2.3.3.5 Vergelijking met 'cessie ter incasso'

33. Uit het voorgaande volgt dat de stille cessie waarbij de stille cedent na de stille cessie inningsbevoegd blijft, geen rechtsfiguur 'sui generis' is, maar een optelsom van de overgang van de vordering en een last tot inning van de stille cessionaris (als nieuwe schuldeiser en lastgever) aan de stille cedent (als oude schuldeiser, derde en lasthebber).

De stille cessie lijkt daardoor ten dele op de rechtsfiguur 'cessie ter incasso', voor zover dat begrip wei is gebruikt om de overgang van een vordering gecombineerd met een last tot inning aan de oude schuldeiser mee aan te duiden. De rechtspraak en de literatuur ten aanzien van deze 'cessie ter incasso' zijn mede van belang voor de stille cessie. Omdat met het begrip 'cessie ter incasso' ook twee andere rechtsfiguren zijn aangeduid, en het begrip cessie ter incasso daardoor verschillende betekenissen kent, hetgeen in de literatuur en de rechtspraak menigmaal aanleiding heeft gegeven tot verwarring, behoeft dit begrip nadere toelichting.

34. Het begrip 'cessie ter incasso' is ontstaan door het gebruik van de overdracht van vorderingen om een ander, de nieuwe schuldeiser, in staat te stellen de vordering ten behoeve van de oude schuldeiser te laten innen. De vordering wordt overgedragen ten titel van beheer of ten titel van incasso, hetgeen het begrip 'cessie ter incasso' verklaart. Aan de schuldenaar wordt mededeling gedaan opdat de nieuwe schuldeiser tot inning van de vordering kan overgaan. Deze cessie ter incasso is een openbare cessie.

Partijen kunnen met een cessie ter incasso ook geen werkelijke overdracht beogen, maar alleen beogen dat de nieuwe schuldeiser (de cessionaris ter incasso) de vordering ten behoeve van de oude schuldeiser kan innen, op zodanige wijze dat de schuldeisers van de cessionaris ter incasso zich niet op deze vordering kunnen verhalen. Een dergelijke overdracht is in strijd met het fiduciaverbod (art. 3:84 lid 3 BW).1 Partijen beogen eigenlijk niet meer dan een last tot inning in eigen naam. In de parlementaire geschiedenis, de literatuur en de rechtspraak is het begrip cessie ter incasso ook wel zo uitgelegd dat daaronder een dergelijke last tot inning wordt verstaan. De kwalificatie van de cessie ter incasso als een last tot inning in eigen naam is in de rechtspraak gebruikt om bij een niet-rechtsgeldige overdracht, een nog niet voltooide overdracht of een overdracht van de vordering waar over de rechtsgeldigheid onduidelijkheid bestaat de procespartij toch inningsbevoegd te achten. De procespartij is niet bevoegd om te procederen als (nieuwe) schuldeiser, maar wel als lasthebber in eigen naam.2 Wordt de cessie ter incasso begrepen als een last tot inning in eigen naam, dan is geen sprake van een cessie. De cessionaris ter incasso is eigenlijk de lasthebber; en de cedent blijft de schuldeiser en is de lastgever. Het is een kwestie van uitleg of partijen met het begrip 'cessie ter incasso' de overdracht van de vordering hebben bedoeld of 'slechts' een last tot inning in eigen naam.3

In beide gevallen zal voor de schuldenaar duidelijk zijn dat een ander dan de oorspronkelijke schuldeiser overgaat tot inning van de vordering. De cessionaris ter incasso dient jegens de schuldenaar, die tot betaling wordt aangesproken door een ander dan zijn oorspronkelijke schuldeiser, te verantwoorden waarom hij in plaats van de (oude) schuldeiser inningsbevoegd is.4

Het begrip cessie ter incasso is ten slotte ook gebruikt om de gevallen te benoemen waarin de oude schuldeiser na de overgang van de vordering de vordering krachtens lastgeving in eigen naam ten behoeve van de nieuwe schuldeiser int.5 De nieuwe schuldeiser is de lastgever en de oude schuldeiser is de lasthebber in eigen naam. In dit geval zal de schuldenaar van de vordering niet bekend hoeven zijn met de overgang van de vordering, en ook niet met de identiteit van de nieuwe schuldeiser / lastgever. De oude schuldeiser blijft immers in eigen naam jegens de schuldenaar de bevoegdheden van de vordering uitoefenen.6 Deze verschijningsvorm van de cessie ter incasso vertoont gelijkenis met de stille cessie in art. 3:94 lid 3 BW. Ook bij de stille cessie kan de overgang van de vordering worden gekoppeld aan een last tot inning in eigen naam en kan daardoor voor de schuldenaar de overgang van de vordering geheim worden gehouden.7

Uit het voorgaande volgt dat met het begrip 'cessie ter incasso' kan worden aangeduid: (a) een overdracht van een vordering ten titel van beheer (incasso); (b) een last tot inning in eigen naam van de vordering; alsmede (c) de overdracht van de vordering onder voorbehoud van een last tot inning.8 Begripsmatig is dit alles uitermate verwarrend. In het geval bedoeld onder (a) is de cessionaris ter incasso de nieuwe schuldeiser en oefent hij zijn eigen vordering uit. In het geval bedoeld onder (b) is hij 'slechts' een lasthebber en oefent hij andermans vordering uit. In beide gevallen is de cessionaris ter incasso inningsbevoegd. In het geval onder (c) is de cessionaris niet inningsbevoegd, maar blijft de cedent daten is het de vraag of nog gesproken kan worden van een 'cessionaris ter incasso', en zo ja, wie dat is. Het is de cedent, als onder 'cessionaris ter incasso' de inningsbevoegde lasthebber wordt verstaan, of de cessionaris, als onder de 'cessionaris ter incasso' de nieuwe schuldeiser wordt verstaan. Alleen in het geval onder (a) genoemd, is sprake van een eigenlijke cessie ter incasso. Door de verschillende (andere) betekenissen die het begrip (ook) heeft gekregen, kan het begrip 'cessie ter incasso' maar beter vermeden worden.9 In de rechtspraak heeft het tot verschillende misverstanden geleid.10

Als een lasthebber in eigen naam een overeenkomst aangaat voor rekening van de lastgever en de vordering int die uit die overeenkomst is ontstaan, is geen sprake van een cessie ter incasso. De lasthebber int de vordering in dit geval als schuldeiser van de vordering.11