (‘NOvAA’), stonden ingeschreven, waren op grond van de wet lid van de NOvAA. Alleen leden mochten gebruik maken van de beschermde titel AA. Met ingang van 1 januari 2013 is de Wab in werking getreden en is de Wet AA ingetrokken (artikel 58 Wab). De NOvAA is met het NIVRA gefuseerd tot de NBA.

In het burgerlijk wetboek (artikel 2:393 BW) wordt de AA als volgt aangeduid: ‘een Accountant-Administratieconsulent ten aanzien van wie in het accountantsregister een aantekening is geplaatst als bedoeld in artikel 36, tweede lid, onderdeel i, van de Wet op het accountantsberoep’. De betreffende aantekening ziet op de certificeringsbevoegdheid van de AA. Alle AA’s die tegenwoordig worden ingeschreven in het register van de NBA hebben certificeringsbevoegdheid. AA’s met certificeringsbevoegdheid mogen wettelijke controles verrichten conform artikel 2:393 BW en de Wta. Zoals hiervoor al opgemerkt, mogen wettelijke controles bij een OOB sinds 1 januari 2018 slechts worden verricht door een RA (artikel 27 lid 2 jo. artikel 86 a Wta). Met de invoering van de Wab heeft men het in de praktijk ervaren onderscheid tussen AA’s en RA’s beter willen markeren. Het onderscheid tussen beide titels wordt met ingang van 2018 juridisch uitgedrukt. Voor de invoering van de Wab bestond een dergelijk onderscheid tussen de bevoegdheden van de RA en de AA niet (artikel 68 onderdeel C Wab).

Sinds de wijziging van de Wet AA in 1993 (zie paragraaf 2.2 – geschiedenis wetgeving) zijn AA’s in beginsel certificeringsbevoegd. AA’s die na de wetswijziging zijn afgestudeerd zijn allemaal certificeringsbevoegd omdat de opleidingsvoorwaarden destijds zijn aangepast. Voor in 1993 reeds afgestudeerde AA’s was er een overgangsregeling op basis waarvan zij de certificerende bevoegdheid konden verkrijgen. Niet alle in 1993 reeds ingeschreven AA’s hebben gebruik gemaakt van de overgangsregeling en zodoende bestaan er nog AA’s zonder certificeringsbevoegdheid, ook al is dit een ‘uitstervend ras’.

Accountantsregister RA’s en AA’s

De Wab geeft weer wanneer een accountant in aanmerking komt voor inschrijving in het accountantsregister voor RA’s en AA’s (artikel 38 e.v. Wab). Inschrijving in het accountantsregister is slechts mogelijk indien voldaan is aan de opleidingseisen zoals weergegeven in de Wab en bij AMvB en een verklaring van goed gedrag kan worden overgelegd (artikel 38 e.v. Wab). Na inschrijving in het accountantsregister is men gerechtigd tot het voeren van de titel registeraccountant respectievelijk accountant-administratieconsulent. De titel wordt bij besluit tot inschrijving verleend (artikel 41 Wab). In 2017 waren er ongeveer 21.000 accountants (RA en AA) ingeschreven in het accountantsregister, waarvan circa 19.500 actieve accountants.8

Beschermde titel

De beroepsaanduidingen RA en AA zijn wettelijk beschermd en mogen alleen worden gebruikt door degenen die ingeschreven staan in het accountantsregister. Tevens mogen benamingen zoals accountant,9 accountancy,10 accounting,11 afkortingen hiervan en/of samenstellingen uitsluitend in het openbaar worden gebruikt, indien men ingeschreven staat in het accountantsregister. Voorts mag men zich niet zodanig gedragen dat daardoor bij het publiek redelijkerwijs de indruk kan zijn gewekt dat men tot het voeren van die benaming gerechtigd is (artikel 41 lid 2 Wab). Een uitzondering op bovenstaande vormt het gebruik in besloten kring. In dit proefschrift zal ‘de accountant’ zien op zowel de RA als de AA, tenzij uitdrukkelijk anders vermeld.

Sinds 27 juni 2008 is sprake van nog een beroepsorganisatie, OvRAN (Orde van Register Adviseurs Nederland).12 Oorspronkelijk was de naam van deze organisatie NOvRA, maar dit werd door de rechter ontoelaatbaar geacht.13 De OvRAN is opgericht ten behoeve van (ex)-leden van de NBA die zich bezighouden met vakgebieden buiten het enge begrip accountancy als controle.14

Leden van de OvRAN hebben een academische graad en zijn ingeschreven (geweest) bij de NBA of een van haar rechtsvoorgangers. Leden dragen de titel Register Management Consultant (“RMC”) voor (ex) RA’s en Register Consulent en Adviseur (“RCA”) voor (ex) AA’s.15 Er is een beroepscode en permanente educatie voorzien naast toetsing en tuchtrecht. De OvRAN komt tijdens mijn onderzoek verder niet aan de orde, mede omdat zij zich hoofdzakelijk richt op interne-, overheidsaccountants en accountants in business en niet op de accountant die controle werkzaamheden verricht, terwijl ik mij juist richt op de externe accountant.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.